پایان نامه جدید : پایان نامه ارشد رایگان درمورد نهج البلاغه، پای برهنه، نماز جمعه، آذربایجان- پایان تامه ایران داک

ابوعبدالله جعفر بن محمد دُوْرِیْستی،۴۷۴ قاضی علی بن مُحَسِّن تَنُوخی (۳۲۷ / ۳۲۰ – ۳۸۴).۴۷۵
سیّد مرتضی آثار مکتوب فراوانی در موضوعات گوناگون علوم اسلامی از خود بر جای گذاشت۴۷۶ که شمار? آن را تا ۱۲۳ تألیف دانسته اند.۴۷۷ ویژگی مهمّ این آثار در ابتکاری بودن آنها و عدم تقلید از پیشینیان است.۴۷۸
سیّد مرتضی پس از هشتاد سال عمر پر برکت، در روز یکشنبه ۲۵ ربیع الاول سال ۴۳۶ بدرود حیات گفت. پیکر مطهّرش را ابوالعباس نجاشی، ابویعلی جعفری و سلاّر دیلمی غسل داده و در خانه اش در محله کرخ بغداد به خاک سپردند.۴۷۹
امروزه در جوار حرم کاظمین۸دو بقعه به سیدین شریفین، رضی و مرتضی، منسوب است که مورد عنایت شیعیان می باشد. اما برخی از مورخان گویند که پیکر هر دو بزرگوار را به کربلا منتقل کرده و نزدیک ضریح امام حسین (، در مقبر? جدشان ابراهیم دفن کردند.۴۸۰
در باب موقعیّت اجتماعی سیّد مرتضی همین بس که وی در رخدادهای سیاسی، مرجع مهمی بود که حکمرانان به وی پناه می بردند۴۸۱ و در شرایطی که آشوبهای بسیاری در بغداد بود، خان? وی تنها سه بار مورد تعرض عیاران قرار گرفت۴۸۲ (در سالهای ۴۱۶، ۴۲۲ و ۴۲۶ ق.) که با حمایت شاه بویهی آن خانه بار دیگر ساخته شد و سیّد را با احترام به خانه اش بازگرداندند. این حادثه از عظمت مقام اجتماعی سیّد مرتضی در نزد خاندان بویهی حکایت دارد.
سیّد مرتضی اثری مستقل، به شیو? محدثان در موضوع حدیث ننوشته و حتّی کتاب الامالی وی نیز گنجینه ای از علوم و فنون شعر، ادب، لغت، تفسیر، تاریخ و حدیث است. رویکرد ایشان به احادیث در این کتاب، همچون دیگر آثارش رویکرد خردورزانه، همراه با نقد و تحلیل روایات یا تأویل آنها است. نیز روایاتی که سیّد مرتضی به گزینش آنها پرداخته تا در مجالس خود املا نماید، از احادیث غامض و مبهم بوده است. سیّد مرتضی در نقل احادیث، به سند آنها توجهی نداشته و فقط به بیان روایت می پردازد. با توجه به دیدگاه وی دربار? عدم حجّیّت خبر واحد که در مباحث آتی به آن می پردازیم، احتمالاً اخباری که مورد استناد او قرار گرفته از اخبار آحاد مع القرینه محسوب می شده یا آن که توجیه مقبولی بر تأویل آن روایت یافته است.
۳ – ۲ – ۱۷. سید رضی (۳۵۹ – ۴۰۶ ق.) ۴۸۳
ابوالحسن محمد الرضی در سال ۳۵۹ ق. در بغداد متولد شد. پدرش نقیب ابواحمد، در دولت بنی عباس و دولت آل بویه، مقام والایی داشت و به “طاهر ذوالمناقب” ملقّب گردید. وی که از نقبای بزرگ بغداد و ناظر بر دیوان مظالم و سرپرست حجاج بود در سال ۳۸۸ ق. تمام وظایف خویش را به فرزندش شریف رضی محول کرد. شریف رضی در سال ۴۰۳ ق. به نقابت علویان بغداد و سایر ممالک برگزیده شد و او را به عنوان “نقیب طالبیین” در تمام ممالک اسلامی معرّفی کردند. علاوه بر منصب نقابت، امیری حج، ریاست دیوان مظالم و فرمانروایی حرمین شریفین نیز به او سپرده شد.
