پایان نامه ارشد رایگان درمورد امام صادق، صاحب نظران، عمر بن عبدالعزیز، نقد محتوایی

ساخته اند. ۸۸۷
به عنوان نمونه سیّد مرتضی حتی روایات مشهوری را که از بزرگان اصحاب ائمه نظیر هشام بن حکم نقل گردیده به جهت محال بودن آن از احادیث موضوع می داند. مثلاً هشام بن حکم از قول یکی از زنادقه از امام صادق ( پرسید: آیا خداوند می تواند دنیا را در تخم مرغی جای دهد که نه دنیا کوچک گردد و نه تخم مرغ بزرگ شود؟ امام ( در پاسخ او فرمودند: ای هشام، به اطرافت بنگر و بگو چه می بینی؟ خداوندی که قادر است دنیایی را در عدسی چشم تو جای دهد قادر بر آنچه پرسیدی نیز خواهد بود. ۸۸۸
سیّد مرتضی در ادامه این روایت با بیان محال بودن این روایت می فرماید:
“هذا الخبر المذکور بظاهره یقتضی تجویز المحال المعلوم بالضرورات فساده و إن رواه الکلینی ; فی کتاب التوحید، فکم روى هذا الرجل وغیره من أصحابنا ۴ فی کتبهم ما له ظواهر مستحیله أو باطله، والأغلب الأرجح أن یکون هذا خبرا موضوعا مدسوسا”.۸۸۹
افزون بر نقد روایات شیعه، نقد روایات مشهور نزد عامه از مسائل دیگری است که مورد عنایت آنان بوده و از آن غفلت نورزیده اند.
از جمل? این روایات، روایت “عشره مبشره”۸۹۰ است که شیخ مفید آن را خبر واحد برشمرده و سند آن را ضعیف می داند. دلیل دیگر در ضعف این روایت آن است که راوی آن سعید بن زید خود از کسانی است که به موجب این روایت به بهشت بشارت داده شده اند و خبر کسی که در مدح خویش روایتی را نقل کند پذیرفته نیست.۸۹۱ ضمن آن که، دلیل عقل مانع از آن است تا به کسی که معصوم از خطا و گناه نیست، وعد? قطعی بهشت داده شود.۸۹۲
بنابر آنچه گفته آمد این نکته روشن می گردد که نقد سندی و محتوایی حدیث از مهمترین مباحث مورد عنایت مکتب بغداد است که در فهم مبانی حدیثی آنان نقش شایان توجهی را ایفا می کند. از این رو، این مجال را به بیان مبانی و روشهای نقد حدیث از دیدگاه دانشمندان مکتب بغداد در دو بخش نقد سندی و نقد محتوایی اختصاص می دهیم.
۵ – ۲ – ۱. نقد سندی احادیث
نقد سندی روایات از مباحثی است که جایگاه ویژه ای نزد اندیشمندان مکتب بغداد دارد.۸۹۳ سند حدیث که همان سلسله و زنجیر? راویان است، متن حدیث را به معصوم می رساند،۸۹۴ و ملاکی برای صحت و ضعف احادیث قرار گرفته است. از این رو، دانشمندان اسلامی برای تعیین میزان اعتبار و صحت یک متن، اسناد آن را از سه جنبه بررسی می‌کردند:
۱- با توجه به تعداد ناقلان حدیث: بدین ترتیب که یا تعداد زیادی از راویان در هر طبقه حدیث را نقل کرده‌اند (حدیث متواتر)، در این صورت صحت حدیث را به طور مطلق احراز می‌کردند، و یا فقط تعداد محدودی از راویان و در بعضی مواقع فقط یک راوی آن را نقل کرده‌اند (حدیث واحد).
۲ – با توجه به اوصاف و وثاقت و عدم وثاقت راویان: بدین ترتیب که یک تحقیق میدانی در زندگی آنان صورت می‌گرفت و هر راوی را بر اساس ویژگیهای فردی و اجتماعی اش مورد قضاوت قرار می‌دادند. این مقوله بر عهد? علم رجال قرار گرفت.
۳- از جنب? پیوستگی یا گسستگی سند حدیث: که آیا سند آن تا معصوم ( پیوسته و بدون انقطاع می‌باشد (مسند) یا یکی از انواع انقطاع در آن به چشم می خورد. ۸۹۵
با صرف نظر از بخش اول که به آن پرداخته شد، بررسی دیدگاههای مکتب حدیثی بغداد در بخشهای بعد ضروری می نماید. این موضوع را در دو مبحث “محدثان بغداد و علم رجال” و “شکل گیری علم درایه در مکتب بغداد” مورد بررسی قرار می دهیم.
