عملکرد سازمان، موقعیت استراتژیک

کشتی‌های اقیانوس پیما در بندر خرمشهر در سال‌های آغازین ۱۳۰۰ شمسی شروع شده و در زمان جنگ جهانی دوم و پس از آن به اوج خود رسیده است، به‌طوری که در سال‌های قبل از انقلاب اسلامی بندر خرمشهر با داشتن تعداد ۲۰ اسکله یکی از بزرگ‌ترین بنادر کشور به‌حساب می‌آمد. مساحت این بندر در حدود ۲۳۰ هکتار می‌باشد که مساحت کل انبار این بندر ۴۸ هزار متر مربع است. از مزایا و قابلیت‌های این بندر به‌طور مختصر به شرح زیر می‌باشد:
دارای خطوط منظم فیدری از امارات متحده عربی و امکان حمل کانتینر از کلیه نقاط دنیا به این بندر
اتصال به خطوط ریلی راه آهن و باصرفه‌ترین راه ترانزیتی کشور
دارای اسکله اختصاصی جهت پهلو دهی کشتی‌های رو – رو
برخورداری از مزیت‌ها و امکانات لازم جهت استقرار مراکز لجستیک توسعه حوزه‌های نفتی دریایی
مناسب‌ترین بندر برای ترانزیت زمینی و دریایی کالا به کشور عراق

جدول ‏۲ ۱۱: مشخصات کلی و ظرفیت بندر خرمشهر
اسکله ظرفیت پذیرش کالا (میلیون تن) عمق آبخور (متر)
تعداد (پست) کاربری طول (متر)
۶ کانتینری ۸۶۰ ۶/۲ ۹-۴
۲ مسافری ۱۰۰
۱۰ عمومی ۱۸۲۶
۱ رو – رو ۲۶۰

بندر شهید باهنر
بندر شهید باهنر از بنادر قدیمی استان و جزء ۸ بندر فعال ایران به شمار می‌رود. در سال ۱۳۳۴ در بررسی محل مناسب برای ایجاد اسکله جدید بندرعباس (بندر شهید باهنر فعلی) کارشناسان خور چلو در منطقه سورو با توجه به عوامل طبیعی و تاریخی، محلی مناسب برای اولین اسکله مدرن بندرعباس در نظر گرفتند و در آبان ماه سال ۱۳۴۶ ساخت بنای اسکله سورو (بندر شهید باهنر فعلی) آغاز گردید. این اسکله تا مدتی بنام اسکله سورو یا اسکله جدید خوانده می شود. بعد از انقلاب شکوهمند اسلامی این بندر به نام بندر شهید باهنر تغییر نام داد.
این بندر از فعال‌ترین و بزرگ‌ترین بنادر تجاری کشور بعد از خرمشهر در دهه ۵۰ و ۶۰ بوده و فعالیت سالیانه آن به ۸ میلیون تن می‌رسید. بندر شهید باهنر در جنوب ایران و در شمال خلیج فارس و در مختصات ۵۶ درجه و ۱۲ دقیقه طول شرقی و ۲۷ درجه و ۹ دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است.
موقعیت ممتـاز جغرافیایی در دسترسی به آب‌های آزاد جهان از طریق خلیج فارس، اتصـال به شبکه راه‌های بین‌المللی، نزدیکی به مناطق آزاد قشم و کیش و بنادر تجاری خلیج فارس این بندر را به پایگاهی استراتژیک و منحصر به فرد پس از مجتمع بندری شهید رجایی در منطقه تبدیل نموده است. از لحـاظ موقعیت دریایی، این بندر در پناه جزیره قشم قرار گرفته و از تأثیر امواج بلند دریای عمان و خلیج فارس مصون می‌باشد. بندر شهید باهنر سومین بندر صادراتی کشور است که در امور صادرات کالای غیرنفتی و حمل‌ونقل کالا و حمل‌ونقل مسافربری جایگاه ویژه‌ای دارد. ویژگی خاص این بندر، برخورداری از آبخور ۱۰.۲ متر در زمان جذر کامل است که پس از بنادر امام (ره) و شهید رجایی بالاترین آبخور را در بین بنادر کشور دارا است. این بندر در گذشته نه چندان دور تنها بندر اصلی بندرعباس بوده و به لحاظ این که در محدوده شهر بندرعباس قرار دارد، همه روزه پذیرای تعداد زیادی گردشـگر و مسـافر بوده و حجم قابـل توجهی از تجـارت بندرعباس وابسته به فعالیت این بندر می‌باشد و نقش بسزایی در رونق اقتصادی منطقه دارد.

