پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، ابن خلدون، اعتبار بخشی، معیارهای نقد

مرتبط با عرصه های مختلف پرداختیم و با بیان این مسأله که دانشمندان مکتب بغداد به تفکیک حوزه های مختلف علوم اسلامی معتقد بوده اند، این موضوع را در پنج محور یعنی: احادیث فقهی، اعتقادی، تاریخی، تفسیری و علمی بررسی نمودیم و نتیجه گرفتیم به جز شیخ طوسی که در احادیث فقهی با تسامحی بیشتر برخورد نموده، جملگی باور به حصول علم و یقین را معیار اصلی پذیرش اقسام مختلف احادیث قرار داده اند.
در بحث از عقل، دیدگاه عالمان بغداد را به طور عمده در دو محور یعنی: “کاربرد عقل در فقه” و “نقش عقل در مواجهه با روایات” بررسی کردیم و مدلّل ساختیم که دانشوران مکتب بغداد، نخستین کسانی بودند که دلیل عقل را مطرح نموده و آن را در استنباط احکام دخالت داده اند. ایشان با در پیش گرفتن شیوه ای معتدل در استفاده از عقل، با بیان ارتباط عقل و وحی از عقل گرایی افراطی معتزله و اخباری گری افراطی اصحاب حدیث دوری گزیدند. در پی این بحث به دلیل ارتباط وثیق مفاهیم اجتهاد و قیاس، تحوّل تاریخی مفهوم این واژگان را در گذر زمان کاویدیم و دیدیم که در برهه ای از زمان مردم میان مفاهیم اجتهاد، قیاس و رأی خلط کرده اند. چندان که “اجتهاد” در سده های متقدم به مفهوم “قیاس” و امری مذموم بوده تلقّی شده است.
موضوع دیگری که در این فصل بررسی شد، مقول? “اجماع” بود. به این موضوع بدان سبب پرداختیم که عالمان مکتب بغداد برای جبران خلأ ناشی از اخبار آحاد به اجماع متمسّک شده و از آن به وفور بهره جسته اند.
در فصل پنجم با تتبّعی گسترده در منابع اصلی مکتب بغداد تلاشمان بر آن بوده تا روشهای شرح و فهم حدیث و جنبه های نقد آن را از دیدگاه محدّثان این مکتب بازگو نماییم. در بحث از معیارهای نقد حدیث، آنها را به نقد سند و نقد متن تقسیم کردیم و در نقد سندی به فراخور حال به مباحثی از علم رجال و درایه اشاره نمودیم. در نقد متن نیز معیارهای تشخیص حدیثهای سره از ناسره را بازگو نمودیم و به سبب اهمّیّت مبحث تعادل و تراجیح به ویژه در مکتب بغداد، بیشترین توجّه خود را به مبانی ترجیح روایات متعارض معطوف ساخته و آن را در دو محور یعنی: مرجّحات داخلی و مرجّحات خارجی خلاصه کردیم. شیوه شناسی نقد در این مکتب نشان می دهد که نقد آنها عمدتاً نقد درون دینی است و به دلیل نزدیکی با عصر حضور ائمه معصومین: از اصالت بیشتری برخوردار است.
در فصل نهایی با تکیه بر امّهات مطالبی که در متن تحقیق گفته آمد، ویژگیهای مکتب حدیثی بغداد را برشمردیم. ویژگی عمد? مکتب حدیثی بغداد را می توان در دو نکته خلاصه کرد: نخست پی ریزی تقریبی هم? دانشهای حدیث شناختی در این عصر و دیگری مقابله با نقل گرایی صرف و اندیشه های خردستیزانه؛ به طوری که مکتب حدیث گرای قم، به سبب فعالیتهای مکتب عقل گرای بغداد به افول گرایید.
در پی این بحث به مقایس? روش شناختی مکتب قم و بغداد دست زدیم و دیدیم که میان این دو مکتب به تبع موضع روش شناختی و تفاوت زاوی? نگاه آنها به منابع احکام و چگونگی فرایند استنباط اختلافاتی وجود دارد. چنانکه مکتب قم با اعتبار بخشیدن به منقولات، حتی عقاید کلامی را با تکیه بر نصوص تبیین می نمود و در مسائل فقهی نیز رویکرد اجتهاد ستیزی را برگزید. بطوری که متون روایات را عیناً به مثاب? حکم شرعی و متن فقهی تدوین و عرضه کرد. اما مکتب بغداد چه شاخ? مکتب متکلمان و چه مکتب شیخ طوسی با پایه گذاری روشی نوین، برخوردی تحلیلی و نظری با فقه داشت و تبیین احکام فقهی و مسائل اعتقادی را بر پای? نفی حجّیّت خبر واحد بدون قرینه بنا نهاد. در باب مقابله با غلو و غالیان نیز هرچند قمی ها موضعی سخت تر اتخاذ کردند، اما عالمان مکتب بغداد در عین مبارزه با کژاندیشی های غالیان کوشیدند حدّ و مرز باورهای غالیانه و غیر غالیانه را بیش از پیش تبیین نمایند.
