مجتمع های مسکونی، تعاملات اجتماعی، نیازهای روانی، انرژی های تجدیدپذیر

فیزیکی طرح برمبنای معیارهای کمی ۱۲۸
(۸-۵)-نکات رعایت شده در طرح ۱۲۸
(۸-۶)-مدارک پروژه ۱۳۰

۱-۱ مقدمه
مسکن همواره جزء نیازهای اولیه انسان بوده و همواره در پی تکامل بشر، مسکن نیز از لحاظ کیفی و کمی مسیری تکاملی طی کرده است. اما با گذشت زمان و روبرو شدن با معضلی چون افزایش جمعیت و نیز کمبود زمین، معماران و طراحان به ساخت مجتمع های مسکونی بلند مرتبه و در پی آن کاهش فضاهای باز عمومی که در گذشته فضایی در جهت ارتباط بین انسان و محیط و نیز انسان با انسان بوده، واداشته شدند، که باعث تنزل کیفیت مسکن شد. این مجتمع ها بدون توجه به نیازهای روانی تنها به تأمین نیازهای فیزیکی آن هم نه به صورت کامل ساخته پرداخته اند، غافل از اینکه بی توجهی به نیازهای روانی مانند تعاملات اجتماعی، حریم و… باعث افزایش ناهنجاریهای اجتماعی و در پی آن کاهش امنیت شهری میشود.
«والله جعل لکم من بیوتکم سکنا…» و خدا برای سکونت شما منزل هایتان را قرار داد. (قرآن کریم ،سوره نحل :آیه٨٠)
۱-۲ بیان مسئله
یافتن مکانی برای سکونت و احساس آسایش از آن یکی از مهمترین نیازهای بشر در طول تاریخ می باشد. خانه به عنوان عنصری که تأمین کننده این نیاز است دارای اهمیت خاصی می باشد با توجه به نقش و اهمیت فضایی و عملکردی فضاهای باز و نیمه باز در زندگی سنتی و تداوم این نقش تا امروز بهتر است در طراحی خانه های معاصر نیز این مهم در نظر گرفته شود. همچنین کارکرد مثبت اقلیمی فضای باز و نیمه باز در تعدیل هوای خانه و جلوگیری از تابش آفتاب در مواقع گرم سال را نیز نمی توان نادیده گرفت. مصادیق فضاهای باز و نیمه باز از گذشته در مسکن نقش پر رنگ داشته و بسیاری از فعالیتهای فردی و اجتماعی در آن روی داده است. با توجه به اینکه در معماری امروز با تغییر روش زندگی، افزایش جمعیت و کمبود زمین رو به رو هستیم، الگوهای معماری مسکن نیز تغییر کرده است. این پژوهش بر آن است که با در نظر گرفتن مسائل نوین از جمله تراکم، مسائل اقتصادی و توسعه پایدار راهکارهایی جهت تجدید حیات فضاهای باز و نیمه باز به عنوان بستر حضور طبیعت و معماری همساز با اقلیم با بهره گیری از انرژی های تجدیدپذیر به واسطه طراحی صحیح فضاهای باز و نیمه باز و در نهایت دستیابی به یک الگوی مسکن پایدار ارائه دهد.

۱-۳ اهداف پژوهش
۱ – تاکید بر مفهوم فضای باز و نیمه باز با شناخت معیارها و اصول طراحی پایدار
۲ – ایجاد یک معماری زنده و ارگانیک با بازنگری و شناخت فضای باز و نیمه باز در معماری سنتی و ترجمه آن به زبان معاصر
۳-به کارگیری اصول طراحی پایدار در مسکن معاصر،که بر کاهش اثرات ساختمان بر محیط طبیعی و همسازی ساختمان و طبیعت اشاره دارد.
۴- چگونگی تلفیق فضاهای باز، نیمه باز و بسته در طراحی مسکن (خانه) ایرانی
۱-۴ فرضیات
۱)به نظر میرسد نقش و عملکرد فضاهای باز و نیمه باز به عنوان یکی از مولفه های پایداری در مسکن امروز، ناشناخته مانده است.
۲ (به نظر میرسد معماری مسکن امروز ایران تنها به خود بنا و مسأله اقتصاد اهمیت می دهد و نقش محیط طبیعی و انرژی های تجدید پذیر در طراحی مسکن پایدار نادیده گرفته شده است.
