فرضیات تحقیق ۱۰۸

۵-۲٫ یافته های توصیفی ۱۰۹

توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سن و جنس ۱۰۹

توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سطح تحصیلات ۱۰۹

توزیع فراوانی پاسخگویان را بر حسب میزان سابقه کار ۱۰۹

توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه های مربوط به سیستم جامع یکنواخت کالا ۱۱۰

توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه های مربوط به رضایتمندی کاربران ۱۱۰

توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه های مربوط به فرایند تهیه و تدارک کالا ۱۱۰

۵-۳٫ یافته های استنباطی ۱۱۱

الف) نتیجه گیری از فرضیات تحقیق ۱۱۱

ب) مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزار ۱۱۱

آزمون مدل ساختاری تحقیق ۱۱۲

برآوردن و آزمون الگوی های اندازه گیری (الگوی های عاملی تاییدی) ۱۱۲

آزمون فرضیه های پژوهش ۱۱۳

۵-۴٫ محدودیت های تحقیق ۱۱۴

۵-۵٫ پیشنهادهای پژوهش ۱۱۵

پیشنهاد های برگرفته از یافته های پژوهش ۱۱۵

۵-۶٫ پیشنهادات برای تحقیقات آتی ۱۱۷

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت  fotka.ir  مراجعه نمایید.

منابع و ضمائم ۱۱۸

الف) منابع فارسی ۱۱۸

ب) منابع انگلیسی ۱۲۵

پیوست ها ۱۲۹

پرسشنامه ۱۲۹

فهرست اشکال

شکل (۲-۱). مدل مفهومی تحقیق ۷۴

شکل (۴-۱). مدل خروجی نرم افزار آموس ۱۰۳

فهرست جداول

جدول (۲-۱). گسترش پوشش مفهوم عملکرد در طول زمان ۴۵

جدول (۲-۲). مقایسه انواع سیستم های طبقه بندی و کد گذاری ۵۴

جدول (۲-۳) پیشینه تحقیقات داخلی ۷۶

جدول (۲-۴) پیشینه تحقیقات خارجی ۷۶

جدول (۳-۱) گزینه های پرسشنامه ۸۱

جدول (۳-۲) ضریب آلفای کرونباخ برای تخمین پایایی طیف ها ۸۳

جدول(۴-۱). توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنسیت ۸۸

جدول(۴-۲). توزیع فراوانی پاسخگویان را بر حسب سن ۸۸

جدول (۴-۳). توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سطح تحصیلات ۸۸

جدول (۴-۴). توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان سابقه کار ۸۹

جدول (۴-۵) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (بطورکلی عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا، در فرایند تهیه و تدارکات کالا را مثبت ارزیابی می کنم.) ۸۹

جدول (۴-۶) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند تهیه و تدارکات کالا را بهبود بخشیده است.) ۹۰

جدول (۴-۷) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (بهبود فرایند تهیه و تدارک کالا، در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی بصورت مستمر پیگیری می شود.) ۹۰

جدول (۴-۸) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، به خوبی زنجیره تامین کالا را مدیریت می کند.) ۹۱

جدول (۴-۹) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (استفاده از سیستم جامع یکنواخت کالا، حجم مکاتبات اداری را کاهش داده است.) ۹۱

جدول (۴-۱۰) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، پاسخگوی نیازهای کاریم است.) ۹۲

جدول (۴-۱۱) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (بطور کلی از سیستم جامع یکنواخت کالا، رضایت دارم.) ۹۲

جدول (۴-۱۲) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (در سیستم جامع یکنواخت کالا، سطح دسترسی هر کاربر به درستی تعریف شده است.) ۹۳

جدول (۴-۱۳) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (قطعی ارتباط با سیستم جامع یکنواخت کالا، به ندرت اتفاق می افتد.) ۹۳

جدول (۴-۱۴) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (از محیط کاربری سیستم جامع یکنواخت کالا، رضایت دارم.) ۹۳

جدول (۴-۱۵) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه(کار کردن با سیستم جامع یکنواخت کالا، آسانتر شده است.) ۹۴

جدول (۴-۱۶) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (در سیستم جامع یکنواخت کالا، تهیه گزارش های مورد نیاز به سهولت انجام می شود.) ۹۴

جدول (۴-۱۷) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (تغذیه اطلاعات توسط کاربر، در سیستم جامع یکنواخت کالا آسان است.) ۹۴

جدول (۴-۱۸) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (دوره زمانی دریافت کد طبقه بندی کالا، کوتاهتر شده است.) ۹۵

جدول (۴-۱۹) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند خرید را سرعت بخشیده است.) ۹۵

جدول (۴-۲۰) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، زمان جستجو برای پیدا کردن کالا در انبار را کاهش داده است.) ۹۶

جدول (۴-۲۱) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، زمان توزیع کالا از انبار برای متقاضی را کاهش داده است.) ۹۶

جدول (۴-۲۲) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی، فرایند تهیه و تدارک کالا به موقع و سریع است.) ۹۷

جدول (۴-۲۳) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (کدگذاری و طبقه بندی کالاها، با دقت انجام می شود.) ۹۷

جدول (۴-۲۴) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، نقطه تقاضا گذاری مجدد کالا را دقیق تعریف می کند.) ۹۷

جدول (۴-۲۵) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (پیگیری آخرین وضعیت کد گذاری کالا، آسانتر شده است.) ۹۸

جدول (۴-۲۶) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (صدور اصلاحیه تقاضا، به سهولت امکان پذیر شده است.) ۹۸

جدول (۴-۲۷) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (با بهره گرفتن از سیستم جامع یکنواخت کالا، انبار گردانی کالا آسان است.) ۹۸

جدول (۴-۲۸) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سوابق خرید فروشندگان، در سیستم جامع یکنواخت کالا وجود دارد.) ۹۹

جدول (۴-۲۹) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (در سیستم جامع یکنواخت کالا، اطلاعات خرید هر قلم از کالا در یک مسیر مشخص متمرکز است و پراکندگی زیادی ندارد.) ۹۹

جدول (۴-۳۰) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، حجم فضای مورد نیاز برای انبارش کالا را کاهش داده است.) ۱۰۰

جدول (۴-۳۱) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (فرایند تهیه و تدارک کالا، در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی به خوبی تعریف شده است.) ۱۰۰

جدول(۴-۳۲). شاخص های برازش مدل ۱۰۲

جدول (۴-۳۳). تحلیل عاملی تاییدی الگوهای اندازه گیری مدل ۱۰۲

جدول (۴-۳۴). برازش مدل ۱۰۴

جدول (۴-۳۵). فرضیه های پژوهش به همراه ضریب رگرسیونی و مقادیر شاخص های جزئی ۱۰۵

فصل اول: کلیات تحقیق

  • مقدمه
  • شرح و بیان مساله
  • اهمیت و ضرورت موضوع تحقیق
  • اهداف تحقیق
  • فرضیات تحقیق
  • قلمرو تحقیق
  • تعاریف

مقدمه

اندازه گیری عملکرد از موضوعاتی است که سابقه ای بس کهن به قدمت تشکیل زندگی گروهی انسان ها دارد و در طول تاریخ تا زمان حال، تحولات عمیقی را از سرگذرانده است. امروزه اندازه گیری و ارزیابی عملکرد یک سازمان برای مدیریت آن از ضرورت های بدیهی است، چراکه مدیریت یک سازمان بدون اندازه گیری عملکرد، مانند هدایت کشتی بدون ابزار ناوبری می باشد (ایران زاده و برقی، ۱۳۸۸).

