پایان نامه ارشد رایگان درمورد طلاق، تقسیم بندی، نویسندگان، امام صادق

کتاب الرجال ان شاء الله تعالی”۹۲۰ می توان گفت، نگارش الفهرست زودتر از نوشتن رجال آغاز شده است. ضمن آن که باید گفت شیخ در الفهرست تنها در همین جا از کتاب رجال یاد می کند. اما در کتاب رجال در موارد متعددی به کتاب الفهرست ارجاع می دهد. ۹۲۱
یادآوری این نکته لازم است که آمدن فهرست تقریباً جامعی از آثار شیخ طوسی در این کتاب با نگاشته شدن آن در اوایل حیات علمی شیخ منافاتی ندارد؛ زیرا احتمالاً شیخ طوسی اسامی کتبی را که پس از این زمان تألیف کرده یا بخش مربوط به شرح حال خویش را پس از پایان تألیف الفهرست به آن افزوده است.
– رجال شیخ طوسی
این کتاب در مقام تمییز ممدوحان و مذمومان نبوده و تنها اسامی راویان معصومین: را بر اساس حروف الفبا در هر باب جمع کرده است. شیو? تنظیم این اثر بدین صورت است که اسامی ۸۹۰۰ تن۹۲۲ از راویان پیامبر اکرم ۶ تا امام عسکری ( را در سیزده باب آورده و سپس در باب چهاردهم، از راویانی نام برده که از هیچ امامی بدون واسطه روایت نکرده اند. به دلیل این که شیخ این کتاب را در ابوابی مرتب کرده، آن را الابواب نیز می نامند.۹۲۳
این اثر که از کتب اربعه رجالی محسوب می گردد، در دوران حیات سیّد مرتضی نگاشته شده است، زیرا مؤلّف در شرح حال سیّد مرتضی با تعبیرات “ادام الله تعالی ایّامه” و “مدّ الله فی عمره” از وی یاد کرده است.۹۲۴
– گزید? رجال کشی (اختیار معرفه الرجال)
این کتاب مشتمل بر درون مای? رجال کشی۹۲۵ موسوم به معرفه الناقلین عن الائمه الصادقین: است. شیخ طوسی اغلاط موجود در کتاب مذکور را اصلاح و مطالب آن را مرتب کرد. ضمن آن که احتمالاً طبقات اصحاب ائمه:، فهرست کتابهای موجود در ذیل شرح حال برخی راویان و شرح حال کامل برخی راویان شیعی را حذف کرد.۹۲۶
موضوع این کتاب، شرح حال نگاری اصحاب معصومان: و راویان شیعی و غیر شیعی است که به نفع شیعه روایت یا تألیفی داشته اند.۹۲۷ بنا به گفت? ابن طاووس شیخ طوسی از تاریخ سه شنبه ۲۶ صفر سال ۴۵۶ ق. در نجف اشرف املای این کتاب را به شاگردان خود آغاز کرده است.۹۲۸
نحو? چینش کتاب چنان است که وی پس از بیان مقدمه ای کوتاه، نخست به معرفی شش تن از نویسندگان در طبق? یاران امام علی ( پرداخته و سپس به ترجم? ۱۲۶۹ تن از صاحبان اصول و کتب شیعه که در فاصل? قرن دوم تا نیم? قرن پنجم هجری زندگی می کرده اند، به ترتیب الفبایی نام مؤلفان می پردازد.
۵ – ۲ – ۱ – ۲. شکل گیری علم درایه در مکتب بغداد
اگرچه اصطلاحات حدیث شناختی در آثار پیشینیان و به ویژه در آثار مکتب بغداد به چشم می خورد، اما علم درایه در عصر متقدمان یک علم مستقل نبوده است. ضمن آن که تفاوتهای مفهومی و مصداقی میان برخی اصطلاحات متداول میان متقدّمان و متأخّران وجود دارد.