به هر حال تأثیر مکتب بغداد، بویژه مکتب شیخ طوسی، بر محیطهای علمی دوره های بعد انکار ناپذیر است. به طوری که دانشوران عصر پس از ایشان را تا پایگیری مکتب حلّه “مقلّده” نامیده اند. گویا شخصیت دانشمندان مکتب بغداد و آراء و اندیشه های ایشان چنان بر محافل علمی شیعه سایه افکنده بود که کسی را یارای طرح نظریه های تازه در عرص? مطالعات اسلامی و بویژه فقه پژوهی نبود.
سخن آخر آن که به نظر می رسد در شرایط کنونی، با مطالعه و بازنگری زوایای گوناگون مکتب بغداد اعم از زمینه های فقهی، کلامی، حدیثی می توان الگوی مناسبی برای حلّ بسیاری از چالشهای دینی معاصر یافت. زیرا به نظر می رسد که نظام فکری مکتب بغداد، تأثیر ژرفی بر ساختارهای علمی پس از خود نهاده، و ساختارهای فقهی و کلامی را در مسیرهای خاصی هدایت کرده است، چنانکه بسیاری از استدلالهای مربوط به سالهای پس از افول مکتب بغداد، به طور بنیادی بر میراثهای علمی این مکتب تکیه می کند. از این رو، با بازخوانی این اندیشه ها و انطباق آنان با عصر حاضر، می توان دریچ? نوینی برای پویایی علم و اندیش? اسلامی گشود و تحوّلات بنیادینی در نگرشهای حدیثی به وجود آورد.
تحقیق حاضر یکی از همین تلاشها (البته به صورت ابتدایی آن) است، و هرچند مدّعی نیست که یافت? جدیدی ارائه داده باشد، لیکن چنین می نماید که برخی از مسائل اساسی اندیشه های حدیث شناختی را به چالش کشیده و در آن باره به بحث نشسته است.
و آخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمین
کتابنامه
– قرآن کریم.
– آخوند خراسانی، محمد کاظم بن حسین (????-‎????ق.): کفایه الاصول، تحقیق مؤسسه آل البیت(ع) لاحیاء التراث، الطبعه الاولی، مؤسسه آل البیت (ع)، قم، ۱۴۰۹ ق.
– آصفی، محمد مهدی (‎????-): “تاریخ فقه اهل البیت”، مقدمه بر ریاض المسائل، الطبعه الاولی، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۱۲ ق.
– آقابزرگ طهرانی، محمد محسن (????-‎????): “حیاه الشیخ الطوسی”، مقدمه بر التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق احمد حبیب قصیر العاملی، الطبعه الاولی، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۹ ق.
– ـــــــــــــــــ : الذریعه الی تصانیف الشیعه، الطبعه الثالثه، دارالاضواء، بیروت، ۱۴۰۳ ق.
– ـــــــــــــــــ : طبقات اعلام الشیعه، الطبعه الاولی، دارالکتاب العربی، بیروت، ۱۹۷۱م.
– آل‌سید غفور، محسن: جایگاه سیاسی عالم دینی در دو مکتب اخباری و اصولی، چاپ اول، بوستان کتاب قم، قم، ۱۳۸۴.
– آل‌یاسین، محمد حسن (‎????- م.): “نهج البلاغه از کیست؟”، مقالاتی پیرامون: نهج البلاغه و گردآورند? آن، ترجم? محمد عابدی، چاپ دوم، بنیاد نهج البلاغه، تهران، بی تا، ص ۲۰۵ – ۲۶۲.
– آمدی، علی‌بن محمد (???-‎???ق.): الإحکام فی أصول الأحکام، تعلیق عبدالرزاق عفیفی، الطبعه الثانیه، المکتب الاسلامی، ریاض، ۱۴۰۲ق.
– ابراهیمی دینانی، غلامحسین (‎????-): ماجرای فکر فلسفی در جهان اسلام، چاپ اول، طرح نو، تهران، ۱۳۷۷.
– ابطحی، محمد باقر، مقدم? کتاب المزار، در مجموع? مصنّفات الشیخ المفید، ج ۵، المؤتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید، ۱۴۱۳ق./ ۱۳۷۱.