مؤسسات و سازمان ها و دستگاه های اجرایی با هر ماموریت، رسالت، اهداف و چشم اندازی که دارند نهایتا در یک قلمرو ملی و یا بین المللی عمل می کنند و ملزم به پاسخگویی به مشتریان، ارباب رجوع و ذینفعان هستند تا شرکتی که هدفش سودآوری و رضایت مشتری است و سازمانی که هدف خود را اجرای کامل و دقیق وظایف قانونی و کمک به تحقق اهداف توسعه و تعالی کشور قرار داده، پاسخگو باشند. بنابراین، بررسی نتایج عملکرد، یک فرایند مهم راهبردی تلقی می شود. کیفیت و اثربخشی مدیریت و عملکرد آن عامل تعیین کننده و حیاتی تحقق برنامه های توسعه و رفاه جامعه است. ارائه خدمات و تولید محصولات متعدد و تامین هزینه ها از محل منابع، حساسیت کافی را برای بررسی تحقق اهداف، بهبود مستمر کیفیت، ارتقای رضایتمندی مشتری و شهروندان، عملکرد سازمان و مدیریت و کارکنان را ایجاد کرده است. در صورتی که ارزیابی عملکرد با دیدگاه فرایندی و بطور صحیح و مستمر انجام شود، در بخش دولتی موجب ارتقاء و پاسخگویی دستگاه های اجرایی و اعتماد عمومی به عملکرد سازمان ها و کارایی و اثربخشی دولت می شود. در بخش غیر دولتی نیز موجب ارتقای مدیریت منابع، رضایت مشتری، کمک به توسعه ملی، ایجاد قابلیت های جدید، پایداری و ارتقای کلاس جهانی شرکت ها و مؤسسات می شود (رحیمی، ۱۳۸۵: ۴۱).

سازمان های امروزی می توانند، با ارزیابی و بازنگری در عملکرد خود در صحنه رقابت ها، به حیات خود ادامه دهند (تفرشی، ۱۳۹۱).

برنامه ریزی های همه جانبه و تصمیمات اثربخش پیرامون ارزیابی عملکرد[۶] یک سیستم در هر سازمان، مستلزم انجام مطالعات گسترده و پژوهش های علمی دقیق می باشد. این کنکاش ها و تلاش ها در صورتی غنی و پربار خواهند بود که نظرات و تجارب محققان پیشین و صاحبنظران امر را نیز در دل خود داشته باشد. برای دستیابی به این مهم، مطالعات کتابخانه ای و غور در سوابق تحقیق بخش مهمی از هر پژوهش علمی را به خود اختصاص می دهد؛ ولو اینکه تحقیق ماهیت کتابخانه ای نداشته باشد.

در پژوهش حاضر سعی بر آن شده که به بررسی موضوع عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا و عوامل مؤثر بر آن از منظر فرایندهای خرید و تامین کالا و همچنین موضوع رضایتمندی کاربران از زمان استقرار این سامانه پرداخته شود.

شرح و بیان مساله

مسالهعنی تفاوت بین وضع موجود و وضع مطلوب. به عبارت دیگر یعنی فاصله بین جایی که هستیم و جایی که می خواهیم باشیم. مساله وقتی حل می شود که توانسته باشیم وضع موجود را به وضع مطلوب تبدیل کرده باشیم (هیوبر[۷]، ۱۹۸۰).

در عصرکنونی تحولات شگرف دانش مدیریت وجود نظام ارزیابی را اجتناب‌ناپذیر کرده است؛ به گونه‌ای که فقدان نظام ارزیابی در ابعاد مختلف یک سازمان، اعم از ارزیابی در استفاده از منابع و امکانات، کارکنان، اهداف و استراتژی ها را به عنوان یکی از علائم بیماری های آن سازمان قلمداد کنند (پاکروان، خوبیاری، ۱۳۹۱).

مساله ارزیابی عملکرد[۸] سالیان زیادی است که محققان و کاربران را به چالش واداشته است. سازمان های تجاری در گذشته تنها از شاخص‌های مالی به عنوان ابزار ارزیابی عملکرد استفاده می‌کردند، تا اینکه «کاپلان و نورتن»[۹] در اوایل دهه ۸۰ میلادی پس از بررسی و ارزیابی سیستم های حسابداری مدیریت، بسیاری از ناکارآیی‌های این اطلاعات را برای ارزیابی عملکرد سازمان ها نمایان ساختند که این ناکارآیی ناشی از افزایش پیچیدگی سازمان ها، پویایی محیط و رقابت بازار بود. هر سازمان به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و مرغوبیت فعالیت های خود به خصوص در محیط‌های پیچیده و پویا نیاز مبرم به ارزیابی دارد. از سوی دیگر فقدان وجود نظام ارزیابی و کنترل در یک سیستم به معنای عدم برقراری ارتباط با محیط درون و برون سازمان تلقی می‌شود که پیامدهای آن کهولت و در نهایت مرگ سازمان است. ممکن است بروز پدیده مرگ سازمانی به علت عدم وقوع یکباره آن، از سوی مدیران عالی سازمان ها احساس نشود، اما مطالعات نشان می‌دهد فقدان نظام کسب بازخورد، امکان انجام اصلاحات لازم برای رشد، توسعه و بهبود فعالیت های سازمان را غیرممکن می‌کند، سرانجام این پدیده مرگ سازمانی است (عادلی، ۱۳۸۴: ۱۲۵).