افزون بر مناصب سیاسی، شریف رضی “ادیبی استاد و برجسته، فقیهی متبحّر، متکلّمی حاذق و مفسّر قرآن و شارح حدیث بود. امّا موقعیّت علمی برادرش مرتضی مقداری از موقعیّت علمی او را پنهان ساخته بود، چنانکه موقعیّت و مقام شعری او، موقعیّت شعری برادرش مرتضی را تحت الشعاع قرار داده بود؛ لذا یکی از دانشمندان گفته است:
“اگر رضی نبود، مرتضی از همگان شاعرتر، و اگر مرتضی نبود رضی از هم? مردم داناتر بود”.۴۸۴
وی نزد استادان برجسته ای نظیر ابوعلی فارِسی (د.۳۷۷ ق.)، قاضی سِیرافی (۲۸۴ – ۳۶۸ ق.)، قاضی عبدالجبّار (د.۴۱۵ ق.)، ابن نُباته (د.۳۷۴ ق.) ابوالفتح عثمان بن جِنِّی (د.۳۹۲ ق.)، شیخ مفید (د.۴۱۳ ق.)، ابومحمد هارون بن موسی تَلِّعُکبَرِی (د.۳۸۵ ق.)، محمد بن عِمران مَرزُبانی (د.۳۷۸ ق.) و بسیاری دانشمندان دیگر دانش آموخت. از میان نامبردگان تلّعکبری و مرزبانی را از استادان حدیث او برشمرده اند. برخی علم حدیثی را که سیّد رضی از مرزبانی آموخت، مربوط به احوال و سرگذشت عالمان، زاهدان، شاعران، ادیبان و مردان مشهور تاریخ دنیا می دانند که مرزبانی در آن تخصّص داشته و کتابهایی در این زمینه نگاشته است، نه این که حدیث به معنی اصطلاحی آن یعنی روایات و گفته های معصومین: باشد.۴۸۵
سیّد رضی با تأسیس مدرس? “دارالعلم” در محل? کرخ بغداد شاگردان بسیاری را تربیت کرد. برخی از این شاگردان عبارتند از: ابوعبدالله شیخ جعفر بن محمد بن احمد دُورِیستی (د.حدود۴۷۳ق.)، ابوالحسن سید علی بن بُندار بن محمد قاضی هاشمی، عبدالرحمان بن ابی بکر خُزاعی نیشابوری (د.۴۴۵ ق.)، احمد بن حسین بن احمد خُزاعی نیشابوری (د.حدود۴۸۰ ق.)
سید رضی در بامداد یکشنبه ۶ محرم سال ۴۰۶ ق. در سن ۴۷ سالگی بدرود حیات گفت. برادر بزرگش سیّد مرتضی این مصیبت را تاب نیاورد و به حرم امام موسی کاظم( پناه برد. درگذشت وی چنان شوری در دلهای مردم بغداد افکند که وزیران و اشراف، فقیهان و قاضیان سنّی و شیعه، با پای برهنه به خان? وی آمدند.
فخرالملک وزیر و دیگر بزرگان بر پیکر مطهّرش حاضر شده و مراسم دفن او را برگزار کردند. بنابر قولی ابتدا وی را در خانه اش دفن کرده و سپس به حرم امام موسی کاظم ( منتقل کردند.
برخی از آثار او عبارتند از: خصائص الائمه، تلخیص البیان عن مجازات القرآن، حقائق التأویل فی متشابه التنزیل، معانی القرآن، اخبار قضات بغداد، تعلیق خلاف الفقها و…
از میان آثار او مجازات آثار النبویه و نهج البلاغه با موضوع حدیث نگاشته شده است. البتّه با عنایت به جنب? ادبی شخصیّت شریف رضی باید گفت هدف وی در این دو کتاب، چنانکه از عناوین آنها پیداست، گردآوری سخنانی فصیح و بلیغ بوده است.
وی در کتاب مجازات آثار النبویه بیش از ۳۶۰ حدیث نبوی را که مشتمل بر مجازها و استعاره ها و کنایه های دقیق بوده جمع کرده و به تحلیل و تبیین آنها پرداخته است.
اثر شریف نهج البلاغه که مشهورترین تألیف سید رضی است۴۸۶ مشتمل بر ۲۴۲ خطبه و ۷۸ نامه و ۴۸۹ سخن کوتاه از امیرمؤمنان علی ( است. سید رضی این کتاب را در سال ۴۰۰ هجری، شش سال پیش از وفاتش تألیف کرده است. وی در مقدم? کتاب به هدف خود از گردآوری این مجموعه اشاره کرده و می گوید:
“… پس از گردآوری خصائص امیرمؤمنان ( موانع ایام و گرفتاریهای روزگار مرا از تمام کردن باقی کتاب بازداشت. من آن کتاب را به بابها و فصلهای مختلفی تقسیم کرده بودم و در پایان آن فصلی که متضمّن سخنان کوتاه امام ( در زمین? مواعظ و حِکَم و امثال و آداب نقل شده از او – به جز خطبه های بلند و مفصل – بود آورده شد. گروهی از دوستان، این فصل را پسندیدند و از نکات بی نظیر آن دچار شگفتی شدند از من خواستند کتابی تألیف کنم که سخنان برگزید? امیرمؤمنان در جمیع فنون و بخشهای مختلف، از خطبه ها، نامه ها، مواعظ و ادب در آن گرد آید، زیرا می دانستند این کتاب، دربردارند? شگفتیهای بلاغت و نمونه های ارزند? فصاحت و جواهر سخنان عرب و نکات درخشان از سخنان دینی و دنیوی خواهد بود که در هیچ کتابی جمع آوری نشده و در هیچ نوشته ای تمام جوانب آن گردآوری نگشته است. زیرا امیر مؤمنان منشأ فصاحت و منبع بلاغت و پدیدآورند? آن است…”.۴۸۷
بدین سان با مروری بر آثار شریف رضی روشن می گردد که وی در تألیف کتب خود بیش از هرچیز به ابعاد ادبی کار توجه داشته است. از این رو، آثار او را می توان در شمار کم نظیرترین مجموعه های ادبی که بیانگر عمق اندیشه و تبحّر شریف رضی در عرصه های گوناگون علم و ادب است، محسوب کرد.