۱-۵ سوالات پژوهش
پرسش اصلی تحقیق (مسأله تحقیق): مساله اساسی در این تحقیق عدم توجه به نقش و عملکرد فضای باز و نیمه باز در ایجاد مسکن پایدار در معماری امروز)عدم توجه به نقش و عملکرد فضای باز و نیمه باز مسکن پایدار در ذخیره سازی انرژی) است . دراین تحقیق کوشش خواهد شد به سوالات زیر پاسخ داده شود.
۱ –در معماری امروز ایران تا چه اندازه به نقش و عملکرد فضاهای باز و نیمه باز در مسکن پایدار توجه می شود؟
۲ – مفهوم فضای باز و نیمه باز و عملکرد آن در مسکن پایدار چیست؟
۱-۶ روش تحقیق
بخشی از مطالعات به صورت کتابخانه ای و برخی به صورت میدانی می باشد. در مطالعات کتابخانه ای گردآوری اطلاعات از طریق کتاب، مجلات و پایانامه های مرتبط با موضوع صورت گرفته است. در مطالعات میدانی اهمیت فضای باز و نیمه باز در مجتمع های مسکونی از طریق بررسی نمونه های موردی داخلی وخارجی صورت گرفته است.
۱-۷ تعریف واژگان
آلبدو:
سپیدایی یا آلبدو به معنی درصد بازتاب نور از سطح یک جسم است. مقادیر این کمیت می‌تواند از صفر (تاریک مطلق) تا یک (روشن مطلق) تغییر پیدا کند. آلبدو را گاه با درصد و گاه با یک عدد اعشاری کوچکتر از یک نشان می‌دهند.
میکروکلیما:
الگوی آب و هوایی در مقیاس کوچک را میکروکلیمای آن منطقه می نامند.
فضای باز:
فضای باز به فضایی گفته می‌شود که فاقد پوشش سقف می‌باشد و جداره‌ها نیز در صورت وجود از تمامی جهات این فضاها را مسدود نمی‌نماید. فضای باز غالباً جزو فضاهای عمومی و نیمه عمومی محسوب می‌شود و تنها بالکن و حیاط خصوصی فضای باز در عین حال خصوصی می‌باشند.
فضای نیمه باز:
حد فاصل بین فضاهای بسته و باز محاط بر آن در یک بررسی تحلیلی می‌تواند به عنوان فضای ارتباط دهنده این دو شناخته شود. مجموعه عناصری که کاربرد اصلیشان جدا نگه داشتن فضای باز از فضای سر پوشیده بنا محسوب می‌شود، تحرک فضایی قابل ملاحظه‌ای را در کار تلفیق فضای داخلی و خارجی به عهده دارند.
Pmv :
احساس حرارتی که محدوده از احساس سرد(۳-) تا داغ (۳+) را شامل می شود.در این مل محدوده ۱+ تا ۱- جز محدوده آسایش حرارتی ارزیابی می شود.
T sk :
متوسط دمای پوست بدن
Tcore :
متوسط دمای درونی بدن

۲-۱ مقدمه
نیاز به پناهگاه،
نیاز مادی، معنوی و فطری است این نیاز در درون هر انسان وجود دارد و این خود محرکی است برای ساختن. خانه به عنوان محل زندگی اولین فضایی است که هر فرد با آن آشنا می شود و باآن احساس یگانگی کرده و نسبت به آن احساس مالکیت می کند. و نخستین درک و برداشت افراد از فضا در خانه صورت می گیرد.
در این فصل ابتدا به معرفی گونه شناسی مسکن شهری و در ادامه به بررسی تاریخچه شکل گیری مجتمع های مسکونی و در نهایت بررسی فضاهای باز و نیمه باز در این گونه از مسکن شهری(مجتمع های مسکونی) که امروزه بسیار رواج دارد، به اختصار پرداخته می شود.
