نمو، رشد و بالیدگی در بازیکنان فوتبال

اصول نمو، رشد و بالیدگی در فوتبال

نمو از ابتدای حیات هر انسان و در سراسر بلوغ جسمانی همراه وی بوده و فرایند زیستی غالب در 20 سال اول زندگی است. نمو که گاهی معنای آن با رشد جابه­جا مورد استفاده قرار می­گیرد به عنوان افزایش در اندازه و کمیت تعریف می­شود. از لحاظ زیست شناسی افزایش در تعداد سلولها (هایپرلازیا[1]) به طور عمده قبل از تولد (پیش تولد[2]) رخ می­دهد، در حالی که افزایش اندازۀ سلولها (هایپرتروفی[3]) بعد از تولد روی می­دهد. ترکیبی از هایپرپلازیا، هایپرتروفی و اکرشن[4] (افزایش در مواد بین سلولی) به نمو می­انجامد (32). از سوی دیگر رشد نشان دهندۀ تغییرات کیفی است که می­تواند جنبه­های روانی، فیزیولوژیکی یا اجتماعی را در برگیرد. تعریف بالیدگی نیز دشوار بوده و به فرایند بالیده شدن اطلاق می­شود. مسیر رسیدن به وضعیت بالیده شامل پیشرفت­های زیستی در ویژگی­های جنسی، اسکلتی یا ریخت شناسی می­شود. فرایند بالیدگی بسیار پیچیده بوده همواره در مرکز تحقیقات دانشمندانی است که سعی دارند از تعامل بین رشد، بالیدگی و تمرین در ورزشکاران جوان پرده بردارند. فرایندهای فیزیولوژیکی درگیر در نمو و بالیدگی دارای تعامل نزدیکی هستند اما دارای تفاوتهای فردی زیادی از نظر سرعت و شدت هستند.

فعال بودن برای سلامتی همه افراد جوان از جمله بازیکنان فوتبال دارای اهمیت بالایی است. در طی دوران کودکی مهارتهای حرکتی بنیادی مانند ضربه با پا[5]، پرتاب کردن[6]، گرفتن[7]، پریدن[8]، دویدن[9]، غلتاندن[10]، تعادل[11] و … رشد پیدا می­کنند و در جهت آماده سازی برای ورود به ورزش­های تخصصی مانند فوتبال پالایش می­یابند (82). انجام فعالیت­های بدنی عادی به طور بالقوه منجر به رفتار حرکتی پالایش یافته­تر و سطح مطلوبی از رشد می­شود. به تعامل بین کودک و محیط واژۀ زیست-اجتماعی اطلاق می­شود، چرا که هر دوی نمو و بالیدگی به طور مشترک در شکل گیری آن نقش دارند (104). تعلیم و تربیت بازیکنان فوتبال جوان با ویژگی­های پیچیده در حال رشد، در حال نمو و در حال بالیدگی نیازمند توجه بسیار است. سرمایه گذاری زمانی و مادی در آکادمی­های فوتبال یعنی جایی که بازیکنان فوتبال از 8 سالگی به بعد در آنجا تعلیم می­بینند نیازمند یک بازنگری جدی است. ضمناً لازم است تا افراد متخصص با دانشی بالا در زمینه نمو، رشد و بالیدگی برای حمایت از فوتبالیست­های جوان گماشته شوند تا به پیشرفت آنها تا سطوح بالا کمک کنند.

[1]. Hyperplasia

[2]. prenatal

[3]. Hypertrophy

[4]. Accretion

[5]. Kicking

[6]. Throwing

[7]. Catching

[8]. Jumping

[9]. Running

[10]. Rolling

[11]. Balancing

منحنی­های نمو

در سال 1930 آناتومیست معروف، ریچارد اسکامون[1]، نمو پس از تولد بافت­های مختلف بدن را در چهار منحنی مرتبط با یکدیگر ترسیم نمود. منحنی عمومی[2] نشان دهندۀ ویژگی­های بیشتر دستگاه­های بدن مانند قلبی-عروقی، اسکلتی و … است. این منحنی، شکل سیگموئید (شبیه حرف S انگلیسی) دارد و دو دورۀ نمو سریع در دوران طفولیت[3] و بلوغ[4] را نشان می­دهد. منحنی عصبی منعکس کنندۀ نمو مغز و دستگاه عصبی است که غالب آن در هفت سال نخست زندگی رخ می­دهد. منحنی جنسی، نمو ویژگی­های جنسی اولیه و ثانویه را نشان می­دهد. منحنی لنفاوی نشان دهندۀ ظرفیت دستگاه ایمنی کودک است. در سن 11 سالگی کودکان تقریباً دو برابر بزرگسالان بافت لنفاوی دارند. این منحنی­ها به عنوان نمونه ذکر شدند و لازم به ذکر است که منحنی­های دیگری از جمله منحنی قد و وزن نیز وجود دارند (32).