۳ – ۲ – ۱۸. سَلاّر دیلمی (د. ۴۴۸ یا ۴۶۳ ق.)
حمزه بن عبدالعزیز دَیلَمی ملقب به سَلاّر (سالار) در مازندران دیده به جهان گشود و تحصیلاتش را در بغداد آغاز کرد. وی از شاگردان مبرّز سیّد مرتضی و شیخ طوسی بوده و گاه در غیبت سیّد مرتضی به جای او درس می گفته است.۴۸۸ وی نخستین کسی بود که به حرمت نماز جمعه در دوران غیبت امام ( فتوا داد.۴۸۹
شیخ ابوعلی طوسی، ابوالصلاح حَلَبی، ابوالفتح کَراجَکی و ابوالفتح عثمان بن جِنِّی از شاگردان او می باشند.
برخی از آثار او عبارت است از: المراسم العلویه فی الاحکام النبویه، الردّ علی ابی الحسین البصری فی نقض الشافی، التقریب فی اصول الفقه، التذکره فی حقیقه الجوهر و العرض.

سلاّر دیلمی در خسروشاه آذربایجان در چند فرسنگی تبریز در گذشت و در همان جا به خاک سپرده شد.۴۹۰
۳ – ۲ – ۱۹. ابوالفتح محمد بن علی بن عثمان کَراجَکی (د. ۴۴۹ ق.)
کراجکی از قری? “کراجک” واقع در “واسط” در اطراف بغداد بوده است.۴۹۱ وی از پیشوایان عصر خود در فقه، کلام، طب، ادب، فلک و ریاضیات بود. گروهی از دانشمندان وی را “علاّمه” و برخی “شیخ الفقهاء و المتکلمین” خوانده اند.۴۹۲
وی از دانشمندانی است که برای طلب علم پیوسته در سفر بود. مدّتی در قاهره، رمله، حلب، دمشق، طَرابُلُس، صُور و صَیدا سکونت گزید؛ امّا محلّ سکونت اصلی اش مصر بود.۴۹۳ کراجکی از سلاّر، سیّد مرتضی، شیخ ابوالحسین شاذان قمی و دیگران روایت نقل کرده و نزد شیخ مفید و سلاّر شاگردی کرده است.۴۹۴
تألیفات او در علوم گوناگون در حدود هفتاد کتاب و رساله می باشد. پاره ای از آثار او عبارتند از: کنز الفوائد، اخبار الآحاد، کتاب النوادر، الاستبصار فی النص علی الائمه الاطهار،۴۹۵ مساله فی المسح، رساله فی الرد علی الغلاه، روضه العابدین و نزهه الزاهدین، دلیل النص بخبر الغدیر.۴۹۶
کنز الفوائد از بهترین مصنّفات وی می باشد که در زمین? کلام، فقه، اصول، اخلاق و حدیث به رشته تحریر در آمده است.
۳ – ۲ – ۲۰. احمد بن حسین بن عبیدالله غضائری (د. حدود ۴۵۰ ق.)
احمد بن حسین بن عبیدالله معروف به ابن غضائری از مشایخ بزرگ و از ثقات سد? پنجم هجری بوده است.۴۹۷ از تاریخ وفات او اطّلاع دقیقی در دست نیست جز آن که می دانیم وی عمر کوتاهی داشته و کمتر از چهل سال زیسته است.
ابن غضائری از مبرّزترین رجال شناسان شیعه است که دوران حیاتش مقارن با شکوفایی علمی مکتب بغداد بوده است. وی را استاد نجاشی خوانده اند، امّا برخی از محققان در درستی این مطلب تردید کرده اند.۴۹۸
شیخ طوسى‌ در مقدمه الفهرست‌ یادآور شده‌ که‌ وی‌ دو کتاب تألیف کرده است: یکی در فهرست مصنّفات و دیگری در فهرست اصول امامیه و در آنها کوشیده تا به تفصیل‌ آثار امامیه‌ را معرفى‌ نماید. اما آثار او به سبب‌ کم توجهى‌ بازماندگانش‌ از بین‌ رفته است.۴۹۹‌ ابن غضائری‌ ظاهراً جز دو کتاب‌ یاد شده، اثر دیگری‌ هم در تاریخ‌ داشته‌ است. این کتاب که پس از وفات ابن غضائرى در اختیار نجاشی بوده، شامل نام راویان حدیث و تاریخ زندگى آنها بوده است.۵۰۰
اثر دیگری که به ابن غضائری نسبت می دهند کتاب الضعفاء مشهور به رجال ابن غضائری است که در مباحث آتی به آن می پردازیم. ۵۰۱
۳- ۲- ۲۱.

دیدگاهتان را بنویسید