جدول ‏۲ ۱۲: مشخصات کلی و ظرفیت بندر شهید باهنر
اسکله ظرفیت پذیرش کالا (میلیون تن) عمق آبخور (متر)
تعداد (پست) کاربری طول (متر)
۵ فله و عمومی ۸۶۰ ۵/۲ ۱۰-۷
۲ باری و مسافری ۴۰
۱ مسافری ۲۰
۲ نفتی ۲۳۵
۱ در اختیار شیلات ۱۷۲

بندر چابهار
بندر چابهار به‌عنوان یکی از بنادر مهم در جنوب ایران و در بخش شمالی دریای عمان قرار گرفته است. این بندر به علت موقعیت استراتژیک و دستیابی به آب‌های آزاد بین‌المللی جایگاه ویژه‌ای در مبادلات ایران با سایر کشورهای منطقه دارد. بندر مورد بحث دارای مساحتی در حدود ۲۷۰ هکتار می‌باشد که مساحت کل انبار ۲۴.۵ هزار متر مربع می‌باشد.
از سوی دیگر این بندر به علت نزدیکی به کشورهایی نظیر افغانستان، پاکستان و آسیای میانه، در آینده‌ای نزدیک بااتصال به شبکه ریلی کشور اهمیت ویژه‌ای در ترانزیت کالا به این کشورها خواهد داشت. همچنین این بندر به‌عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران، یکی از نقاط کلیدی در حاشیه خلیج فارس و دریای عمان بوده و در کریدور شمال – جنوب نقش مهمی ایجاد خواهد کرد. ضمناً این بندر در مسیر ترانزیتی شرق – غرب قرار گرفته و فوریت‌های مختلف اقتصادی و جغرافیایی در زمینه ترانزیت و ترانشیپ می‌باشد. بندر چابهار که در جنوب استان سیستان و بلوچستان واقع شده، به دلیل استقرار در کنار دریای عمان از دیر باز کانون داد و ستد و تجارت و دریانوردی بوده است. از مزایا و قابلیت‌های این بندر به‌طور مختصر به شرح زیر می‌باشد:
بهره‌مندی از بهترین موقعیت استراتژیکی جهت ترانشیپ و ترانزیت کالاهای بنادر حوزه خلیج فارس به افغانستان و آسیای میانه
پایین بودن تعرفه وارد بر کالاهای غیر کانتینری نسبت به سایر بنادر کشور
بهره گیری از تجهیزات پیشرفته بندری جهت تخلیه و بارگیری کالا و توانایی پذیرش کشتی‌هایی با ظرفیت ۴۵ هزار تن

جدول ‏۲ ۱۳: مشخصات کلی و ظرفیت بندر چابهار
اسکله ظرفیت پذیرش کالا (میلیون تن) عمق آبخور (متر)
تعداد (پست) کاربری طول (متر)
۳ چند منظوره (شهید بهشتی) ۵۶۳ ۳/۳ ۱۱-۸
۱ عمومی ۱۵۰
۱ نفتی ۱۵۰
۱ چند منظوره (شهید کلانتری) ۲۲۵ ۱۲-۴
۳ عمومی ۳۶۰
۱ در اختیار دریابانی ۱۲۰

بندر انزلی
بندر انزلی بزرگ‌ترین و فعال‌ترین بندر حاشیه جنوبی دریای خزر است که مجهز به امکانات مدرن تخلیه و بارگیری می‌باشد. این بندر دارای رتبه سوم بین بنادر کشور بعد از امام خمینی و بندر شهید رجایی از لحاظ تناژ تخلیه و بارگیری می‌باشد. واقع شدن این بندر در محدوده منطقه آزاد و فراهم نمودن تسهیلات و امکانات ویژه برای صاحبان کالا، تجار و سرمایه گذاران را فراهم می‌کند. بندر انزلی در مجاورت بنادر آستراخان و لاگان در روسیه، ترکمن باشی در ترکمنستان، اکتائو در قزاقستان و باکو در آذربایجان نیز می‌باشد. مساحت کل این بندر در حدود ۶۹ هکتار می‌باشد که مساحت کل انبار این بندر ۳۵ هزار متر مربع می‌باشد. از مزایا و قابلیت‌های این بندر به‌طور مختصر به شرح زیر می‌باشد:
قرار گرفتن در مسیر کریدور بین‌المللی شمال – جنوب و نزدیکی به بنادر اروپایی
دستیابی سریع و آسان مراکز داخلی به مواد اولیه و تحویل کالا در حداقل زمان
دسترسی به معادن سرب، روی، آهن و مراکز صنعتی
بهره برداری از تجهیزات پیشرفته در امر تخلیه و بارگیری کالا
برخورداری از مزایا و تسهیلات قانونی منطقه آزاد تجاری _ صنعتی انزلی
امکان سواپ نفت و گاز دریای خزر
جدول ‏۲ ۱۴: مشخصات کلی و ظرفیت بندر انزلی
اسکله ظرفیت پذیرش کالا (میلیون تن) عمق آبخور (متر)
تعداد (پست) کاربری طول (متر)
۹ عمومی و کانتینری ۱۳۹۷ ۵/۸ ۶-۵/۵
۱ نفتی ۱۸۳

