پایان نامه ارشد رایگان درمورد ابوالعباس، خلفای راشدین، علم الهدی، کتابخانه ها

ابوالعباس احمد بن علی نجاشی اسدی (۳۷۲ – ۴۵۰ ق.)
نجاشی اصلاً از خاندانهای مشهور کوفه بوده است۵۰۲، که زمانی به بغداد کوچیده اند. از سال ورود آنها به بغداد اطلاع دقیقی در دست نیست؛ امّا پدر وی در سال ۳۵۵ ق. به هنگام ورود شیخ صدوق به بغداد از وی روایت کتابهایش را اجازه گرفت.۵۰۳ وی بیشتر دوران عمر خود را در بغداد گذرانده و در آن جا به ابن الکوفی معروف بوده است.۵۰۴
نجاشی محضر مشایخ برجسته ای را درک کرد. از آن جمله اند: پدر وی علی بن احمد، ابوالعباس بن نوح سیرافی، شیخ مفید، ابن غضائری، ابن عَبدُون.۵۰۵ با عنایت به شخصیّت رجالی نجاشی شاید بتوان گفت ابوالعباس سیرافی و ابن غضائری بیشترین تأثیر را در پرورش نجاشی داشته اند.۵۰۶
افزون بر کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعه که مهمترین کتاب او در زمین? علوم حدیث و یکی از چهار کتاب اصلی رجال شیعه است۵۰۷ دیگر آثار حدیثی او عبارتند از: کتاب الجمعه و ماورد فیه من الاعمال و کتاب الکوفه و ما فیها من الآثار و الفضائل.۵۰۸ این دو مصنَّف که امروزه نشانی از آنها در دست نیست، احتمالاً گردآوری برخی احادیث دربار? موضوعاتی است که در عنوان این دو کتاب آمده است.
نجاشی در جمادی الاولی به سال ۴۵۰ پس از ۷۸ سال عمر در مَطِیرآباد (یکی از قراء سامرا) از دنیا رفته است۵۰۹ و شاید علّت انتقال وی از بغداد به آن ناحیه مشاجرات و جنگهای شیعه و سنّی و انتقال قدرت از آل بویه به سلجوقیان باشد، همان چیزی که باعث هجرت شیخ طوسی از بغداد به نجف نیز شد.۵۱۰
۳ – ۲ – ۲۲. شیخ طوسی (۳۸۵ – ۴۶۰ ق.)
ابوجعفر محمد بن حسن بـن على طوسى، معروف به “شیخ الطائفه” در رمضان سال ۳۸۵ ق. در شهر طوس دیده به جهان گشود. وی بیست و سه سال آغازین عمر خود را در زادگاهش گذراند و تـحـصیلات مقدّماتى را در همان جا به پایان رساند و در سال ۴۰۸ ق. به بغداد مهاجرت کرد و پس از استادش سیّد مرتضى علم الهدى، ریاست علمى و فتوایى شیعه به او منتقل گردید. شیخ طوسی مدت پنج سال از محضر شیخ مفید (د.۴۱۳ ق.) کسب علم نمود و پس از وفات شیخ مفید از محضر شاگرد مبرّز وی، سـیّد مرتضى بهره مند شد. سـیـّد مرتضى که در او لیاقت و استعداد کامل را دیده بود، او را مورد عنایات و توجّهات خاصّ خـود قـرار داد و بـه تدریس واداشت و مقرّرى قابل توجهى (۱۲ دینار در ماه) برایش تعیین نمود. بدین ترتیب شیخ طوسى ۲۳ سال نیز درملازمت آن عالم بزرگوار به سر برد تا این که سیّد مرتضی در ربیع الاول سال ۴۳۶ ق. درگذشت. در همین زمان از محضر مشایخ دیگر مانند: حسین بن عبیداللّه غَضایرى (د.۴۱۱ ق.)، ابن جنید اسکافى (د. ۳۸۱ ق.) و ابن عَبدُون (د.۴۲۳ ق.)، ابوالحسین علی بن احمد بن محمد ابی جِید، ابى الصلت اهوازى (د. ۴۰۹ ق.)، قاضی ابوالقاسم علی تَنُوخی (۳۵۵ – ۴۴۷ ق.) از مشایخ اهل سنت، نیز کسب فیض نمود. بعد از رحلت سید مرتضى علم الهدى، وی رهبرى و پرچمدارى شیعه را بر عهده گرفت و بر کرسی تدریس علم کلام که خلیف? عباسی القائم بامرالله (۴۲۲ – ۴۶۷ ق.) به وی تفویض کرده بود، تکیه زد. در ایـن هـنـگام منزل شیخ در محلّ? کرخ بغداد محل آمد و رفت مسلمانان بود. بدین گونه شمار? شاگردان وى از فقیهان و مجتهدان و عالمان شیعه، به بیش از سیصد تن رسید و در همان وقت چند صد نفر از عالمان اهل سنت نیز از محضر او استفاده مى کردند. از آن جمله می توان از کسانی همچون قاضی بن بَرّاج (د.۴۸۱ ق.)، محمد بن عثمان کَراجَکی (د.۴۴۹ ق.)، فرزندش ابوعلی حسن بن محمد بن حسن طوسی ملقّب به مفید ثانی (د.۵۱۱ ق.)، احمد بن حسین بن احمد نیشابوری خُزاعِی(د.۴۸۰ ق.) ، اسماعیل بن محمد بن بابَوَیه (د.۵۰۰ ق.) و بسیاری کسان دیگر نام برد.