طرح توسعه فازهای ۱۰ گانه میدان گازی پارس جنوبی توسط شرکت نفت و گاز پارس[۱۰] که یکی از شرکت های فرعی شرکت ملی نفت ایران است با واگذاری قراردادهای توسعه فازهای مختلف پارس جنوبی به پیمانکاران داخلی و خارجی که عمدتا با جلب سرمایه گذاری خارجی بوده است انجام گرفته و می گیرد. پنج پالایشگاه مستقل در مجاورت یکدیگر در دو کیلومتری ساحل خلیج فارس در منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس در بندر عسلویه واقع در استان بوشهر و در فاصله ۲۷۰ کیلومتری شرق شهر بوشهر قرار گرفته است. موقعیت منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس نسبت به بندر امام ۵۰۰ کیلومتر به دریای آزاد نزدیکتر بوده و این نزدیکی به دریای آزاد و تاسیس منطقه ویژه این امکان را می دهد که با کاهش هزینه های حمل و نقل دریایی، بیمه و ریسک، مزیت نسبی قابل ملاحظه ای برای محصولات پالایشگاه ها ایجاد گردد. در این مجموعه به ازاء هر فاز به صورت تقریبی به حدود ۲۵۰ نفر نیروی بهره بردار مهندسی، نظارت بر عملیات، تعمیرات و پشتیبانی نیاز است و در مجموع برای ۱۰ فاز در حدود ۲۵۰۰ نفر نیروی متخصص و کارشناس جهت عملیات بهره برداری از پنج پالایشگاه مستقل در کنار یکدیگر مشغول به کار خواهند شد (رضایی منش، ۱۳۸۴).

در این شرکت ساختار بهره برداری نیروی انسانی بر اساس روزکار عادی و سکونت در منازل سازمانی شهرک توحید واقع در شهر جم ـ واقع در هفتاد کیلومتری پالایشگاه ـ در نظر گرفته شده است. در حال حاضر مرحله اول منازل سازمانی شامل مجموعه آپارتمان های ۳۷۲ واحدی مورد بهره برداری قرار گرفته و بخشی از کارکنان متأهل به همراه خانواده هایشان در این منازل اسکان یافته اند. به دلیل آماده نبودن قسمت اعظم منازل سازمانی، بخشی از نیروهای کاری که عمدتاً شامل کارکنان مجرد و نیز کارکنان با سابقه ای که از سایر پالایشگاه ها به پارس جنوبی منتقل شده اند، به صورت اقماری دو هفته کار و اقامت در کمپ شیرینو که حدود سی دقیقه تا پالایشگاه فاصله دارد و یک هفته استراحت مشغول به کار می باشند (شعبانپور[۱۱]، ۱۳۸۳).

مدت زمان نسبتا کوتاهی که از تأسیس این شرکت می گذرد و به اصطلاح نوپا بودن آن باعث شده که مراکز علمی و دانشگاه ها فرصت چندانی را جهت انجام طرح های تحقیقاتی بر روی ابعاد مختلف فعالیت این مجتمع عظیم نیافته باشند. میدان گازی پارس جنوبی، یکی از بزرگ ترین منابع گازی جهان است که بر روی خط مرزی مشترک ایران و قطر در عمق حدود ۳۰۰۰ متری زیر کف خلیج فارس و حدود ۱۰۵ کیلومتری سواحل ایران قرار دارد و یکی از اصلی‌ترین منابع انرژی کشور به شمار می‌رود. مساحت این میدان ۹۷۰۰ کیلومتر مربع است که سهم متعلق به ایران۳۷۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد. ذخیره گاز این بخش از میدان ۱۴ تریلیون متر مکعب گاز به همراه ۱۸ میلیارد بشکه میعانات گازی است که حدود ۸ درصد از کل گاز دنیا و نزدیک به نیمی از ذخائر گاز کشور را شامل می‌شود.

اهداف توسعه ای مخزن پارس جنوبی عبارتند از:

۱- پاسخگویی به نیازهای روز افزون مصرف گاز کشور

۲- جایگزین نمودن گاز طبیعی به جای نفت و فرآورده های آن و افزایش سهم گاز در سبد انرژی مصرف داخلی به منظور صرفه جویی انرژی

۳- صادرات گاز، میعانات گازی و گاز مایع ([۱۲]LPG)

۴- تحویل میعانات گازی به عنوان خوراک ارزان و منبعی پایدار به صنایع پتروشیمی

۵- تحویل اتان موجود در گاز منطقه که حدود ۵.۵ درصد برآورد شده است به پتروشیمی برای تولید اتیلن و مشتقات آن.

سایر ویژگی های خاص این مجتمع عظیم که انگیزه انجام این طرح پژوهشی می باشد عبارتند از:

  • موقعیت فوق العاده استراتژیک شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی در سطح ملی و عرصه بین المللی
  • سرمایه گذاری های عظیم مالی انجام شده در این منطقه
  • کسب درآمد ارزی و افزایش ثروت ملی سالانه کشور
  • اشتغال زایی وکارآفرینی و راه اندازی ده ها زنجیره تولید میان و پایین دستی و صنایع تبدیلی
  • ایجاد خوراک برای صدها کارخانه و واحدی تولیدی و اقتصادی در سراسر کشور و غیره[۱۳].

از ابتدای سال ۱۳۸۶ سیستم جامع یکنواخت کالا در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی با هدف تهیه و تأمین اطلاعات صحیح و به موقع جهت تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی و کنترل دقیق فعالیت های مربوط به تدارکات کالای مورد نیاز در راستای جلوگیری از رکود و یا وقفه در عملیات روزمره، نگهداری مؤثر و ایمن دستگاه ها و تجهیزات واحدها و همچنین انجام پروژ‌ه‌ها و برنامه‌های از قبل پیش‌بینی شده شروع به فعالیت کرده است.

از دیگر اهداف تعریف شده برای این سامانه، مدیریت و کنترل موجودی انواع کالاها در انبارهای شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی بوده که از یک طرف از کمبود کالا و خسارت‌های ناشی از آن جلوگیری کرده و از سوی دیگر با دادن اطلاعات درست و بهنگام از این موجودی ها از انجام خریدهای بی‌رویه و در نتیجه انباشت سرمایه ممانعت بعمل آورد.

با توجه به این ویژگی ها و آگاهی از نقش اساسی این مجتمع در آینده کشور، انجام طرح های پژوهشی پیرامون موضوع ارزیابی همه جانبه سیستم جامع یکنواخت کالا به عنوان ابزار مهمی که چند سالی است از زمان عملیاتی شدن این سامانه می گذرد ضرورتی است که در این برهه زمانی احساس می شود. لذا این تحقیق با هدف بررسی عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی، جهت ارائه پیشنهادات اصلاحی انجام می شود.

اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش

بهبود مستمر عملکرد سازمان ها، نیروی عظیم هم‌افزایی[۱۴] ایجاد می‌کند که این نیروها می‌توانند پشتیبان برنامه رشد، توسعه و ایجاد فرصت‌های تعالی سازمانی شود. بدون بررسی و کسب آگاهی از میزان پیشرفت و دستیابی به اهداف و بدون شناسایی چالش‌های پیش روی سازمان و کسب بازخورد و اطلاع از میزان اجرای سیاست‌های تدوین شده و شناسایی مواردی که به بهبود جدی نیاز دارند، بهبود مستمر عملکرد میسر نخواهد شد. این چالش ها در مورد برخی سازمان ها از درجه اهمیت بیشتری برخوردار هستند. تمامی موارد یادشده بدون اندازه‌گیری و ارزیابی امکان‌پذیر نیست (پاکروان، خوبیاری، ۱۳۹۱).