پیش از بررسی مباحث رجالی و درایی در آثار دانشوران مکتب بغداد، در آغاز لازم است به تعریف این دو علم بپردازیم:
الف – علم رجال: علمی است که در آن، از احوال راویان حدیث که در قبول یا ردّ خبر آنها دخالت دارد بحث می شود.۸۹۶
ب- علم درایه: علمی است که در آن از سند حدیث و متن آن و چگونگی تحمل حدیث و آداب نقل آن بحث می کند. ۸۹۷
۵ – ۲ – ۱ – ۱. محدثان بغداد و علم رجال
به موازات رشد و گسترش تدوین حدیث علوم دیگری هم که مرتبط با مجموعه حدیث بود رشد و گسترش یافت، بطوری که اوج آن را در قرن چهارم می توان ملاحظه کرد. از جمله این دانشها علم رجال بود که به بررسی راویان از نظر راستگویی و اطمینان و وثاقت می پردازد.
تاریخ پیدایش این علم در شیعه به اواخر قرن دوم باز می گردد. گویند عبدالله بن جبله کنانی (د. ۲۱۹ ق.)، حسن بن محبوب (د. ۲۲۴ ق.)، احمد بن محمد بن خالد برقی (د. ۲۷۴ ق.) از اصحاب امام کاظم و امام رضا ۸نخستین کسانی بودند که در احوال روات کتاب نگاشتند. ۸۹۸ پس از ایشان با آغاز غیبت صغری و نیاز مبرم به راوی شناسی، مشایخ برجسته ای به تدوین و تألیف در علم رجال و احوال راویان پرداختند. کسانی که نامشان در پی می آید از آن جمله اند: محمد بن یعقوب کلینی (د.۳۲۹ق.)، احمد بن محمد بن سعید معروف به ابن عقده (د. ۳۳۳ ق.) که کتابی با عنوان اسماء الرجال الذین رووا عن الامام الصادق ( نگاشت و در آن از چهار هزار تن از راویان امام صادق ( نام برد،۸۹۹ محمد بن حسن بن احمد بن ولید قمی (د. ۳۴۳ ق.)، احمد بن محمد ابوغالب زراری (د. ۳۶۸ ق.)، محمد بن احمد بن داود قمی (د. ۳۶۸ ق.)، محمد بن علی بن بابویه معروف به شیخ صدوق (د.۳۸۱ ق.) و محمد بن عمر بن عبدالعزیز کشّی (د. بعد از سال ۳۵۰ ق.).۹۰۰ شایان ذکر است که به جز رجال برقی، فهرست ابوغالب زراری و گزید? رجال کشی موسوم به اختیار معرفه الرجال سایر آثار این دوره که عموماً در مکتب قم نگاشته شده و دربردارند? آراء رجالی محدّثان مکتب قم است، از میان رفته اند.
از این پس با شکل گیری مکتب بغداد در قرن پنجم، علم رجال نیز به سان دیگر علوم حدیثی متحوّل شد.۹۰۱ ابوعبدالله حسین بن عبیدالله غضائری (د. ۴۱۱ ق.)، احمد بن حسین بن عبیدالله غضائری(د. حدود ۴۵۰ ق.)، احمد بن محمد بن نوح سیرافی، احمد بن عبدالواحد معروف به ابن عبدون (د. ۴۲۳ ق.) از رجالیان برجست? مکتب بغداد می باشند. اما شاخصترین آثار رجالی این دوره که تا روزگار ما از گزند حوادث مصون مانده و کتب اربع? رجالی شیعه محسوب می گردد، کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعه از احمد بن علی نجاشی (د. ۴۵۰ ق.)، به ضمیم? سه کتاب گرانسنگ شیخ طوسی در این زمینه (الفهرست، رجال و اختیار معرفه الرجال) می باشد.۹۰۲
بدین ترتیب، با نیم نگاهی اجمالی که به آثار رجالی متقدمان افکندیم می توان گفت که علم رجال در مکتب قم و کوفه پای گرفته و در مکتب بغداد گامی به سوی کمال برداشته است.