منحنی­های اسکامون نمایشی است از تغییرات ساختاری و عملکردی که در نتیجه نمو رخ می­دهند. این تغییرات پیچیده بوده و به طور کامل درک نشده اند. فرایندها کند و آهسته بوده و به طور روزانه قابل مشاهده نیستند. بنابراین کسانی که با فوتبالیست­های جوان کار می­کنند باید مسیر کلی که فرد از کودکی تا بزرگسالی طی می­کند را بشناسند.

[1]. Richard Scammon

[2]. The General Curve

[3]. Infancy

[4]. Puberty

3 استفاده از منحنی­های نمو در فوتبال

مربیانی که خواهان مقایسه قد و وزن بازیکنان خود با معیار متوسط (نقطه 50 درصدی) هستند می­توانند اطلاعات بسیار ارزشمندی از منحنی­های نمو به دست آورند. یک جنبه که تجزیه و تحلیل آن برای مربیان بسیار ساده می­باشد رابطۀ بین قد و وزن است. به عنوان نمونه یک هافبک 10 ساله را در نظر بگیرید که در صدک 25 برای قد و صدک 75 برای وزن قرار دارد. مربی این کودک باید دلایل و عواقب احتمالی این معضل وزن بالا برای قد را شناخته و تشخیص دهد که آیا این وضعیت تا بزرگسالی ادامه خواهد یافت.

نوسانات در وزن کمتر احتمال دارد که در بازیکنان فوتبال جوان رخ دهند چرا که آنها عموماً از همسالان خود لاغرتر هستند (55، 81). به علاوه، فوتبالیستهای جوان نخبه از نظر تیپ بدنی مشابه همنوعان بزرگسال خود هستند که نشان دهنده قابل پیش بینی بودن آن در دوران کودکی است (122).

بالیدگی و فوتبالیست­های جوان

نمو دستگاه­های بدن اساساً در دوران پیش از بلوغ و پس از بلوغ با ثبات است. با این حال، بلوغ (که به طور متوسط سن شروع آن 5/11سالگی در دختران و 5/13 سالگی در پسران است) دورۀ زمانی است که پیش بینی قد و وزن در آن بسیار مشکل است. شدت و زمان بندی جهش رشدی نوجوانی بسیار متغیر و به میزان زیادی فردی هستند اما شناسایی این جهش برای تشخیص دختران و پسران دارای بلوغ زود رس، متوسط و دیر رس مفید است. روش­های زیادی برای ارزیابی آغاز بلوغ وجود دارد. سن اولین قاعدگی یک روش مطمئن است که اغلب دختران می­توانند به طور دقیق زمان آن را اعلام کنند. رویداد همزمانی در پسران وجود ندارد و ارزیابی بالیدگی با سنجش وضعیت اندام تناسلی نیز دارای موانع اخلاقی و فنی است. ارزیابی سن اسکلتی با اعمال اشعه ایکس روی مچ دست چپ روش بسیار مطمئنی است اما به علت استفاده از اشعه سئوال برانگیز است (138). سخت­ترین اندازه گیری مربوط می­شود به سن بیشترین سرعت قد کشیدن ([1]PHV). بالیدگی را می­توان به عنوان تعداد سالهای قبل یا بعد از PHV توصیف کرد. دیگر سرعت­ها مانند بیشترین سرعت دست یافتن به وزن یا پرش ارتفاع نیز می­توانند ملاک قرار گیرند. نوسانات در نمو، علی الخصوص در زمان بلوغ، دشواری­هایی را برای انجام تمرینات مناسب با توجه به سن و مرحلۀ رشدی ایجاد می­کند.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   ارتباط و همکاری صنعت با دانشگاه

دو تا از رایج­ترین روش­های ارزیابی بالیدگی عبارتند از شاخص­های بالیدگی تانر[2] و درصد قامت بزرگسالی یا سن ریخت شناختی[3]. شاخص­های تانر شامل درجه بندی سینه و رشد موی زهار در دختران و رشد مو و درجه بندی اندام تناسلی در پسران می­شود (153). سن ریخت شناسی با پیش بینی قد بزرگسالی فرد محاسبه می­شود و به اطلاعات دقیقی از والدین فرد و سنجش قد وی نیازمند است. برای مثال اگر برای یک فوتبالیست دختر 12 ساله قد 7/1 متر در بزرگسالی (بر طبق میانگین قد والدین) پیش بینی می­شود و او اکنون 36/1 متر قد دارد، وی به 80 درصد قد نهایی خود رسیده است (100 × 1.7 ÷ 1.36).