لرد کلوین[۱۵] فیزیکدان انگلیسی در مورد ضرورت اندازه‌گیری می‌گوید: “هرگاه توانستیم آنچه درباره آن صحبت می‌کنیم اندازه گرفته و در قالب اعداد و ارقام بیان کنیم می‌توانیم ادعا کنیم درباره موضوع مورد بحث چیزهایی می‌دانیم، در غیر این صورت آگاهی و دانش ما ناقص بوده و هرگز به مرحله بلوغ نخواهد رسید”. علم مدیریت نیز مبین این مطالب است. هرچه را که نتوانیم اندازه‌گیری کنیم نمی‌توانیم کنترل کنیم و هرچه را که نتوانیم کنترل کنیم مدیریت آن امکان‌پذیر نخواهد بود. موضوع اصلی در تمام تجزیه و تحلیل‌های سازمانی، عملکرد است و بهبود آن مستلزم اندازه‌گیری است و از این رو یک سازمان بدون سیستم ارزیابی عملکرد قابل تصور نیست (رحیمی، ۱۳۸۵).

بهره‌گیری از نظام های کنترل و سنجش عملکرد در کسب و کار را می‌توان با سیستم کنترل خودرو مقایسه کرد. فرمان، گاز و ترمزها راننده را قادر می‌سازند تا کنترل سرعت و جهت خودرو را در دست داشته باشد. تجهیزات داشبورد نیز ارائه اطلاعات مهم سرعت و اعلام به موقع خطرات احتمالی ناشی از وجود مشکل در سیستم اتومبیل را به عهده دارند سازمان های دارای عملکرد مطلوب مانند اتومبیل مسابقه‌ای هستند که سرعت بالایی دارند بنابراین نیازمند نظام های کنترل و سنجش عملکرد بوده تا از طریق آن مدیران بتوانند به بالاترین میزان عملکرد موجود دست یابند (سایمونز[۱۶]، ۲۰۰۰).

با توجه به اهمیت استراتژیک و جایگاه ویژه شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی در تامین نیازهای انرژی و اقتصادی کشور، این مجموعه بزرگ هم از این قاعده مستثنی نبوده و هرگونه اشتباهی در تصمیم گیری ها هزینه های هنگفت و جبران ناپذیری را برای شرکت و بدنبال آن مملکت به بارخواهد آورد. اطمینان از تامین به موقع کالاها و پاسخ به نیازهای تدارکاتی و عملیاتی آن از اهمیت بسزایی برخوردار است و در این راستا سیستم جامعی که بتواند این حجم بالای عملیات کالا را مدیریت و تامین و کنترل نماید در رﺃس و کانون توجه قرار دارد.

لذا موضوع بررسی عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا و آگاهی از عوامل تأثیرگذار بر این مقوله در شرایط کنونی بسیار حائز اهمیت می باشد و می تواند راهکارهای ارزنده ای را ارائه دهد. از این رو پژوهش حاضر با هدف بررسی عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی انجام می گیرد.

اهداف تحقیق

الف- هدف اصلی

بررسی عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی

ب- اهدف فرعی

۱-بررسی تأثیر استفاده از سیستم جامع یکنواخت کالا بر فرایند تهیه و تدارک کالا در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی.

۲-بررسی تأثیر استفاده از سیستم جامع یکنواخت کالا، بر رضایتمندی کاربران آن در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی.

۳-بررسی فرایند تهیه و تدارک کالا بواسطه سیستم جامع یکنواخت کالا بر رضایتمندی کاربران در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی.

فرضیه های پژوهش

فرضیه های این پژوهش به شرح زیر است:

۱- سیستم جامع یکنواخت کالا، بر فرایند تهیه و تدارکات کالا تاثیر دارد.

۲- سیستم جامع یکنواخت کالا، بر رضایتمندی کاربران تاثیر دارد.

۳- فرایند تهیه و تدارکات کالا بواسطه سیستم جامع یکنواخت کالا، بر رضایتمندی کاربران تاثیر دارد.

قلمرو تحقیق

هر تحقیق باید دارای قلمرو ودامنه مشخصی باشد تا محقق در تمامی مراحل تحقیق، بر موضوع تحقیق احاطه کافی داشته باشد و بتواند نتایج حاصل از نمونه را به جامعه تعمیم دهد.

قلمرو موضوعی

قلمرو موضوعی این پژوهش، بررسی عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا در بین کاربران فعال آن در ستاد مدیریت بازرگانی شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی می باشد.

قلمرو مکانی

در تحقیق حاضر، مدیریت بازرگانی شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی به عنوان قلمرو مکانی محسوب می شود.

قلمرو زمانی

مطالعات این تحقیق از مهرماه سال ۱۳۹۲ تا پایان ۱۳۹۳سال طول کشیده است.

تعاریف

تعریف متغیرها

تعاریف مفهومی، عبارت یا کلماتی هستند که واژه یا اصطلاحی گنگ و وسیعی را تشریح می نمایند. تعریف مفهومی باید دو صفت داشته باشد:

الف) مفهوم باید با کلمات دیگری به جز خود آن مفهوم تعریف شود.

ب) تعریف مثبت بر تعریف منفی رجحان دارد (ساروخانی، ۱۳۸۰: ۹۰).

بنابراین مفهوم سازی کاری بیش از تعریف ساده یا قراردادی واژگان فنی یک علم است. این کار، ساختن مفهوم انتزاعی برای فهمیدن امری واقعی است (کیوی و کامپنهود[۱۷]، ۱۳۷۶).

در یک تحقیق علمی عدم مشخص کردن تعریف نظری مفاهیم مورد استفاده و تعیین حدود و ثغور آنها، ممکن است بین برداشت های محقق و دیگران نوعی سوءتفاهم را بوجود آورد. از این رو با تعریف مفاهیم نظری تحقیق سعی گردید که ابتدا در باب مفاهیم بکار برده شده در تحقیق حاضر پیش زمینه ای حاصل گردد تا با مفاهیم بکار برده شده، عملیاتی گردند. در تعریف عملکردی شاخص های دقیق، قابل مشاهده و سنجش پذیری برای مفاهیم کلیدی ارائه می شود، همچنین تعاریف عملکردی بر پایه تبدیل واقعیت به کمیت استوار هستند و زمانی می توان تعاریف مذکور را عملکردی قلمداد نمود که دارای ابعاد علمی و منطقی باشند و در تمامی فرایند تحقیق همان تعریف حفظ شود. همچنین مفید و موثر بودن تعاریف عملکردی، از دیگر نکات اساسی است که باید مورد توجه واقع شود (ساروخانی، ۱۳۸۰: ۹۲).