– ابن ابی جمهور، محمد بن زین‌الدین (-‎???ق.): عوالی اللئالی العزیزه فی الاحادیث الدینیه، تحقیق آقا مجتبی عراقی، مطبعه سید الشهداء (ع)، قم، ۱۴۰۵ق.
– ابن ابی الحدید، عبدالحمید بن هبه الله (???-‎???ق.): شرح نهج البلاغه، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، الطبعه الاولی، دار احیاء الکتب العربیه، قاهره، ۱۳۷۸ ق.
– ابن اثیر، علی بن محمد (???-‎???ق.): الکامل فی التاریخ، دارصادر، بیروت، ۱۳۸۴-۱۳۸۶ ق.
– ابن ادریس، محمد بن احمد (???-‎???ق.): السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، الطبعه الثانیه، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۱۰ق.
– ابن بابویه، محمد بن علی (???-‎???ق.): الاعتقادات، تحقیق عصام عبدالسید، در مجموع? مصنّفات الشیخ المفید، ج ۵، المؤتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید، قم، ۱۴۱۶ق./۱۳۷۱.
– ـــــــــــــــــ : عیون اخبار الرضا(ع)، تصحیح و تعلیق حسین اعلمی، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۴۰۴ ق.
– ـــــــــــــــــ : کمال الدین و تمام النعمه، تصحیح علی اکبر غفاری، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۰۵ق.
– ـــــــــــــــــ : من لا یحضره الفقیه، تصحیح و تعلیق علی اکبر غفاری، الطبعه الثانیه، مؤسسه النشر الاسلامی، بی تا.
– ابن براج، عبدالعزیز بن نحریر (‎???؟-‎???ق.): المهذّب، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۰۶ ق.
– ابن جبیر، محمد بن احمد (۵??-‎???ق.): رحله ابن جبیر، دارصادر، بیروت، ۱۹۶۴م.
– ابن جنید اسکافی، محمد بن احمد (-‎???؟ق.): مجموعه فتاوی ابن الجنید، تألیف علی پناه اشتهاردی، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۴۱۶ق.
– ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی (???-‎۵??ق.): المنتظم: فی تاریخ الملوک و الامم، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، مصطفی عبدالقادر عطا، الطبعه الاولی، دارالکتب العلمیه، بیروت، ۱۴۱۲ ق.
– ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی (?۷۳-‎???ق.): لسان المیزان، الطبعه الثانیه، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت،۱۳۹۰ق.
– ـــــــــــــــــ : فتح الباری بشرح صحیح الامام ابی عبدالله محمد بن اسماعیل البخاری الطبعه الثانیه، دار المعرفه للطباعه والنشر، بیروت، بی تا.
– ابن حنبل، احمد بن محمد (???-‎???ق.): المسند، دار صادر، بیروت، بی تا.
– اب‍ن‌ح‍وق‍ل‌، م‍ح‍م‍دب‍ن‌ ح‍وق‍ل ‌(ق‍رن‌ ‌?ق.): صوره الارض، الطبعه الثانیه، دارصادر، بیروت، بی تا.
– ابن خلدون، عبدالرحمان بن محمد (???-‎???ق.): تاریخ ابن خلدون؛ کتاب العبر و دیوان المبتدا والخبر فی أیام العرب والعجم والبربر ومن عاصرهم من ذوی السلطان الاکبر، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، ۱۳۹۱ ق./ ۱۹۷۱م.
– ابن خلکان، احمد بن محمد (???-‎???ق.): وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان، تحقیق احسان عبّاس، دارالثقافه ، بیروت، ۱۹۶۸- ۱۹۷۲م.
– ابن شهرآشوب، محمد بن علی (???-‎???ق.): معالم العلماء فی فهرست کتب الشیعه و اسماء مصنفین منهم قدیماً و حدیثاً، تصحیح محمد صادق آل بحرالعلوم، الطبعه الثانیه، المطبعه الحیدریه، نجف، ۱۹۶۱م.
– ابن شهید ثانی، حسن بن زین الدین (???-‎????ق.): معالم الدین و ملاذ المجتهدین، الطبعه التاسعه، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، بی تا.
– ـــــــــــــــــ : منتقی الجمان فی الاحادیث الصحاح و الحسان، تصحیح علی اکبر غفاری، الطبعه الاولی، مؤسسه النشر الاسلامی، قم، ۱۳۶۳.
– ابن طاوس، احمد بن موسی (-‎???ق.): التحریر الطاووسی، المستخرج من کتاب حلّ الاشکال فی معرفه الرجال لاحمد بن موسی آل

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   منبع مقاله درمورد فناوری اطلاعات، توسعه روستا، توسعه روستایی، زیرساختها

دیدگاهتان را بنویسید