به عنوان نمونه، بارزترین مصداق این اختلاف، تفاوت مفهوم “حدیث صحیح” میان متقدمان و متأخّران است. حدیث صحیح در نظر قدما، به حدیثی اطلاق می شد که آن را به وجهی معتبر می دانستند و به آن عمل می کردند.۹۲۹
اموری که سبب صحت حدیث از دیدگاه قدما می شد عبارتند از:
– وجود حدیث در یکی از اصول اربعمأه؛
– تکرار حدیث در یک یا دو اصل و بیشتر با طرق مختلف و اسانید معتبر؛
– آمدن حدیث در اصل منسوب به کسانی که بر صدق آنان اجماع هست مانند: زراره، محمد بن مسلم یا اصحاب اجماع مانند: صفوان بن یحیی، یونس بن عبدالرحمن و غیره؛
– وجود حدیث در یکی از اصولی که به امامان:عرضه شده و مورد تأیید قرار گرفته است مانند: کتاب عبدالله حلبی که بر امام صادق ( عرضه شد و یا کتب یونس بن عبدالرحمن و فضل بن شاذان که به امام عسکری ( عرضه گردید؛
– مصدر حدیث یکی از کتابهایی باشد که در عصر ائمه: مورد اعتماد بوده است مانند: الصلاه نوشت? حریز بن عبدالله سجستانی یا کتابهای بنی سعید و علی بن مهزیار و از غیر امامیه مانند: کتب حفص بن غیاث القاضی و حسین بن عبیدالله السعدی.۹۳۰
بنابراین حدیث صحیح از دیدگاه متقدمان حدیثی است که عمل و اعتماد به آن صحیح باشد، خواه این اعتماد از طریق راویان مورد وثوق و اطمینان باشد یا آن که قراینی وجود داشته باشد که این اطمینان را فراهم آورد۹۳۱ و حدیثی که فاقد این شرایط باشد در زمر? احادیث ضعیف محسوب می گردد.
در حالی که حدیث صحیح از دیدگاه متأخران حدیثی است که سند آن با نقل شخص عادل ضابط از شخصی مانند خودش در تمام طبقات به معصوم برسد.۹۳۲
بدین ترتیب، ناگفته پیدا است که با گذشت زمان و از میان رفتن قراین، نیاز به وضع اصطلاحات حدیث شناختی احساس شد. از این رو، دانشمندان مکتب حلّه همچون علاّمه حلّی۹۳۳ و استادش سید بن طاووس۹۳۴ به این امر همّت گماردند.
شیخ بهایی دربار? علّت این تحوّل می گوید:
“هنگامی که فاصله زمانی میان متأخّران و عصر گذشته به درازا کشید و آن گونه شد که بعضی از کتب اصول مورد اعتماد مندرس ومتروک گردید و به دلیل سیطر? فرمانروایان جور وگمراهی و بیم از ستم ایشان، آشکار نمودن و نگارش مجدّد آن آثار نیز میسّر نگردید، و از سوی دیگر بعضی از کتب اصول که در این روزگار شهرت دارد به دست ایشان رسید و موجب شد مشکل پیش آمده تشدید شود، در نتیجه احادیث اخذ شده از کتب اصول مورد اعتماد با احادیث غیرقابل اعتماد آمیخته، و روایت متواتر با غیر متواتر مشتبه گردید، و بسیاری از مسائلی که موجب آن بود تا دانشوران گذشته به بیشتر روایات اطمینان کنند بر عالمان بعد پنهان ماند، و برای ایشان میسر نشد تا از شیوه و روش پیشینیان در تشخیص درست از نادرست پیروی نمایند. ناگزیر از وضع قانون و ضابطه ای شدند که به وسیل? آن، احادیث معتبر و مورد وثوق را از غیر آن تمییز دهند، از این رو، اصطلاحات جدیدی را برای ما وضع کردند، و آنچه دور از دسترس ما بود در دسترس ما نهادند، واحادیثی را که در کتب استدلالی خود نقل کرده بودند با تعبیر مقتضی و متناسب نظیر صحیح، حسن یا موثق وصف نمودند”.۹۳۵
این تقسیم بندی در دوران متأخّر منجر به اختلاف بین دو مکتب اصولیان و اخباریان گردید. اخباریان این تقسیم را نپذیرفتند و بر اخذ احادیث کتب اربعه بدون مناقشه در سند آنها اصرار داشتند.۹۳۶
ایشان در اثبات نظری? خود مبنی بر عدم نیاز به علم رجال و درایه به دلایلی تمسّک جسته اند ۹۳۷. از جمله آنها این مدّعاست: اکثر انواع حدیث که در بین متأخران رواج یافته از ابداعهای جمهور و وام گرفته از کتب آنهاست. اما شیو? قدما بر مخالفت با عامه بوده است. چه ائمه هدی : ما را به اجتناب از طریق? عامه امر کرده اند.۹۳۸
اما آنها از این نکته غفلت ورزیده اند که اگرچه علم درایه الحدیث محصول کوششهای حدیث پژوهی مکتب حله بوده، اما بسیاری از مهمترین اصطلاحات حدیث شناختی در بین متقدمان نیز رواج داشته است.۹۳۹ بدین سان، با آگاهی از ضرورت این بحث، مجال حاضر را به بررسی اصطلاحات حدیث شناختی در آثار محدثان مکتب بغداد اختصاص می دهیم تا خوانندگان را به این نکته رهنمون سازیم که اصطلاحات حدیث شناختی در بین دانشمندان متقدم امامیه نیز رواج داشته است؛ ضمن آن که در این مبحث نظرگاه دانشوران مکتب بغداد نیز تبیین می گردد.