دوران اقامت شیخ طوسی در بغداد همزمان با انحطاط دولت قدرتمند شیعی آل بویه و روى کار آمدن خاندان سنی سلجوقى بوده است. در سال ۴۴۸ ق. بعد از حادثه بَساسِیری۵۱۱و یورش طُغرُِل سلجوقی به بغداد و سقوط آل بویه، و شکل گیری ائتلافهای ضد شیعی که حنبلیان آن را رهبری می کردند، موجبات غارت محل? کرخ و باب الطاق فراهم شد. حنبلیان خانه و کتابخان? شیخ طوسی را آتش زدند به طوری که او ناگزیر به پناهگاهی در نجف رفت. برخی علّت آتش زدن خان? شیخ به دست مخالفانش را این می دانند که وی در کتاب مصباح المتهجد در دعای روز عاشورا سه خلیفه اول را ظالم و غاصب خواند و آنان را مستوجب لعن شمرد.۵۱۲
بـعد از فروکش کردن آتش منازعات، شیخ تا زمان وفاتش (۴۵۸ یا ۴۶۰ ق.) در نجف ماند و حوز? علمیّه اى تأسیس کرد که بزرگترین حوز? علمیه در میان شیعیان گردید. پیکر مطهّرش را شیخ حسن بن مهدی سَلِیقی، شیخ ابومحمد حسن بن عبدالواحد زَربی و شیخ ابوالحسن لُؤلُؤی غسل دادند و بنابر وصیّت وی در خانه اش در نجف اشرف به خاک سپردند.
شکّی نیست که اقامت شیخ در نجف و شهرت و آواز? او سبب شد بسیاری از شاگردان و اهل فضل به منظور بهره‌گیری و کسب دانش از محضر شیخ به نجف مهاجرت کنند و به تبع آن زمین? اسکان شیعیان در آن محل نیز بیش از پیش فراهم آمد و بدین ترتیب نجف با گذشت زمان به یک حوز? علمی پر رفت و آمد و پررونق تبدیل شد.
شیخ طوسی با در اختیار داشتن کتابخانه های عظیم بغداد آثار فراوانی از خویش برجای گذاشت. وی در الفهرست از ۴۲ اثر خویش نام می برد؛ امّا در جستارهای متأخّر شمار? آثار او به حدود پنجاه مورد می رسد. وی تقریباً در تمامی گرایشهای علوم اسلامی آثاری نگاشته که می توان آنها را به چند بخش تقسیم نمود: تفسیر (سه عنوان)، فقه (یازده عنوان)، اصول فقه (دو عنوان)، حدیث (سه عنوان)، رجال (سه عنوان)، کلام شیعه (شانزده عنوان)، ادعیه و اعمال (پنج عنوان)، تاریخ (دو عنوان)، پاسخ به سؤالات شاگردان و استفتائات (سه عنوان).۵۱۳
بُعد حدیث پژوهی شیخ طوسی در مکتب بغداد از دیگر دانشمندان آن دیار برجسته تر است. از آثار حدیثی او دو کتاب تهذیب الاحکام و الاستبصار از جمله مهمترین جوامع حدیثی شیعه و از کتب اربع? ایشان به شمار می رود. ضمن آن که توجه به علم رجال و تألیف سه کتاب در این زمینه و نیز کتاب الامالی او از دیگر آثاری است که به روشنی نشان از توجّه او به علم حدیث دارد. از این رو، می توان وی را شخصیّتی میانه رو و حدّ اعتدال میان مکتب حدیث گرای قم و مکتب عقل گرای بغداد محسوب کرد.۵۱۴
۳ – ۲ – ۲۲ – ۱. نگاهی به آثار حدیثی شیخ طوسی:
– تهذیب الاحکام
این کتاب نخستین تألیف شیخ طوسی است که آن را در شرح مقنعه استادش شیخ مفید (د.۴۱۳ق.) نگاشته است.۵۱۵ شیخ نگارش تهذیب را در زمان حیات استادش مفید در سال ۴۰۸ ق. که ابتدای ورود وی به بغداد بود، آغاز کرد و کتاب طهارت و صلوه را تا سال ۴۱۳ ق. به پایان رسانید، اما اتمام کتاب تا سال ۴۴۸ ق. که وی به نجف منتقل شد ادامه داشته است.۵۱۶
این اثر مجموع? ابواب فروع را از طهارت تا دیات داراست و ۱۳۵۹۰ حدیث دارد که در بیست و سه کتاب فقهی و سیصد و نود و سه باب تنظیم شده است.۵۱۷ شیخ طوسی این کتاب را به انگیز? پیمودن راههای جمع میان روایات متعارض نگاشته است. از این رو، علّت نقل اخبار صحیح و ضعیف در دو کتاب تهذیب و استبصار روشن می گردد. زیرا شیخ طوسی اگرچه به نقل این روایات پرداخته، آنها را به هم نیامیخته تا امر بر خواننده مشتبه گردد، بلکه در هر دو کتاب ابتدا اخبار صحیحی را که مورد عمل فقها بوده نقل کرده و اخبار شاذّ را با لفظ “و اما ما رواه فلان” در آخر باب می آورد و آنها را تأویل کرده و جواب می گوید.۵۱۸
