دانلود پایان نامه ارشد درمورد خواجه نظام الملک، ترکان خاتون

حکایت کرده بود ، صوفی مشهور ابوسعید ابوالخیر وی را در همین شهر بر سر کوی ترسایان دیده و با اشارت “خواجه جهان ” خوانده بود و او این عارف را دوبار دیگر در میهنه و نیشابور هم زیارت کرد. نظام الملک در یازده سالگی قرآن را فرا گرفت و سپس در طوس و نیشابور و مرو فقه شافعی و حدیث آموخت و چندی بعد در شهر بلخ به خدمت ابوعلی بن شاذان در آمد و به دبیری وی اشتغال داشت ، و چون ابو علی بعد از استیلای سلجوقیان بر بلخ سمت وزارت چغری بیگ یافت ، نظام الملک را هم در خدمت خود باقی گذاشت و به دبیری آلب ارسلان گماشت ، بعد از آنکه آلب ارسلان بجای پدر خودحکومت همه ی خراسان یافت ، نظام الملک در سال 451 بوزارت برگزیدو چهار سال بعد یعنی پس از وفات عم خود طغرل (455هـ) و ارتقاء به مقام سلطنت و خلع عمید الملک کندری ، نظام الملک را به جای او وزارت ممالک سلجوقی داد(یکشنبه 13 ذی الحجه 455 هـ) و از این پس نظام الملک همواره در مقام خود باقی ماند تا در سال 485 بر اثر اختلاف با ترکان خاتون بر سر جانشینی ملکشاه و ترجیح دادن بر کیارق بر محمود ، و سعایت مخالفان ، بقولی از وزارت بر کنار شد و یا بنا بر بعض اقوال دست او را ازکارها کوتاه کردند . و اندکی بعد در راه بغداد بدست یکی از فدائیان حسن صباح به نام طاهر ارانی بقتل رسید ( دهم رمضان سال 485هـ ق) . مجموع مدت وزارت نظام الملک سی سال بود در این مدت خواجه در حل و عقد امور کشور دخالت مستقیم داشت و بسیاری از فتوحات سلاجقه و پیشرفتهای سریع آنان در امور داخلی مملکت مدیون لیاقت و کیاست او بود و بهمین سبب با مرگ او شیرازه ی کار سلاجقه از هم گسیخته شد و کاری که اوبه نظام آورده بود از نظم و نسق افتاد.
خواجه نظام الملک از باب ارادتی که به فقها و متصوفه داشت ، مدارس و خانقاههای بسیار بنا نهاد. وی همواره فقها و عرفا را بخود نزدیک و از جوایز و نفقات فراوان و مستمر برخوردار می کرد. (صفا؛1368 :341-343)
4-2-آثار خواجه نظام الملک
1- وصایا یا دستور الوزاره
مکتوبی می باشد که به نظام الدین ابوالفتح فخر الملک پسر خود ، هنگامی که وی در عهد آلب ارسلان به همراه ملکشاه مدمور فارس شده بود ، نوشته و این فخر الملک همان است که بعد از نظام الملک به وزارت بر کیارق رسید وبه سال 500 کشته شد. از این مکتوب که در ذکر شرایط وزارت و بعضی وصایا و سفارشها به فخر الملک نوشته شده .
2- رساله قانون الملک که می توان قسمتی از سیاستنامه به حساب آورد.
3- سیاستنامه :
تجاربی که نظام الملک در سالیان ممتد وزارت فراهم آورده یود ، در کتابی به نام سیاستنامه یا سیر الملوک با پنجاه فصل جمع شده است وامروز یکی از جمله ی بهترین آثار ادبی فارسی شمرده می شود .این کتاب در سلاست انشاء و جزالت عبارت و روشنی مطالب و تنوع موضوع ، در میان کتب فارسی کم نظیر است ، و همچنان که در خاتمه کتاب آمده”درین کتاب هم پند است و هم مثل است و هم تفسیر قرآن و هم اخبار حضرت رسول صلی الله علیه و سلمو قصص انبیاء ، و هم سیرت و حکایت پادشاهان عادلست . از گذشتگان خبر است و از ماندگان سمر است و با ان همه درازی مختصراست . و شایسته پادشاه دادگر است.” سیاستنامه مخصوصاً از لحاظ سادگی انشاء و روانی آن قابل توجه است . کلام نویسنده در ین کتاب بدرجه ای از روانی است که هنوز بعد از گذشت صدها سال طراوت و تازکی خود را از دست نداده . در این نثر روان فصیح و منسجم هیچ کلمه بی موردنیامده و دور از لزوم نیست و جمله های کوتاه و صریح آن هیچگونه ابهامی در معنی باقی نگذاشته است.
در این باب تردیدی نیست که سیاستنامه در بسیاری از موارد با اشتباهات تاریخی همراه است ، اما این نکته را هم نمی توان انکار کرد که بسیاری از اطلاعات مهم تاریخی در ان گرد آمده است واگر مقصد نهایی نویسنده گردآوردن اطلاعات تاریخی در ین کتاب نبود ، لیکن او به مناسبت ، هر جا که لازم بود حکایتی از حوادث تاریخی و سیاسی ایران در دوره های مقدم ذکر کرده است تا درسهای عبرتی در کار جهانداری باشد، و همین حکایات تاریخی در برخی از موارد حاوی اطلاعاتی است که در جای دیگر بتفصیلی که در سیاستنامه می بینیم ملاحظه نمی شود.
نکته دیگری که در سیاستنامه قابل ذکر می تواند بود ، آن است که از آن میتوان اطلاعات ذیقیمتی در باب تشکیلات سیاسی و مملکتی ایران در دوره پیش از غلبه مغولان و خاصه در دوره سلجوقیان بزرگ بدست آورد و این جنبه خاص است که سیاستنامه را در شمار کتب معرّف فرهنگ و تشکیلات اجتماعی ایران در عهد قدیم ، قرار می دهد.
تألیف این کتاب با اشاره سلطان ملکشاه بوده است و این معنی از اشاره ی صریح خواجه در مقدمه کتاب بر می آید آنجا که گفته است: ” … بنده را فرمود که بعضی از سیر نیکو ، از آنچه پادشاهان را از آن چاره نباشد ، بنویس و هر چیزی که پادشاهان بکار داشته اند واکنون شرط آن بجای نمی آورند ، چه پسندیده و چه ناپسندیده ، آنچه بنده را از دیده و دانسته و شنیده و خوانده فراز آمد، یاد کرده شد، و بر حکم فرمان عالی این چند فصل یاد کرده شد.”
خواجه براین فرمان کتابی در رموز مملکت داری و رسوم پادشاهان پیشین ، ترتیب داد و آنرا با خود داشت تا در سفری که با ملکشاه عازم بغداد بود ، یعنی در سال 485 اجزاء آن کتاب را بنویسنده ی کتابهای خاص پادشاهان سپرده تا از سواد ببیاض آرد و او یعنی محمد مغربی بعد از حادثه قتل نظام الملک آنرا مرتب کرد و این کار در عهد سلطنت محمد بن ملکشاه (492-511 هـ) انجام شد(صفا؛1368 :341-343)
4-3- عدالت و دادرسی در سیاستنامه :

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   مجتمع های مسکونی

دیدگاهتان را بنویسید