استعدایابی ورزشی وروش های آن

در زمینه ورزش همانند دیگر زمینه­ها ( مانند انتخاب شغل، انتخاب رشته دانشگاهی، انتخاب هنر و …) از واژه استعداد زیاد استفاده می­شود. هر فردی می­تواند در زمینه­ای که فعالیت می­کند یک سری مهارت را یاد بگیرد اما تعداد اندکی هستند که به مقام تبحر و استادی می­رسند. به همین دلیل است که در کلیه­ی نژاد­های انسانی افرادی با خصوصیت­های منحصر به فرد وجود دارد که همین خصوصیات باعث به وجود آمدن افرادی برجسته و سرآمد می­شود. یافتن استعدادها و استثناها در جمعیت انسانی کاری بس مشکل است. (سیج، 1378). آرچر[1] و همکاران (2005) استعدادیابی ورزشی را فرایندی تعریف می­کنند که توسط آن خردسالان برپایه آزمون­های معین، به سمت ورزشهایی که بیشترین شانس موفقیت را در آن دارند، راهنمایی میشوند. فایر[2] (2007)، استعدادیابی در ورزش را کشف و به فعالیت رساندن تواناییهای بالقوه فرد و هدایت آنها در مسیر صحیح میداند. استعدادیابی ورزشی، از نظر دانشمندان علوم ورزشی، راهی منطقی، کوتاه و مقرون به صرفه برای حضور ورزشکاران در صحنه های بین المللی است (ابراهیم و حلاجی، 1386). این فرآیند نیازمند شناسایی و انتخاب افرادی است که ویژگی های چون ویژگی  فیزیولوژیکی، آنتروپومتریکی، روانی- حرکتی، جسمانی- حرکتی، زیست شناختی و سلامت را دارا باشند. (هادوی، 2000).

2-4-1 فرآیند استعدادیابی

فرآیند کشف ورزشکاران با استعداد، برای شرکت در یک برنامه تمرینی سازماندهی شده، یکی از مهم­ترین موضوعاتی است که امروزه در ورزش مطرح است. (براون[3]، 2001). فرآیند استعدادیابی نوعی انتخاب براساس پیش بینی است. در پیش بینی انتظار می­رود فرد انتخاب شده کار مورد نظر را بهتر از کار­های دیگر و شاید بهتر از افراد دیگر، اجرا کند. (قره خانلو ، 1380). اولین نکته­ای که در فرآیند استعدادیابی مطرح می­شود توجه بیشتر به کشف و شناسایی استعداد است نه پرورش استعدادها. به طور کلی استعدادیابی باید توسعه پتانسیل­ها را در نظر بگیرد نه اینکه بر حذف در سنین اولیه متکی باشد. (افضل پور و کاویانی، 1390).

فرآیند استعدادیابی برای تعلیم و پرورش ورزشکاران نخبه به منظور شرکت در مسابقات منطقه­ای، قاره­ای و جهانی موضوعی است که نمی­توان به آن بی اعتنا بود و ازآن چشم پوشی نمود. با این حال پیدا کردن مؤثرترین و پرکاربردترین روش استعدادیابی بسیار پیچیده بوده (بومپا[4]، 1999).  بسیاری از کشور­های شرق اروپا در اواخر دهه­ی 1960 و اوایل 1970 متوجه ضعف برنامه­های سنتی استعدادیابی شده از این رو روش های ویژه ای برای شناسایی ورزشکارانی که دارای توانایی های بالقوه بالایی بودند را کشف کردند (هولی هان[5]، 2007).

از نتایج این رویکرد نوین این بود که 81 درصد از مدال آوران بلغارستان در بازیهای المپیک 1976 حاصل فرایند استعدادیابی با رویکرد علمی بودند. ورزشکاران آلمان شرقی و رومانی نیز در المپیک­های1972 و 1976 نتایج مشابهی را نشان دادند.  بنابراین همگان به این اعتقاد رسیدند که این موفقیت­ها حاصل فرایندهای انتخاب علمی آنها در اواخر دهه 1960 بوده است (بومپا، 1994).

کمیسیون ورزش استرالیا هنگام برگزاری بازی­های 2000 سیدنی طرحی را در سه مرحله با نام استعدادیابی ارائه کردند. این طرح در سال 1988 پس از شروع به کار با ورزش قایقرانی راه­اندازی شد، و به دلیل موفقیت در این رشته سایر رشته­های ورزشی را نیز در برگرفت. این برنامه در سه مرحله 1- دست چین کردن در مدرسه 2- انجام آزمون­های ویژه ورزشی 3-  توسعه افراد با استعداد اجرا شد. (ابراهیم و همکاران، 1383).