۵ – ۲ – ۱ – ۱ – ۱. معرفی اجمالی آثار رجالی دانشوران مکتب بغداد
– رجال ابن غضائری
کتاب الضعفاء و المذمومین، معروف به رجال ابن غضائرى از جمله آثار رجالی برجای مانده از قرن پنجم هجری است. این کتاب که احمد بن طاووس (د.۶۷۳ ق.) آن را برای نخستین بار در کتاب حل الاشکال مطرح‌ کرد، بخشی از کتاب دو قسمتی ابن غضائری دربار? جرح و تعدیل راویان بوده است. بخش اول این کتاب که امروزه با عنوان رجال ابن غضائری به چاپ رسیده، به معرفی حدود یکصد و شصت تن از راویان ضعیف و مناقشات رجالی پیرامون آنها پرداخته است. قسمت دوم این کتاب که معرفی راویان ممدوح بوده متأسفانه مفقود شده و هیچ اطلاعى از آن در دست نداریم. گفتنی است که در پی طرح کتاب الضعفاء در قرن هفتم، در مجامع علمی متأخران پیرامون صحت مطالب و صحت انتساب این کتاب به ابن غضائری سخن فراوان گفته شد. از آن میان، افرادی همچون شیخ آقابزرگ طهرانی و آیت الله خویی با اذعان به جلالت قدر ابن غضائری، صحت انتساب کتاب الضعفاء به وی را مورد تردید قرار داده و به شدت مخالف انتساب این کتاب به ابن غضائرى می باشند.۹۰۳ اما در مقابل برخی از صاحب نظران بر این باورند که پدیدآورند? این کتاب ابن غضائری است و این اثر از کتابهای رجالی معتبر در نقد راویان به شمار می آید.۹۰۴
بنابر آنچه از آراء رجالیان معاصر ابن غضائری دربار? کتابهای رجالی وی به دست می آید، می توان گفت مفصّلترین کتاب فهرست، از آنِ ابن غضائری بوده۹۰۵ که متأسفانه ورث? وی با وفات ناگهانی او این آثار را از میان بردند.۹۰۶
اهمّیّت اندیشه های رجالی ابن غضائری تا آنجاست که آثار رجالی نگاشته شده در این دوره همچون رجال نجاشی و فهرست شیخ طوسی، از آثار و آراء رجالی ابن غضائری متأثّر بوده است. ۹۰۷
به طور کلی آنچه دربار? ابن غضائری مسلّم‌ مى‌نماید آن‌ است‌ که‌:
“ابن‌ غضائری‌ در زمینه “رجال‌ شناسى‌” و “کتاب‌ شناسى‌” از پدرش‌ که‌ از دانشمندان‌ بزرگ‌ بغداد بوده‌ و ظاهراً مکتب‌ ویژه‌ای‌ در رجال‌ شناسى‌ داشته‌، استفاده بسیار برده‌ و شاید از این رو بوده‌ که‌ نجاشى‌ تا بدین‌ حد به‌ گفته ‌های‌ همدرسش‌ توجه‌ داشته‌ است”.۹۰۸
– رجال نجاشی
کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعه معروف به رجال نجاشی که امروزه در علم رجال و بررسی اسناد روایات کاربرد بسیار دارد در اصل با هدف کلامی به رشته تحریر درآمده است. چه مقصود از نگارش آن پاسخ گویی به ادّعای مخالفان شیعه بوده که در مقام عیب جویی شیعه را طایفه ای بدون سابقه و بی تصنیف می شمرده اند. ۹۰۹
نجاشی برای دفع این اتهام، فهرست حدود ۱۲۹۷ نفر از مؤلفان و مصنّفان شیعه را گردآورد.۹۱۰ اما بدان سبب که بسیاری از کتب در طول زمان مفقود گشته اند گردآوری بسیاری از آنها میسور نگردید و شرح حال برخی از مصنّفان و مؤلّفان که بیان زندگانی و آثار ایشان ضروری می نمود از قلم افتاد.۹۱۱
با توجه به تاریخهاى موجود در کتاب، چنین به دست مى‏آید که نجاشى کتاب خویش را بعد از سال ۴۱۹ نوشته است. زیرا تاریخ وفات محمد بن عبد الملک تبان (د. ۴۱۹ ق.) در متن کتاب آمده است.۹۱۲ اما نگارش آن احتمالاً تا سالهای واپسین حیات نجاشی ادامه داشته زیرا در شرح حال نجاشی به تاریخ وفات وی اشاره می نماید. ۹۱۳
رجال نجاشی به دلایلی نظیر تخصص نجاشی در علم رجال و آشنایی او با علم انساب و نیز بهره گیری او از محضر رجال شناسان برجسته همچون ابن غضائری و احمد بن نوح سیرافی، مهمترین کتاب رجالی شیعه به شمار آمده است؛ به گونه ای که بنابر دیدگاه برخی صاحب نظران، رجال نجاشی بر کتب رجالی شیخ طوسی مقدم است.۹۱۴
– الفهرست شیخ طوسی
این کتاب در معرفی بیش از نهصد تن از مصنّفان و اصل نویسانی نوشته شده که یا شیعی مذهب بوده یا در تأیید مذهب تشیع اثری نگاشته اند.۹۱۵ ضمن آن که مؤلّف در پی معرفی صاحبان آثار به معرفی تصنیفات شیعه نیز پرداخته و در مجموع، از بیش از دو هزار تألیف نام برده است.۹۱۶ از این رو، در علم رجال و کتاب شناسی مصنّفات شیعه به این کتاب اعتماد می شود.
شیخ طوسی بخشی از این اثر را در دوران حیات سیّد مرتضی۹۱۷ و بخشی دیگر را بعد از وفات او نگاشته است.۹۱۸ اگرچه احتمال همزمانی نگارش دو کتاب الفهرست و رجال بعید به نظر نمی آید۹۱۹ امّا با تکیه بر این عبارت شیخ که می گوید: “…نذکرهم فی

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   منبع پایان نامه درباره فناوری اطلاعات، توسعه روستا، تجارت الکترونیک، اطلاع رسانی

دیدگاهتان را بنویسید