بالیدگی در بازیکنان فوتبال جوان در تحقیقات متعددی بررسی شده است. پژوهش­ها مؤید نتایج کلاسیک در رابطه با این هستند که برخی بازیکنان تأخیر دارند، برخی در وضعیت درست هستند و برخی از بالیدگی پیش افتاده­اند (104). با این حال مطالعات مقطعی نشان داده­اند که با افزایش سن پسرهای زودرس بیشتر از میزان انتظار هستند (خصوصاً در گروه­های نخبه). اطلاعات دیگر برگرفته از پژوهش­های طولی نشان می­دهد که سن در زمان اوج سرعتِ رشد در آزمودنی­های زیر نخبه از 2/14 سال در بازیکنان دانمارکی تا 8/13در بازیکنان بلژیکی متغیر است. در مقایسه با اطلاعات نوجوانان اروپایی تنها گروه بلژیکی در بالیدگی زودرس بودند.

به طور کلی، اطلاعات جهش رشدی نوجوانی که از فوتبالیست­های جوان به دست آمده است بی ثبات است. تنها در اواخر دوران نوجوانی است که فرد از نظر بالیدگی پیشرفته است. این یک موضوع کلیدی است چرا که وضعیت بالیدگی می­تواند بر فرایند انتخاب تأثیر گذار باشد (150).

پانفیل و همکاران (1997) یافتند که مربیان در فرایند انتخاب، بازیکنانی را ترجیح می­دهند که از نظر نمو ریخت شناسی پیشرفته­تر باشند. همچنین ریچاردسون و استراتون (1999) دریافتند که اغلب بازیکنان دعوت شده به اردوی تیم ملی انگلستان برای جام جهانی از سال 1986 تا 1998 متولدین سپتامبر تا دسامبر بوده اند (چهار ماه آخر سال میلادی). به نظر می­رسد که بازیکنان زودرس اغلب بیشتر از همنوعان دیررس خود برای گروه­های نخبه انتخاب می­شوند. با این حال، اندازه بدن فقط یکی از معیارهای انتخاب است و عوامل دیگری مانند مهارت و زمان تمرین اغلب تأثیر زیادی بر عملکرد دارند.

[1]. Peak Height Velocity

[2]. Tanner’s Indices of Maturation

[3]. Morphological Age

رشد ویژگی­های رفتار حرکتی از کودکی تا بزرگسالی

اخیراً در ورزش جوانان، فقر رشدی کودکان در مهارتهای حرکتی مورد توجه بیشتری قرار گرفته است. دامنه گسترده ای از مهارتها وجود دارند که در این بخش تنها بر رشد الگوهای حرکتی خاص فوتبال تمرکز می­کنیم (برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد مهارتهای حرکتی بنیادی به هی وود و گچل، 2001، رجوع شود). مهارتهای پرتابی از جمله این الگوها هستند که شامل پرتاب با دست یا ضربه با پا (شوت کردن) می­شوند. مطالعاتی که رشد شوت کردن را بررسی کرده­اند به مراتب کمتر از مطالعات بر روی پرتاب با دست هستند. پژوهش­ها نشان داده­اند که کودکان به طور خودکار به شکل پیشرفتۀ شوت کردن دست پیدا نمی­کنند (به مقاله مروری لیس[1] و نولان[2]، 2001، مراجعه شود). البته نتایج تحقیقات می­تواند وابسته به فرهنگ باشد، مثلاً کودکان در آمریکای شمالی پیش زمینه­هایی که در ملل فوتبال دوست وجود دارد را ندارند. در کشورهایی که تبحر در شوت بیشتر دیده می­شود احتمالاً علت این است که نسبت بیشتری از جمعیت علاقه مند به تماشای مهارت شوت در رسانه­ها یا در محل­های بازی هستند.

در مجموع رشد، نمو و بالیدگی برای شناسایی استعداد در سنین پایه کاربردهای زیادی دارند. با توجه به همه گیری فوتبال تعجب آور است که اطلاعات مرتبط با نمو بسیار محدودی در ادبیات تحقیق در زمینه فوتبال موجود است. بعلاوه، اندازه­گیری­های تک عاملی و با دقت پائین که در کشورهای مختلف انجام شده­اند به ندرت می­توانند عوامل چندگانه­ای که بر عملکرد در فوتبال اثرگذار هستند را شرح دهند. در مجموع، چنانچه درک روشن تری از رشد و نمو فوتبالیست­های جوان زن و مرد فراهم شود مسلماً به پیشرفت روش­های تمرینی و در نهایت خود بازی فوتبال کمک بزرگی می­شود. البته در کاربرد علم رفتار حرکتی که رشد و نمو ورزشکاران را دربر می­گیرد توجه به تفاوتهای فردی امری لازم و حیاتی است. این موضوع در ادامه بحث می­شود.

[1]. Lees

[2]. Nolan