۲-۲ مسکن در قرن حاضر ( با رویکرد پایداری زیست محیطی و اجتماعی )
به دلیل رشد شهرنشینی دهه های اخیر در ایران، الگوی تولید مسکن تغییر یافته و لزوم ایجاد انبوه مسکن سبب کاهش کیفیت و مطلوبیت طراحی ها گشته است. طراحی مجتمع های مسکونی امروزی به دلیل عدم توجه به نیازهای انسانی و در نظر نگرفتن پیامدهای روانشناختی آن،زندگی فردی و اجتماعی ساکنین را با مشکلاتی مواجه ساخته است. .(یزدانی،۱۳۹۲،۲۸) از جمله نیازهای فراموش شده انسان ها در طراحی ضرورت طراحی فضاهای باز و نیمه باز در جهت تأمین نیاز به تعاملات اجتماعی ساکنان و استفاده بهینه از انرژی های طبیعی می باشد. زندگی امروز ما به نحو چشمگیری به داخل فضاها و بناها کشیده شده است، به صورتی که مفاهیمی چون امنیت روانی و استقلال فردی عموما به نوعی تصور فیزیکی از فضایی مستور و محصور همراه است. در تعبیر سنتی از خانه، فضاهای باز خارج از کارکرد خصوصی و مستقل خانه نبوده، بخشی از حوزه داخلی و خصوصی خانه قلمداد می شود. لیکن در الگوهای جدید خانه، حریم خصوصی کمتر به فضای باز راه یافته و اصولا این عمل مغایر با امنیت روانی داخل خانه تعبیر می شود. لذا خانه روزگار مدرنیته تنها در فضاهای داخلی خانه معنی می یابد و منظور از حیاط تأمین امنیت روانی و تحقق استقلال فردی نیست.(سمیع آذر،۹۸،۱۳۸۵)
۲-۳ گونه شناسی مسکن شهری
گونه شناسی بررسی نمونه های هم نوع برای رسیدن به شناختی در جهت ارائه ویژگی های مشابه و متفاوت یک موضوع و در نهایت رسیدن به یک دسته بندی می باشد،گونه به مثابه زیر ساختی به کار گرفته می شود که بر اساس آن طرح های متنوع می توانند بی آنکه در پایان عینا شبیه یکدیگر باشند تکمیل یابد.
۱: خانه های مجزا
• بر اساس ایده یک واحد مسکونی در داخل باغ
• آزاد بودن ساختمان از سه یا چهار طرف
۲:خانه های حیاط مرکزی
• متداول ترین شکل به صورت واحد های مسکونی ال شکل
• ایجاد خلوت صوتی و بصری برای ساکنین به وسیله حیاط(عدم اشرافیت همسایه ها به هم)
• فراهم اوردن شرایط خوب اقلیمی در زمستان و تابستان برای ساکنین
• کارای بالای این گونه ساختمان ها در به کار گیری زمین
۳:خانه های ردیفی(خانه های شهری)
مجموعه ای از واحد های مسکونی تک خانواری چسبیده به هم
• ارتفاع متوسط تا چهار طبقه
• دید از یک سمت به خیابان وسمت دیگر به فضای باز خصوصی
• امکان تهویه طبیعی به دلیل داشتن دو طرف باز
• اتلاف انرژی بسیار کمتر نسبت به خانه های مجزا به دلیل اتصال به واحد های کناری
۴:آپارتمان های بلند مرتبه
• قرارگیری در مرکز شهر ها به طور معمول
• استفاده بهینه از زمین به دلیل حداقل سطح اشغال و تراکم بالا
• پرت انرژی
• ارتباط کم با همسایه ها
۵:مجموعه های بلند مرتبه آپارتمانی
• تعداد طبقات حداکثر هشت طبقه
• بالا بردن کیفیت زندگی ساکنان کم درامد و موفقیت اقتصادی این ساختمانها
• بالا رفتن امنیت ساکنین به دلیل شناخت بیشتر همسایه
• دید به فضای عمومی و فضای بازی بچه ها به دلیل ارتفاع کم
• استفاده بهینه از زمین و داشتن تناسب به تراکم جمعیتی انها و تراکم شهری
• صرفه جویی در هزینه و انرژی نسبت به ساختمان های بلند
۶:مجموعه های آپارتمانی با ارتفاع متوسط
• عموما به صورت بلوک های کشیده اپارتمانی با تعداد طبقات زیاد(حتی تا سی طبقه)در زمین هایی با محدوده های بزرگ
• استفاده از سطح زمین صرفا جهت تامین دسترسی و پارکینگ و در موارد اندکی تامین تسهیلات
۲-۴ مجتمع های مسکونی
مجتمع‌ مسکونی به مجموعه ای گفته می شود که با تجمع تعدادی آپارتمان در یک بلوک شهری، که به شکل یکپارچه طراحی و ترکیب شده باشند، پدید می آید. بسیاری از مجتمع‌های مسکونی دارای فضای عمومی مشترکی هستند که مورد استقاده همگانی ساکنان مجتمع قرار می‌گیرد و دیگران حق استفاده و حتی ورود به آن را ندارند. (هنرهای زیبا،۱۳۸۶)