برنامه­های استعدادیابی در کشور­های صاحب نام براساس عوامل بسیاری صورت می­پذیرد که این عوامل را می­توان در دو بخش یا مرحله ( استعدادیابی عمومی و استعدادیایی تخصصی) طبقه بندی کرد. در مرحله استعدادیابی عمومی که به آن مرحله مقدماتی نیز گفته می­شود تأکید بر روی عواملی است که به ابزار و آزمون پیشرفته­ای نیاز ندارد. در این مرحله سلامت عمومی با تمرکز بر سیستم­های قلب و عروق ، تنفس، عضلات، عوامل ذاتی و ارثی بررسی می­شود. در مرحله تخصصی به عوامل تعیین کننده تخصصی مربوط به ورزش مورد نظر توجه می­شود. برای انجام این مرحله اطلاعات بیشتر، آزمون­های تخصصی و کاربردی و ابزار­های اندازه گیری دقیق تری لازم است. در این مرحله به ظرفیت­های جسمانی، توانایی­های حرکتی، ظرفیت­های فیزیولوژیکی و ظرفیت­های روانی توجه می­شود. (بلوم فیلد[6]، 1992). سؤالی در ذهن مخاطب پابرجاست. آیا روشی وجود دارد که به شکل مطلوب در استعدادیابی به کار گرفت شود و اگر وجود دارد کدام روش؟

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   عوامل افزایش احساس تعلق به مدرسه

2-4-2 روش­های استعدادیابی

به طور کلی می توان گفت که در در سطح جهان، فرایند استعدایابی به دو روش کلی در حال اجرا است: انتخاب به روش طبیعی یا نا منظم و انتخاب به روش علمی

انتخاب به روش طبیعی:

نویسندگان از روش­های سنتی استعدادیابی به عنوان انتخاب طبیعی نام برده­اند. این شکل از اشتغال در ورزش تحت تأثیر عوامل مقطعی و موضعی مانند سنت، عقاید، تشویق والدین و عامه مردم یا گروه همسالان، ترغیب­ معلمین خاص تربیت بدنی، در دسترس بودن امکانات و یا همه گیر بودن یک ورزش در آن منطقه جغرافیایی می باشد. انتخاب ورزشکاران با توجه به چگونگی عملکرد و کسب امتیاز در طول چند دوره مسابقه توسط مربی یا به صورت نظری و ذهنی انجام می­شود. پیشرفت و تکامل عملکرد ورشکارانی که به روش طبیعی برگزیده شده اند به مستعد بودن یا نبودن آن­ها در آن رشته ورزشی بستگی دارد. با توجه به این موضوع ، به طور عمده، پیشرفت و تکامل عملکرد ورزشی، به دلیل انتخاب نادرست رشته ورزشی بسیار کند انجام می­شود (بومپا و همکاران، 2009).

در این روش بهترین شکل استعدادیابی تدارک و برگزاری مسابقات ورزشی می­باشد، زیرا در رقابت­ها سرآمدترین ورزشکاران را در رشته ورزشی خود می­توان مشاهده نمود (پلتولا[7]، 1992). انتخاب علمی شیوه­ای است که مربی توسط آن، ورزشکاران بسیار مستعدی که به طور ذاتی در یک رشته ورزشی خاص توانایی­های بالقوه ای دارند را با انجام مجموعه ای از تست­های جامع و علمی در زمینه توانایی­های مختلف زیستی، روانی- اجتماعی، شناسایی و به سوی یک رشته ورزشی هدایت می­شوند.  در نتیجه، کسانی که به روش علمی انتخاب می­شوند در مقایسه با ورزشکارانی که به روش طبیعی انتخاب می­شوند ، برای دستیابی به عملکرد مطلوب و ماهرانه به مدت زمان بسیار کمتری نیاز دارند.  در این روش، کشورها با برنامه ریزی، سازمان دهی و تشکیل گروه های کاری متخصصین و صاحبظران  و همچنین با بهره گیری از علوم نوین اقدام به شناسایی استعدادهای ورزشی و تدوین برنامه های تمرینی منطبق با اصول علمی کرده اند که در مجموع نتایج قابل قبول و چشمگیری برای ورزشکاران و تیم­های ورزشی در صحنه های رقابت به ارمغان آورده اند. بدیهی است که این روش می­تواند در کشف و پرورش قهرمانان آماده تر موفق باشد کرد. (پلتولا، 1992). سوالی که در این قسمت پرجاست. اگر استعدادیابی به شکل صحیح و به موقع صورت پذیرد چه مزایایی را می­توان در برداشته باشد.

[1]– Archer

[2]– Fair

[3]– Brown

[4]– Bompa

[5] -Houlihan

[6] -Bloomfield

[7] – Peltola