عوامل مؤثر فردی در تصمیم ‏گیری

عوامل مؤثر فردی در تصمیم‏گیری

کمدال و مونتگومری (1997)، ضمن مطالعه ای، به این نتیجه رسیدند که در فرآیند تصمیم‏گیری فردی، هم جنبه‏های درونی و هم جنبه‏های بیرونی اهمیت پیدا می‏کنند.

الف) اثر عوامل درونی در تصمیم‏گیری

1 – مخاطره جویی در تصمیم‏گیری:

الف: ادارک مخاطره جویی: ترس شدید از آینده، فقدان آشنایی و فقدان کنترل پذیری، ریسک پذیری را کم می‏کند. ادارک ریسک در فرهنگ های مختلف نیز متفاوت است. اشخاص در حالت های برانگیخته، تمایل به ریسک کردن بیشتری دارند. آن ها از استراتژی های تصمیم‏گیری ساده تری استفاده می‏کنند و قضاوت های قطبی بیشتری را شکل می دهند.

ب) نگرش مخاطره جویی: در تئوری های اقتصادی، نگرش مخاطره جویی به وسیله رجحان های آشکار اندازه گیری می شود. اگرچه ترجیحات نوعاً در حوزه برد یا سود، ضد ریسک هستند. اما افراد در حوزه باخت یا ضرر به طور پیوسته مخاطره جو هستند. اما زمانی که ترجیح خطر توسط تصمیم گیرنده تعریف می شود، علی رغم تئوری های اقتصادی، نگرش های ریسکی (امیال مخاطره جویی) ثبات بیشتری را در حوزه‏های سود و ضرر نشان می دهند. به طور کلی ادارک ریسک در محدوده برد و باخت تغییر می‏کند. اما نگرش ریسک پایدارتر و سازگارتر از آن چیزی است که توسط تئوری های اقتصادی توصیف می شود.

2 – هیجان[1]: هیجانات، اثر نیرومندی بر روی تصمیم‏گیری دارند و همچنین تصمیمات اخذ شده نیز تأثیرات متقابلی را بر روی هیجانات می گذارند.

اثر هیجانات قبل و بعد از فرآیند تصمیم‏گیری

هیجانات، اثر قدرتمندی در تصمیم‏گیری دارند و پیامد حاصله از تصمیمات نیز، اثر نیرومندی در ایجاد هیجانات دارند. مورد اول، «اثر هیجان پیش از تصمیم‏گیری» و مورد دوم، «اثر هیجان پس از تصمیم‏گیری» را بیان می‏کند.

الف) اثرات قبل از تصمیم‏گیری[2]: آیزن[3] (1993)، معتقد بود که هیجانات مثبت، حل مسئله خلاق را افزایش می دهند و ارغام اطلاعات را در هم، تسهیل می‏کنند. استرادا[4] و همکاران (1994)، متوجه شدند پزشکانی که خلق مثبتی داشتند، نسبت به گرده کنترل، در تشخیص اولیه خود، اطلاعات بیشتری را با هم تلفیق کردند، همچنین در تفکراتشان، خلاقانه تر عمل نمودند. (میلرز[5]، شواتز[6] و کوکی[7]، 1998)

ب) اثرات بعد از تصمیم‏گیری[8]: بعد از تصمیم‏گیری، اغلب ما دچار پشیمانی می شویم. (گیلوویچ 1994 و 1995، نقل از میلرز و همکاران، 1998). مدویک[9] و گیلوویچ نشان دادند که افراد در کوتاه مدت از انجام یک عمل نسبت به عدم انجام آن، بیشتر متأسف می شوند ولی در دراز مدت، پشیمانی آن ها از عدم انجام یک عمل بیشتر است تا کنش نسبت به آن، آن ها نشان دادند که با گذشت زمان از شدت سوز ندامت کاسته می شود ولی غم و اندوه ناشی از عدم انجام آن عمل همچنان بالاست. در مقابل این نظریه کاهان من[10] (1995) بر این باور بود که افراد در قبال انجام اعمالشان در تمام طول عمر خود، ندامت بیشتری را احساس می‏کنند. او معتقد بود که گیلوویچ و مدویک دو هیجان مشخص را اندازه گرفته اند که یکی احساس «شور و هیجان» می باشد که از انجام یک کار نصیب فرد می شود و دیگری احساس «افسوس و حسرت» است که مبین غم و اندوه و از دست دادن فرصت هاست.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   بعد از تصادف چیکار باید کرد؟

میلرز و همکارانش (1998) الگوریتمی را برای اندازه گیری هم انتخاب نهایی که افراد می توانند داشته باشند و هم پاسخ های عاطفی نسبت به پولی که ضمن شرط بندی نصیب آن ها شده است را ارائه دادند. بعد از یک انتخاب، آزمودنی ها یاد می گیرند نتیجه آن انتخابشان در بازی چه خواهد بود. (گیلوویچ و هاوستد مدویک[11]، 1995، نقل از کمدال و مونتگومری، 1997) بین تصمیم گیرندگان «نادم» و «راضی» قبل و بعد از فرآیند تصمیم‏گیری، تفاوت هایی به شرح زیر وجود دارد:

1 – در فرآیندهای قبل از تصمیم‏گیری، تصمیم گیرندگان «نادم»، کمتر در تعامل با محیط خود هستند و این شاید به این علت باشد که آن ها احساس می‏کنند که برای رسیدن به یک تصمیم خوب، هیچ کاری نمی توانند انجام دهند.

2 – تصمیم گیرندگان «پشیمان» در مقایسه با تصمیم گیرندگان «راضی» تثبیت کمتری را در تصمیماتشان نشان می دهند.

3 – تصمیم گیرندگان متأسف، در مقایسه با تصمیم گیرندگان «راضی»، بعد از تصمیم‏گیری، دچار هیجانات دیگری مثل «شرم» و «گناه» نیز می شوند. (کمدال و مونتگومری، 1997) نظریه پرسپکتیو[12]، ممکن است تفاوت های بین تصمیم گیرندگان راضی و متأسف را قبل از فرآیند تصمیم‏گیری، توجیه کند:

قبل از فرآیند تصمیم‏گیری، صفحه 83 بررسی رابطه باورهای فراشناختی و تعلل ورزی رفتاری با مشکلات تصمیم‏گیری در دانش آموزان پسر دبیرستان شهر تهران، سعید کریم نژاد نیارق.

 

[1] – Emotion

[2] – Predecision Affect

[3] – Isen

[4] – Estrada

[5] – Millers

[6] – Schwartz

[7] – Cooke

[8] – Post decision

[9] – Gilovich & Medvec

[10] – Kahane man

[11] – Hausted Medvec

[12] – Perspective Theory