۵ – ۲ – ۱ – ۲ – ۱. اصطلاحات حدیث شناختی در آثار اندیشمندان بغداد
۱ – حدیث، خبر، اثر
از دیدگاه مکتب بغداد این سه اصطلاح تقریباً مرادف یک دیگر است. با این تفاوت که آنچه را از معصوم۹۴۰ یا صحابه۹۴۱ روایت کرده اند، حدیث می نامند، اما خبر شمول بیشتری داشته و به هر آنچه از دیگری نقل شود۹۴۲ و امکان صدق و کذب در آن وجود داشته باشد اطلاق می گردد.۹۴۳ اثر نیز مرادف خبر بوده و از همان شمول برخوردار است.۹۴۴
۲ – خبر مسند
حدیثی است که سلسله سند آن در هم? طبقات متصل و مذکور باشد. ۹۴۵
۳ – حدیث موثق
اگرچه در آثار محدثان مکتب بغداد از این اصطلاح به تصریح یاد نشده، اما به ویژگی اصلی این روایات، که راوی موثق غیر امامی آن را نقل کرده باشد، اشاره کرده اند.۹۴۶
۴ – حدیث مستفیض ۹۴۷
از مجموع نظرات محدثان مکتب بغداد دربار? روایاتی که آنها را “مستفیض” نامیده اند می توان دریافت که ایشان نیز همانند دیگر محدّثان، استفاضه را در مرتبه ای پایینتر از تواتر قرار داده امّا حدّی برای آن معین نکرده اند.
۵ – حدیث مشهور
از مجموع مطالبی که از آثار مکتب بغداد در این باره به دست می آید می توان خصوصیات ذیل را برای حدیث مشهور برشمرد:
– علما دربار? صحت آن اختلاف نداشته باشند.۹۴۸
– بین ناقلان آثار شایع باشد.۹۴۹
از نمونه های حدیث مشهور که شیخ مفید آن را پذیرفته “خبر ماریه” است که درباره آن می گوید: “و الحدیث مشهور تفصیله عند اهل العلم”.۹۵۰ ایشان در پایان رساله ای که در این باب نگاشته است در پاسخ به این سؤال که آیا این حدیث صحیح است می فرماید:
“اجل، هو خبر مسلم، مصطلح علی ثبوته الجمیع”.۹۵۱
۶ – حدیث مرسل
حدیثی است که سند آن کامل نیست و آن را با الفاظی مانند: “عن بعض اصحابنا”، “عن رجل”، “عمن رواه” به معصوم نسبت داده باشد. نمونه ای از این قسم از احادیث مرسل این سند است:
“اخبرنی احمد بن محمد عن ابیه عن سعد بن عبدالله عن الهیثم بن ابی مسروق النهدی عن مروک بن عبید عن نشیط بن صالح عن بعض اصحابنا عن ابی عبدالله (…”.۹۵۲
تعریف دیگری که می توان از حدیث مرسل ارائه داد آن است که بگوییم حدیثی است که آن را به امام اسناد نداده باشند، مانند: رواه محمد بن احمد بن یحیی مرسلا…۹۵۳
دربار? حجّیّت یا عدم حجّیّت خبر مرسل باید دانست، شیخ مفید این گونه اخبار را در صورتی که مورد عمل فقهای شیعه باشند حجت دانسته اما حدیث مرسل بدون قرینه را مردود می شمارد.۹۵۴ امّا سیّد مرتضی بر این باور است کسی که حجّیّت خبر واحد را در شریعت مردود می داند برای بحث از خبر مرسل دلیلی ندارد.۹۵۵ شیخ طوسی نیز به تبع شیخ مفید روایات مرسل را چنانچه راوی جز از شخص ثقه نقل نکند، حجّت می داند.۹۵۶
۷ – حدیث مضطرب
حدیثی است که در متن یا سند آن اختلاف به چشم می خورد.۹۵۷
۸ – حدیث شاذّ ۹۵۸
بنابر آنچه از مجموع آثار بغدادیان به دست می آید، حدیث شاذّ روایتی مجهول الاسناد است که به حدّ تواتر نرسیده و راویان آثار بر صحّت آن اجماع ندارند.۹۵۹ شیخ مفید در مقابل روایات شاذّ معمولاً روایت مشهور و صحیح الاسناد را قرار می دهد.۹۶۰ سیّد مرتضی و شیخ طوسی نیز احادیث شاذّ مانند احادیث عدم نقصان ماه رمضان را ضعیف دانسته و مورد توجه قرار نمی دهند.۹۶۱
۹ – حدیث موضوع ۹۶۲
حدیث برساخته را “موضوع” می نامند. یکی از قراینی که شیخ مفید در تشخیص احادیث موضوعه نام می برد در نظر می گیرد که راوی اصلی داشته باشد که شماری از راویان آن را نقل کرده باشند اما

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   دانلود پایان نامه درمورد مدل پیشنهادی، نرم افزار

دیدگاهتان را بنویسید