مؤلّف در این اثر در بسیاری موارد تمامی سند را ذکر کرده و در بعضی موارد نیز سند را حذف کرده است. به همین جهت در انتهای کتاب تهذیب و استبصار مشیخ?۵۱۹ خود را می آورد. البتّه شیخ طوسی طرق دیگری نیز دارد که در الفهرست آنها را آورده است. بنابراین اگر طریق تهذیب ضعیف باشد باید طرق دیگر شیخ مورد بررسی قرار گیرد.۵۲۰
شیخ طوسی در این کتاب، قصد جرح و تعدیل راویان را نداشته و فقط در حدود بیست مورد به داوری رجالی پرداخته است.۵۲۱
– الاستبصار فیما اختلف فیه من الاخبار
شیخ طوسی، این کتاب را که از کتب اربع? شیعه به شمار می آید، به اخبار مختلف و طریق? جمع و سازش میان آنها اختصاص داده۵۲۲ و آن را به ترتیب ابواب کتاب النهایه نگاشته است.۵۲۳ این کتاب طبق شمارش مؤلف دارای ۹۲۵ باب و ۵۵۱۱ حدیث است.۵۲۴ شیخ در استبصار نیز به سان تهذیب اسناد روایات را، به استثنای نام آخرین راوی، حذف کرده و آنها را در مشیخه تدارک کرده است.
تفاوت استبصار با تهذیب از این جهت است که شیخ طوسی در تهذیب الاحکام هم? روایات موافق با فتوای شیخ مفید را گردآورده و آنگاه به بیان روایات مخالف و ارائ? راه جمع آنها می پردازد، اما در استبصار به اندکی از روایات موافق گفتار شیخ بسنده نموده و روایات مخالف و معارض و راه جمع آنها را با دقّت بیشتری ارائه می دهد. ضمن آن که استبصار فقط به روایات متعارض نظر دارد اما در تهذیب روایات متعارض و غیر آن آمده است.
– مصباح المتهجد و سلاح المتعبد
این اثر را شیخ طوسی به درخواست جمعی از شاگردانش در موضوع دعا نگاشته است. تاریخ تألیف این کتاب به سالهای پیش از هجرت شیخ به نجف (سال ۴۴۸ ق.) باز می گردد، زیرا بنابر یک گزارش تاریخی، در پی اختلافات شیعه و سنّی در بغداد، یکی از مخالفان شیخ نزد خلیفه القائم بامرالله (۴۲۲ – ۴۶۷ ق.) شکایت برد که وی در کتاب مصباح خلفای راشدین را لعن کرده است.۵۲۵ این واقعه در اواخر دوران اقامت شیخ در نجف اتفاق افتاده و چنانکه گفتیم برخی سبب حمله به خان? شیخ طوسی و مهاجرت وی به نجف را معلول این جریان می دانند.
این کتاب مشتمل بر سه جزء است: جزء اول شامل مقدمه ای کوتاه در تبیین انواع عبادات و بیان ادعی? بدنی است، جزء دوم به بیان ادعی? ساعتها و روزهای مختلف هفته می پردازد و جزء سوم به عبادتهای سالیانه اختصاص دارد.
شیو? شیخ در این اثر بر حذف سند مبتنی بوده است. او هیچ شرح و توضیح دربار? روایات نمی دهد جز آن که در ابتدای هر باب به ویژه ابواب فقهی توضیح مختصری پیرامون مسائل فقهی ارائه می دهد.
این کتاب از ابتدای تألیف مورد توجه قرار گرفت و برخی عالمان بزرگ شیعه و از جمله خود شیخ۵۲۶ برای استفاد? عموم، آن را خلاصه، ترجمه و شرح کرده ‏اند. از جمل? کارها یکی کتاب قبس المصباح فی تلخیص المصباح از سلیمان بن حسن صَهرشتی، شاگرد سیّد مرتضی علم الهدی، است.۵۲۷
– الغیبه
این کتاب از کتب کلامی – روایی شیعه است که بخشی از آن در سال ۴۴۷ ق. به قید کتابت درآمده است.۵۲۸ شیخ طوسی روایات کتاب را به عنوان شاهد و تأیید مباحث کتاب آورده اما از حیث سندی و متنی دقّت لازم را مبذول داشته است. وی در این کتاب سند روایات را بدون بیان طریق خویش به صاحب اصل یا کتاب آورده و

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   با ساندویچ‌های محبوب آمریکا آشنا شید

دیدگاهتان را بنویسید