متغیرهای تحقیق

موضوعات تحقیق دارای مفاهیمی مجرد و ذهنی هستند. برای اینکه عملا تحقیق را انجام دهیم. مفاهیم باید به متغیر تبدیل شوند. مفاهیم وقتی به متغیر تبدیل می شوند که بتوانیم به آنها مقدار و درجات آنها را تعیین کنیم. همچنین باید بین متغیرهای وابسته، مستقل و کنترل و بین متغیرهای گسسته و پیوسته تفاوت قائل شد (ایران نژاد، ۱۳۸۲: ۴۷).

این تحقیق با عنایت به فرضیه ها و نوع پرسشنامه طراحی شده متغیرهای: مستقل، متغیر وابسته و میانجی را دارا می باشد که هر کدام متناظر با یکی از فرضیه ها هستند.

متغیر مستقل

متغیر مستقل، متغیری است که انتظار می رود تغییر در متغیر وابسته را توضیح دهد به عبارت دیگر متغیر مستقل، متغیر روشنگر است. فرض می شود که این متغیر علت تغییر در متغیر وابسته است (ایران نژاد، ۱۳۸۲: ۴۸).

در این تحقیق، متغیر مستقل عبارت است از: سیستم جامع یکنواخت کالا که اطلاعات و گزارشات لازم را جهت مدیریت و کنترل موجودی انواع کالا در انبارها را در اختیار مدیران مجتمع قرار می دهد تا از خسارت ناشی از کمبود کالا و همچنین انجام خریدهای بی‌رویه و انباشت سرمایه جلوگیری ‌نماید.

متغیر وابسته

می توان گفت متغیر وابسته نتیجه متغیر مستقل است. متغیر وابسته متغیر معیار نیز نامیده می شود (ایران نژاد، ۱۳۸۲: ۴۸). متغیر وابسته در این تحقیق، میزان رضایتمندی کاربران می باشند که این متغیرها متناظر با فرضیات تحقیق هستند.

متغیر میانجی (مداخله گر)

متغیری است که واسطه ای بین متغیر مستقل و وابسته قرار می گیرد. فرایند تهیه و تدارک کالا در این تحقیق بعنوان متغیر میانجی است.

متغیرهای عملیاتی

سیستم جامع یکنواخت کالا

این سامانه با مدیریت و کنترل موجودی انواع کالاها در انبارهای صنعت نفت از یک طرف از کمبود کالا و خسارت‌های ناشی از آن جلوگیری کرده و از طرفی با دادن اطلاعات درست و بهنگام از این موجودی ها از خریدهای بی‌رویه و در نتیجه انباشت سرمایه ممانعت می کند (فن آوری اطلاعات و ارتباطات وزارت نفت[۱۸] (فاوا) ، ۱۳۹۳).

رضایت مندی کاربران

رضایتمندی عبارت است از احساس و یا نگرش نسبت به یک محصول یا خدمت بعد از استفاده از آن (جمال[۱۹]، ۲۰۰۹).

کیفیت همان چیزی است که مشتری می گوید. یعنی باید درست همان چیزی که او می خواهد به او داده شود. بنابراین رضایت مصرف کننده بستگی به کیفیت کالاهای ما دارد (سازمان بهره وری سنگاپور. ۱۳۷۶).

فرایند تهیه و تدارک کالا

هدف تامین کالای مورد نیاز واحدها و اطمینان از تطابق محصول خریداری شده با الزامات مشخص شده خرید می باشد، که شامل کلیه سفارشات مواد، قطعات یدکی، ابزارهای مصرفی، کالاهای سرمایه ای و خرید خدمات می باشد (محمد آقایی تالاری، ۱۳۹۱).

ارزیابی عملکرد

به فرایند پیچیدۀ سنجش، ارزش گذاری و قضاوت در خصوص عملکرد اطلاق می شود. به فرایند سنجش و اندازه گیری و مقایسه میزان و نحوه دستیابی به وضعیت مطلوب و مورد نظر اطلاق می شود (انواری رستمی، علی اصغر. ۱۳۸۶).

بهبود مستمر فرایندها

فلسفه ای است که دمینگ[۲۰] آن را این گونه توصیف می کند” اقدامات بهبود که موفقیت را افزایش و شکست را کاهش می دهد”. رویکردی است که به طور مستمر اهداف بالاتری را برای یک فرایند تعریف خواهد نمود. به عبارت دیگر بهبود فرایند، یعنی بهبود تمامی اقدامها در سطوح مختلف کاری و یا بررسی نیازهای کارکنان، مشتریان و در نهایت برطرف کردن مشکلات و افزایش سطح رضایتمندی وکاهش میزان خطا است. به طور کلی بهبود فرایند به این معنی است که ما چگونه می توانیم کارهایمان و روند انجام کار را بهتر از قبل انجام دهیم.

مدیریت زنجیره تامین کالا

مدیریت زنجیره تامین کالا شامل مجموعه عناصر تامین کنندگان، تهیه کنندگان سرویس لجستیک[۲۱]، سازندگان، توزیع کنندگان و فروشندگان است که جریان های مربوط به مواد خام، محصولات و جریان اطلاعاتی در بین این عناصر وجود دارد (کوپژاک[۲۲]، ۱۹۹۷).

پاسخگویی

علاقه مندی به فراهم ساختن خدمت مناسب و در کل کمک به مشتریان، احساس مسئولیت کردن (ریاحی و الوانی، ۱۳۸۲: ۴۳)

استفاده از نظرات ارباب رجوع، تمایل به حل سریع مشکلات ارباب رجوع (عالی، ۱۳۸۱: ۷۰)

خدمات پشتیبانی

فرایندی است که بطور غیرمستقیم و با تأمین منابع مورد نیاز فرایندهای اصلی در جهت تأمین نیازها و انتظارات مشتری های نهایی عمل می کند.

رابط کاربر

رابط کاربر نقش اصلی تعامل بین کاربر با نظام رایانه ای را برعهده دارد و از اهمیت فراوانی در فرایند جستجو و بازیابی اطلاعات بر خورداراست (عباس پور، ۱۳۸۵).

رابط کاربر محیطی در نظام های رایانه ای اعم از سایت ها، پایگاه ها، نرم افزارها و مانند آنها که میان ماشین و کاربر تعامل ایجاد می کند، یعنی انتقال اطلاعات از کاربر به نظام و بالعکس (یوو[۲۳]، ۲۰۰۲).

انعطاف پذیری

یعنی نرم‌افزار با توجه به سطح مهارت، ویژگی ها و نیازها، راه های مناسبی را برای رسیدن پاسخ در اختیار می گذارد.