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   تحلیل اکتشافی، مدل اندازه گیری

بندر خارگ
اداره بندر و دریانوردی خارگ یکی از ادارات تابعه اداره کل بنادر و دریانوردی استان بوشهر می‌باشد که از چند دهه قبل با استقرار در جزیره خارک به شناورهای ورودی خدمات لازم را ارائه نموده است با توجه به آئین نامه سازمان بنادر و دریانوردی (وظایف و اختیارات) وظایف متنوع و متعددی را عهده دار می‌باشد که مهم‌ترین آن‌ها به شرح زیر می‌باشد.
– انجام تشریفات ورود و خروج شناورها و ارائه خدمات به کشتی‌ها و نمایندگی‌های کشتیرانی
– مقابله با آلودگی نفتی
– انجام عملیات تجسس و نجات و کمک رسانی به شناورهای سانحه دیده
– کنترل و بازرسی فنی و ایمنی شناورهای ورودی به خارک جهت اطمینان از قابلیت دریانوردی آن‌ها
– اداره و برقرار نمودن علائم و وسایل روشنایی در محدوده آب‌های جزیره خارگ

۱۰- بندر لنگه
بندرلنگه جنوبی‌ترین مرز ساحل خشکی خلیج فارس است از این رو این بندر کمترین فاصله را با سایر کشورها و بنادر حاشیه جنوب خلیج فارس دارد. اتصال از سه جهت به شبکه جاده‌ای کشور، موقعیت مناسب قرارگیری بندر به لحاظ جغرافیایی، نزدیکی به تنگه هرمز و آب‌های بین‌المللی، وضعیت مساعد شرایط حوضچه بندر، ارتباطات قوی ساکنان با اتباع کشورهای حاشیه خلیج فارس و فاصله کوتاه بندر تا کشورهای مذکور بندر را از لحاظ ارتباطات دریایی در جایگاه ویژه‌ای قرار داده است. مساحت کل محوطه‌های بندرلنگه تا سال ۱۳۸۱ در حدود ۱۰ هکتار بوده اما در سال‌های اخیر به ۲۷ هکتار ارتقاء پیدا نموده است. بندر لنگه دارای دو اسکله چند منظوره با مجموع طول ۴۴۴ متر و یک اسکله رورو با طول ۲۰ متر می‌باشد که طول اسکله غربی ۲۳۴ متر و عرض آن ۳۰ متر و آبخور ۵/۵ متر ظرفیت ۳۰۰۰ تن را در خود جای داده است همچنین طول و عرض اسکله شرقی ۲۱۰ و ۳۰ متر و آبخور ۵/۵ و ظرفیت ۳۰۰۰ تن و اسکله رورو با طول و عرض ۲۰ و ۲۴ و عمق ۵/۵ متر و ظرفیت ۳۰۰۰ تن آماده خدمات رسانی می‌باشد. از مزایا و قابلیت‌های این بندر به‌طور مختصر به شرح زیر می‌باشد:
انجام امور مربوط به صادرات و واردات کالا با استقرار سیستم پنجره واحد تجاری در کمترین زمان ممکن
نزدیکی به مهم‌ترین بندر کشور (بندر شهید رجایی) جهت ترانزیت و ترانشیپ کالا
نزدیکی به سایت منطقه ویژه معادن انرژی پارسیان
کنترل ترافیک دریایی و هدایت کشتی‌ها از طریق برج مراقبت و سیستم VTS

جدول ‏۲ ۱۵: مشخصات کلی و ظرفیت بندر لنگه
اسکله ظرفیت پذیرش کالا (میلیون تن) عمق آبخور (متر)
تعداد (پست) کاربری طول (متر)
۲ چندمنظوره ۴۸۰ ۵/۱ ۵/۵
۱ رو – رو ۲۰