۲-۴-۱تاریخچه شکل گیری مجتمع های مسکونی
زندگی در مجموعه های مسکونی از پیش طراحی شده را می توان از مهمترین تحولات در فرآیند سکونت در شهرها دانست. گذر از مرحله ای که هر ساختمان مناسب با شرایط یک خانواده طراحی میشد و رسیدن به مرحله ای که ساخت مسکن را همگام با برنامه ریزی متناسب با شرایط عمومی ساکنان میداند، هرچند ساده و بدیهی به نظر میرسد، ولی تحولی بنیادی است. نتیجه این نوع برنامه ریزی طیف وسیعی از مجموعه های مسکونی با تراکم کم تا مجتمع های مسکونی متراکم را شامل میشود. در این نوشتار منظور از مجموعه های مسکونی، مجموعه هایی است که تحت عناوین مختلف به گونه های یکجا و همزمان، برنامه ریزی، طراحی و اجرا میشوند. مقیاس این مجموعه ها معمولاً از چند واحد مسکونی تا ساختمانهای بلند و حتی مجموعه های بزرگ که به صورت ناحیه ا ی از شهر در آمد ه
اند، متغیر است )عینی فر،۱۳۷۹،۱۱۰. (در ایران همگام با روند رشد شهرنشینی، سیاست تولید مسکن انبوه در قالب مجموعه های مسکونی به عنوان یکی از راه های پاسخ به نیاز مسکن به سرعت گسترش یافت. آغاز دهه ۱۳۳۰ مصادف با آغاز بلندمرتبه سازی در تهران از یکسو و رواج ایده احداث کویها و شهرکهای مسکونی برای اسکان مهاجران و اقشار کم درآمد )نظیر چهارصد دستگاه و نازی آباد( بوده است. از دهه ۱۳۴۰احداث مجتمع های مسکونی برای اقشار میان درآمد، با مشارکت بخش خصوصی مورد توجه واقع شد که از این دست میتوان به ساخت شهرک اکباتان اشاره نمود.در ادامه با رواج بلندمرتبه سازی در دهه ۱۳۵۰ همراه با رونق اقتصادی بخش مسکن، احداث مجتمع های لوکس برای اقشار پردرآمد شدت گرفت که با وقوع انقلاب اسلامی از سرعت آن کاسته و پس از حدود یک دهه، مجددا از سر گرفته شد)عزیزی،۱۳۸۶ ،۲۸).بررسی گونه شناسی معماری ایران نشان می دهد که شکل گیری بنا چه به صورت منفرد و چه به صورت مجتمع بر اساس ترکیب الگوی فضای (باز،نیمه باز،بسته) صورت گرفته است.
۲-۴-۲ آسیب شناسی مجتمع های مسکونی
با توجه به کمبود مسکن و سیاست گذاری های اخیر برای تأمین آن مطابق الگوی مصرف مسکن در کشور، فضای باز همچون حیاط و فضای نیمه باز همچون تراس از برنامه طراحی واحدهای مسکونی مستقل حذف یا بسیار محدودشده است.ایجاد شرایط مطلوب به گونه ای که ساکنان هر واحد مسکونی فضای باز را ادامه فضای بسته خانه و مکان فعالیت های مکمل زندگی روزمره به شمار آورند، می تواند نقش مهمی در زندگی شهری داشته باشد. فضاهای باز مسکونی هم از نظر برقراری روابط اجتماعی در مقیاس همسایگی و هم از نظر ذخیره سازی انرژی اهمیت می یابد. وجود سلسله مراتب در فضاهای دسترسی و ایجاد رابطه ای منسجم ، پیوسته و خوانا بین سه عنصر فضاهای بسته، نیمه باز و باز عاملی موثر در طراحی مسکن خواهد بود. در نتیجه ارائه راهکارهایی که لازم است در طراحی فضاهای باز و نیمه باز مسکونی در نظر گرفته شوند تا با ایجاد فضاهایی قابل دسترس، انعطاف پذیر، پویا امکان تعاملات اجتماعی و بهره وری از انرژِی های تجدید پذیر را فراهم آورد، ضروری به نظر می رسد.
۲-۴-۳ بررسی فضاهای باز و نیمه باز در مجتمع های مسکونی
محدودیت های موجود در شهرهای بزرگ، منجر به گسترش ساخت مجتمع های مسکونی و کاهش سهم حیاط خصوصی در معماری معاصر گردیده است. فضای باز و نیمه باز مسکونی علاوه بر تأمین نور و روشنایی فضاهای داخلی و تهویه طبیعی، به عنوان فرصتی برای ارتباط بیشتر با طبیعت و مکانی برای تعاملات اجتماعی است. با توجه به محدودیت های فضای داخلی واحدهای مسکونی و سابقه سنتی حضور حیاط در زندگی ایرانی، فضای باز مجالی برای گسترش عملکر

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   منابع و ماخذ پایان نامهدستور موقت، روح قانون

دیدگاهتان را بنویسید