سرعت

تنظیم فرایند ارائه خدمات جهت حذف اقدامات اضافی و تکراری

تحویل به موقع کالا یا خدمت (ریاحی و الوانی، ۱۳۸۲: ۴۱)

دقت

درستی و صحت در خدمات ارئه شده

تلاش مدیریت در جهت کاهش خطا ها(ریاحی، ۱۳۸۲: ۶۸)

تدابیر کنترلی و پیشگیرانه برای جلوگیری از اشتباهات و مراجعات مکرر(خاکی، ۱۳۷۹: ۲)

سادگی[۲۴]

سادگی عبارت است از درجۀ توافقی که افراد مختلف در روشن بودن معانی مفهوم دارند.

کیفیت

کیفیت عبارت است از مجموعه جنبه ها و ویژگی های یک فرآورده یا خدمت که عامل تعیین کننده ای برای پاسخگویی به نیازهای تصریحی و تلویحی از پیش تعیین شده به شمار می رود. این مجموعه، عواملی مانند ایمنی، نحوه کار، قابلیت اتکا، به موقع بودن، ارزشمندی و کارایی یک فرآورده یا خدمت و همچنین فعالیت های مربوط به تولید آن را در برمی گیرد (زمردیان، ۱۳۷۳: ۴۰).

فصل دوم: ادبیات پژوهش

  • بخش اول: مبانی نظری متغیرها (سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند تهیه و تدارک کالا، رضایتمندی کاربران)
  • بخش دوم: پیشینه تحقیق
  • چارچوب نظری تحقیق
  • مدل مفهومی تحقیق

نمای کلی سیستم جامع یکنواخت کالا

این سیستم که در مقایسه با نرم افزارهای فنی و بازرگانی بین المللی به عنوان یکی از پیچیده ‌ترین سیستم ها محسوب می‌گردد، تماما توسط کارشناسان و متخصصین ایرانی در صنعت نفت طراحی، ساخت و پیاده سازی شده است.

مشخصات کلی و زیرسیستم های این سیستم به قرار زیر می‌باشد:

  • تعداد زیرسیستم های طراحی شده: ۲۰ زیر سیستم اصلی
  • تعداد برنامه های نوشته شده: متجاوز از ۳۵۰۰ برنامه به زبان نسل چهارم
  • سکوی سخت افزاری آی بی ام مین فریم[۲۵] و قابل اجرا روی سایر رده‌ها و مارک های رایانه اعم از مینی و ریز رایانه
  • سکوی نرم افزاری: AD/Advantage
  • پیاده شده در انبارها: متجاوز از ۱۲۰ انبار در سراسر کشور
  • تعداد اقلام تحت پوشش (درحال حاضر): ۱۸۰۰۰۰۰ قلم
  • تعداد ترمینال[۲۶]‌ها و PC[27] های کاربران: متجاوز از ۷۰۰ عدد
  • ارزش سیستم درصورتی که ازخارج خریداری می‌شد: چند ده میلیون دلار
  • هزینه ساخت سیستم توسط کارشناسان داخلی: چند ده میلیون تومان
  • تعداد کارشناسان صنعت نفت درگیر در تجزیه و تحلیل  طراحی، ساخت و پیاده سازی: ۳۵ نفر
  • پیاده سازی توسط متخصصین صنعت نفت[۲۸].

لازم به توضیح است که بخش بعدی این فصل، قسمتی از شماره دویست و ششم نشریه مشعل[۲۹] از انتشارات اداره کل روابط عمومی وزارت نفت با عنوان “برقراری سیستم رایانه‌ای یکنواخت تدارکات و امور کالای صنعت نفت (یک گام بلند در راه روزآمدسازی‌)” است.

کالا، بزرگ‌ترین رقم از سرمایه‌های جاری و عمرانی صنایع نفت‌، گاز و پتروشیمی و راهبردی ترین ‌منبع در حسن اجرا و پیشرفت طرح‌های عمرانی و عملیات جاری به شمار می‌رود. به همین دلیل‌، اعمال مدیریت صحیح اطلاعاتی بر این منبع با ارزش و استراتژیک در صنعت نفت‌، بدون شک ‌دستاوردهای عظیمی را در ابعاد مختلف تدارکاتی‌، مالی و توسعه‌ای در بر خواهد داشت‌.

سیستم جدید رایانه‌ای یکنواخت تدارکات و امور کالا با بیش از ۳۵۰۰ برنامه پیچیده رایانه‌ای و استفاده از پایگاه داده‌های پیشرفته به ‌صورت لحظه‌ای[۳۰] و دارا بودن قابلیت‌های متعدد در کنترل عملیات انبارداری و آنالیز اقلام مستمر، پروژه‌ای‌، خرید مستقیم‌، مازاد … و نیز پشتیبانی انبارهای ‌اصلی‌، فرعی و انواع رمزهای سازمانی‌، امکان تولید و دسترسی به صدها نوع گزارش تصویری تدارکاتی‌، مالی‌، عملیاتی و مدیریتی از آخرین وضعیت اقلام در کلیه انبارهای صنعت نفت با در نظر گرفتن مسایل‌ حفاظتی در سراسر کشور، مدیران و روسای واحدها را در بهینه سازی و حسن استفاده از سرمایه‌های ‌عظیم موجود در انبارها و تامین به موقع کالا یاری خواهد کرد.

این سیستم که با بیش از ۲ هزار نفر ماه تلاش بهترین متخصصان رایانه و تدارکات صنعت نفت و الگو گرفتن از سیستم های پیشرفته رایانه‌ای جهان طراحی‌، ساخت و اجرا شده است‌، می‌تواند در روزآمدسازی صنعت نفت بسیار تاثیرگذار باشد.

سیستم مورد بحث طی ۲ ساله اخیر در بیش از ۱۲۰ انبار اصلی و فرعی شرکت های ملی نفت‌، پالایش و پخش و مجتمع‌های پتروشیمی در سراسر کشور مورد بهره‌برداری قرار گرفته و کارآمدی خود را به اثبات رسانده است.

ویژگی های مهم سیستم‌ جامع یکنواخت کالا

جامعیت

جامعیت سیستم به‌گونه‌ای است که هر تغییری در وضعیت کالا به طور خودکار کلیه زیرسیستم های‌ مرتبط را متاثر ساخته و در صورت تاثیرگذاری بر سایر سیستم ها، تراکنش[۳۱]‌های لازم ‌جهت به روزرسانی سایر سیستم ها را نیز تولید کرده و در نتیجه یکپارچگی سیستم را تضمین می‌کند.

قابلیت تمرکز و عدم تمرکز

طراحی سیستم به گونه‌ای است که امکان پردازش متمرکز و غیرمتمرکز را فراهم می‌آورد. به ‌علاوه درحالت پردازش متمرکز، قابلیت اجرای غیرمتمرکز را در تمامی صنعت و با حفظ تمامی مسایل حفاظتی ‌دارا بوده و هر نوع کنترل و نظارت‌، در سطوح دسترسی امکان‌پذیر است‌.