بندر نکا
بندر نکاء از سال ۱۳۷۴ با پهلوگیری اولین کشتی در اسکله شرکت کشتی سازی صدرا شروع به فعالیت نموده است. موقعیت استراتژیک این بندر در دریای خزر اهمیت آن را در سال‌های اخیر دو چندان کرده است. بندر نفتی نکاء به‌عنوان بزرگ‌ترین بندر نفتی شمال و بندر تابعه منطقه ویژه اقتصادی بندر امیرآباد نقش حائز اهمیتی در تهیه سوخت پالایشگاه‌های داخل کشور، سوآپ نفت خام و ترانزیت فرآورده‌های نفتی نظیر بنزین، مازوت و گازوئیل را دارا می‌باشد. عملیات سوآپ نفت خام با همکاری بندر نفتی خارک صورت می‌پذیرد که از این طریق محموله‌های نفتی دریای خزر به خلیج فارس و آب‌های آزاد راه می‌یابند.
این بندر در جوار شرکت‌های بزرگ نفتی شامل پایانه‌های نفتی شمال، حفاری شمال، نفت خزر، کشتی سازی ایران صدرا و نیروگاه نکاء واقع گردیده است که با به‌کارگیری کادری مجرّب و کارآزموده عملیات دریایی کشتی‌ها را انجام داده و با استفاده از اصول و موازین قانونی داخلی و بین‌المللی دریایی بر حسن اجرای این عملیات و حفظ کیفیت بالای ایمنی، بهداشت و رعایت احترام به محیط زیست دریایی نظارت می‌نماید. لزوم رعایت ایمنی و بهداشت محیط کار و اهمیت نهادن به مسئله مهم و انکار ناپذیر محیط زیست در
یای خزر که به‌عنوان یکی از نقاط خاص زیست محیطی و اکولوژی دریایی در دنیا محسوب می‌گردد، از چالش‌های عمده این بندر تلقی گردیده و همواره بر دقّت اجرای قانون دریایی ایران و معاهده‌ها و کنوانسیون‌های بین‌المللی دریایی در مورد ارتقا سطح ایمنی دریانوردی و جلوگیری از آلودگی محیط زیست دریایی تأکید می‌نماید. بندر نفتی نکاء در حال حاضر دارای پنج پست اسکله می‌باشد که با توجه به اهمیت این بندر در امر سوآپ، با اتمام طرح ملّی حوضچه فراگیر این تعداد به سیزده پست افزایش خواهد یافت.
عملکرد سازمان بنادر و دریانوردی
بندرها از قدیم عملکرد خود را از طریق مقایسه توان عملیات واقعی و بهینه سازی خود ارزیابی کرده‌اند. همچنین بندر می‌تواند از شاخص‌های عملکرد نیز برای ارزیابی عملکرد خود استفاده کنند. یک بندر مه تنها کارایی فنی و کارایی اقتصادی (هزینه) مد نظر قرار می‌دهد، بلکه کارایی خود در زمینه فراهم نمودن توان عملیاتی را نیز مورد توجه قرار می‌دهد.
در این قسمت از مطالعه به گزیده‌ای از عملکرد سازمان بنادر و دریانوردی ایران پرداخته شده است. با توجه به نمودار (۲-۱۹) روند ظرفیت و عملیات جابه‌جایی کالا در بین سال‌های ۹۰-۱۳۷۶ نشان داده شده است.

نمودار ‏۲ ۱۹:روند ظرفیت و عملیات جابه‌جایی کالا (منبع: عملکرد سازمان بنادر و دریانوردی،۱۳۹۰)
همان‌طور که در نمودار پیداست هر ساله ظرفیت تناژ روند رو به رشدی را دارد که در برابر آن عملیات بندری بااینکه در مجموع ، در سال‌ها گفته شده رشد داشته است اما در مقایسه با سال ۸۹ به علت اعمال تحریم‌ها افت پیدا کرده است. در نمودار (۲-۲۰) به مقایسه سهم کالاهای نفتی به کالاهای غیرنفتی اشاره دارد.

نمودار ‏۲ ۲۰: مقایسه سهم کالاهای نفتی و غیرنفتی (منبع: عملکرد سازمان بنادر و دریانوردی،۱۳۹۰)
در نمودار آورده شده بیشترین سهم تجارت کالای نفتی با ۵۷ درصد از کل تجارت مربوط به سال ۱۳۷۷ می‌باشد که بعد از آن روند نزولی پیدا می‌کند که سهم تجارت کالای غیرنفتی از کمترین میزان خود یعنی ۴۷ درصد به ۶۹ درصد در سال ۱۳۹۰ می‌رسد. اما یکی دیگر از آمارهای بسیار مهم سازمان بنادر مربوط عملیات کانتینری بنادر می‌باشد. همان‌طور که در فصول بعدی به آن اشاره خواهد شد یکی از اجزای بسیار مهم حمل و نقل چند وجهی حمل کالاها به‌وسیله کانتینر می‌باشد. نمودار (۲-۲۱) بیانگر روند ظرفیت و عملیات کانتینری بنادر را نشان می‌دهد.

نمودار ‏۲ ۲۱:روند ظرفیت و عملیات کانتینری (منبع: عملکرد سازمان بنادر و دریانوردی،۱۳۹۱)
همان‌طور که در آمار عملکرد کانتینری آمده است، ایران در سال ۱۳۹۰ تنها ۳.۲ میلیون ترانزیت کانتینری داشته است که این مقدار متناسب با ظرفیت و پتانسیل موجود نمی‌باشد. سازمان بنادر در تلاش است بندر شهید رجایی به هاب منطقه و یکی از بنادر اصلی تبدیل کند

دیدگاهتان را بنویسید