این سیستم به ‌دلیل نوع طراحی ‌ضمن رعایت اصول عدم تمرکز و استقلال در اجرا، از پایین ترین هزینه جهت نگهداری و توسعه سیستم ‌برخوردار است و به ‌منظور جلوگیری از ایجاد هرگونه خرابی و از دست رفتن اطلاعات‌، با درنظرگرفتن‌ اصول حفاظتی‌، از مطمئن ترین مکانیزم‌های ممکن بهره جویی می‌کند.

قابلیت حمل

سیستم می‌تواند روی رده‌های مختلف رایانه ازPC[32]،Mini ، Mainframe بدون در نظر گرفتن‌ مارک و یا سیستم عامل خاص پیاده سازی شود.

سهولت دسترسی

با توجه به پراکندگی واحدهای مختلف صنعت در سراسر کشور و ضرورت دسترسی به سیستم و امکان استفاده از کلیه قابلیت‌های آن‌، کاربر می‌تواند با بهره گرفتن از پایانه‌ها و یا ریز رایانه‌های موجود در شبکه‌، به صورت‌ دایال آپ[۳۳] و یا از طریق اینترنت به سیستم متصل شود.

استاندارد ثابت و مشخص

استاندارد مشخص و معینی در طراحی و ساخت این سیستم به کار برده شده که باعث یادگیری‌ سریع کاربر و کاهش زمان تغییر و توسعه و هزینه نگهداشت در آینده می‌شود. گروه نگهداشت با شناخت این استانداردها می‌تواند هر برنامه را در سیستم‌، در حداقل زمان و با صرف کمترین هزینه به ‌راحتی تغییر دهد.

سیستم حفاظتی‌

طراحی این سیستم به گونه‌ای است که می‌توان قابلیت‌های کاری را با توجه به نوع عملکرد کاربر، به‌صورت پویا و به آسانی‌، بدون نیاز به تغییر در برنامه‌ها ایجاد یا سلب کرد و یا تغییر داد.

ردیابی‌

کلیه اعمالی که کاربر از زمان ورود به سیستم انجام می‌دهد، در سیستم ثبت شده و در صورت نیازمی‌تواند به منظور پی گیری احتمالی مورد استفاده قرار گیرد.

راهنمای پویا

طراحی سیستم به گونه‌ای است که امکان راهنمایی پیوسته را مهیا کرده و در نتیجه سیستم می‌تواند کاربر را گام به گام به جلو هدایت کند. به علاوه امکان تغییر متون (راهنما) توسط کاربر وجود دارد.

زیر سیستم ها

سیستم جامع یکنواخت کالا، از ۲۰ زیرسیستم اصلی تشکیل شده که مهمترین آنها عبارت ‌است از:

پارامتر[۳۴]های سیستم کالا

سیستم کالا به صورت پارامتریک طراحی و ساخته شده است‌. به این ترتیب که بسیاری از متغیرهای‌ اصلی سیستم توسط برنامه‌های موجود به صورت پارامتر، قابل تعریف‌، اصلاح و تغییر است‌. به کمک ‌این زیرسیستم می‌توان تا ۹۹۹ شرکت و مدیریت و در هر شرکت و مدیریت‌، تا ۹۹ انبار اصلی و در هر انبار اصلی تا ۹۹ انبار فرعی را تعریف و در هر انبار اصلی و یا فرعی نیز تا ۹۹ رمز سازمانی ایجاد کرد.

حفاظت لایه‌های اطلاعاتی کالا

به کمک این زیرسیستم منظرهای قابل استفاده برای هر کاربر به صورت پویا تعیین و مشخص‌ می‌شود که هر کاربر تا چه سطحی مجاز به اضافه‌، تغییر، حذف و یا رویت چه بخش هایی از اطلاعات‌، باتوجه به رده‌ها و مسئولیت‌های سازمانی است‌. به علاوه به کمک کارت نمونه امضا مشخص خواهد شدکه هر کاربر از چه انبارها و یا طرح‌هایی و از چه گروه های کالایی‌، مجاز به درخواست کالا است‌.

طبقه‌بندی کالا

اجناس‌، لوازم‌، لیست قطعات یدکی و به ‌طور کلی کالاهایی که برای نگهداشت دستگاه ها، تجهیزات و یا پشتیبانی عملیات در صنعت نفت به‌ طور مستمر مورد استفاده قرار می‌گیرند، براساس استانداردهای‌ مورد قبول صنعت نفت شناسایی و برای آنها کد و شماره طبقه‌بندی کالا اختصاص داده می‌شود. کدطبقه‌بندی‌، زبان مشترکی به منظور ایجاد ارتباط مابین ادارات و مراکز مصرف کننده کالا، انبار محل‌نگهداری‌، اداره خرید و … است که این زبان مشترک امر تهیه و تامین‌، نگهداری و مصرف آن را برای این ‌مراکز و ادارات تسهیل می‌کند.

این زیرسیستم با قابلیت‌های ایجاد، اصلاح‌، حذف و رویت اطلاعات در زمینه‌؛ فرم پیشنهادی‌، جدول راهنمایی‌، فهرست الفبایی‌، پرونده اصلی‌، تغییر واحد اندازه گیری و شماره و رویت و چاپ اطلاعات طبقه‌بندی کالا طراحی شده است‌. برای کلیه کالاها، قطعات و ملزومات مورد استفاده در واحدهای مختلف صنعت نفت کدهای ۱۰ رقمی جداگانه (شماره طبقه‌بندی کالا) بر اساس استانداردهای مشخص (نوع‌ جنس، کاربرد آن، سازنده، ماده اولیه و … ) تعریف می‌گردد شماره طبقه بندی کالا درصنعت نفت زبان مشترکی جهت ایجاد ارتباط بین ادارات/ مراکز مصرف کننده کالا، انبار محل نگهداری کالا،‌ ادارات خرید، ادارات طبقه بندی و… می باشد.

سفارشات و کنترل موجودی

تعیین ضوابط و اصول کنترل موجودی‌، مقدار صحیح موجودی و هزینه‌ها برای کنترل‌های مالی از وظایف اصلی این زیرسیستم به شمار می‌رود. در این زیرسیستم اجناس مازاد، راکد، کم مصرف و فصلی‌مورد توجه قرار می‌گیرند، به گونه‌ای که با کنترل دقیق این اجناس می‌توان آن‌ ها را در طرح‌هایی که به‌آن‌ ها نیاز دارند به کار برد و از ایجاد هزینه‌های جدید جلوگیری کرد (درویشی، ۱۳۸۰).

درصد قابل ملاحظه ای از سرمایه (بین ۲۸% تا۷۸%) اکثر مؤسسات صنعتی و قسمت عمده سرمایه در گردش این مؤسسات صرف تهیه کالا مصرفی و نگهداری آنها در انبار می شود. اگر چه تعداد اقلام مصرفی موجود در انبار یک موسسه صنعتی بیش از حد مورد نیاز باشد، قسمتی از سرمایه آن موسسه به حال رکود در آمده و اگر کمتر از حد مورد لزوم باشد، در برنامه های عملیاتی آن وقفه پیش آید. لذا برای جلوگیری از این رکود سرمایه و وقفه در برنامه های عملیاتی باید روش های صحیح، اساسی و اقتصادی در خرید، نگهداری و مصرف کالا اتخاذ و اجرا گردد که این روش ها را بطورکلی سیستم سفارشات وکنترل موجودی می نامند. سالیان دراز است که در کشورهای صنعتی جهان از این سیستم ها بعنوان ابزارهای مدیریت کالا و برنامه ریزی وکنترل موجودی استفاده می گردد. با کنترل دائمی که از میزان موجودی ها ومقادیر مصرفی بعمل می آید، جریان گردش نقدی موسسه تسریع و از سفارشات مکرر که ممکن است در اثر عدم توجه به کالای بین راهی رخ دهد جلوگیری می شود. همچنین کاهش خطر تاخیر در انجام تعمیرات دستگاه ها و ماشین آلات از مزایای این کنترل دائمی موجودی است (مدیریت خدمات تخصصی شرکت پشتیبانی ساخت و تهیه کالای نفت تهران. ۱۳۸۹).

عملیات انبارداری

این زیرسیستم کلیه عملیات مربوط به انبارداری را تحت پوشش قرار می‌دهد. این عملیات شامل: انتقالات کالا، درخواست صدور کالا از انبار، برگشت کالا به انبار، تعدیلات موجودی قیمت‌، کالای‌مازاد، کالاهای مازاد اسقاطی‌، خارج از رده و قابل بازسازی‌، کالای مازاد برای فروش و مزایده‌، فروش‌کالا به اشخاص ثالث‌، کالای بین راهی‌، بازرسی و شمارش کالا و تعدیلات ناشی از آن‌، عملیات مالی‌کالا، حمل ونقل کالا، ترخیص و توزیع کالا و آمار و مدیریت کالا است (درویشی، ۱۳۸۰).

از طریق سیستم انبارداری، می توان ادواری را که معمولا در آنها مقدار زیادتری موجودی لازم است تعیین کرد و پیش بینی های لازم را جهت تامین موجودی به میزان کافی بعمل آورد. بنیان و پایه اساسی در برقراری سیستم صحیح و موثر برای کنترل موجودی های هر موسسه اقتصادی (طبقه بندی اجناس و کالاهای) آن موسسه است.

اجزاء تشکیل دهنده ده رقم شماره [۳۵]MESC:

  1. XX. XX. XXX. X

  • دو رقم اول: گروه اصلی
  • دو رقم دوم: گروه فرعی (اول)
  • دو رقم سوم: گروه فرعی تر (گروه فرعی دوم)
  • سه رقم بعدی: شماره کالا (مشخصات کالا)
  • رقم آخر: نمودار

نمودار عددی است یک رقمی از صفر تا ده و به صورت زیر تعریف می شود.

نمودار ۰: هنوز این شماره بکار گرفته نشده است.

نمودار۱: نشان دهنده کالاها و لوازم وارداتی(بغیر از قطعات یدکی وارداتی) که بعنوان کالاهای استاندارد صنعت نفت انتخاب شده اند.

  • نمودار۲: نشان دهنده کالاها و لوازم و یا قطعات یدکی است که در ایران ساخته و یا تهیه می شوند و بعنوان کالای استاندارد انتخاب شده اند.
  • نمودار۳: نشان دهنده قطعات یدکی وارداتی است که بعنوان قطعات یدکی استاندارد انتخاب شده اند.
  • نمودار۴: نمودار شماره موقت برای کالا بوده و فقط برای استفاده اداره طبقه بندی کالا می باشد (فعلا” استفاده نشده است).
  • نمودار۵: نشان دهنده لزوم مراجعه به یک شماره MESC دیگر برای کسب مشخصات اصلی کالا است.
  • نمودار۶: نشان دهنده کالاهای غیر استاندارد اعم از لوازم و قطعات یدکی است که مجددا نباید سفارش داده شوند.
  • نمودار۷: نشان دهنده کالایی است که قابل مصرف می باشد ولی کالای مشابه دیگری جانشین آن شده و دیگر سفارش داده نخواهد شد.
  • نمودار۸: نشان دهنده کالای مستعملی است که تعمیر شده و قابل استفاده است و در انبار نگهداری می گردد.
  • نمودار۹: نشان دهنده کالایی که هنوز مشخصات آن کامل نشده است (مدیریت خدمات تخصصی شرکت پشتیبانی ساخت و تهیه کالای نفت تهران، ۱۳۸۹).

فرایند تهیه و تدارک کالا

هدف کلی نظام تدارکات عبارت است از خرید و تامین کالاهای مورد نیاز یا اجرای خدمات لازم، در کوتاه ترین زمان و موقع مناسب، با قیمت و کیفیت مطلوب و حفاظت از کالاهای خریداری شده، سپس تحویل به موقع آنها به واحدهای متقاضی و رفع احتیاجات آنها. وظایف محول شده به بخش تدارکات برای نیل به این هدف عبارتند از:

الف) خرید (کارپردازی)[۳۶]

خرید خود شامل خریدهای داخلی[۳۷] و خریدهای خارجی[۳۸] است و عبارت است از تهیه و تامین کالاها و خدمات مورد نیاز با مشخصات مورد نظر و معین و با مناسب ترین وضعیت و قیمت، به طورکلی عمل ساده تغییر مالکیت و تصرف چیزی در برابر پرداخت بهای آن چیز را “خرید” گویند.

ب) نگهداری کالاها در انبار[۳۹] (انبارداری[۴۰])

انبارداری یعنی مراقبت از کالاهای خریداری شده، نظارت دقیق بر تحویل و تحول کالاها، توزیع و واگذاری آنها به واحدهای درخواست کننده به هنگام تقاضا.

پ) توزیع

یعنی پخش کالاها و خدمات بین مصرف کنندگان یا تحویل دادن به موقع آنها به افراد یا واحدهای مصرف کننده برای رفع نیاز؛ بدین نحو که کالاهایی که از قبل به انبار وارد شده اند در اولین درخوست تحویل شوند (با بهره گرفتن از روش فایفو[۴۱]) تا مدت نگهداری کالا در انبار کوتاه گردد.

ت) نظارت بر موجودی

نظارت بر موجودی یعنی تعیین زمان و مقدار مقرون به صرفه سفارش کالاهای مورد لزوم، نگهداری حساب موجودی های جنسی، نظارت مداوم بر حسن عمل آنها و تهیه صورت وضعیت موجودی ها در پایان سال مالی (کاظمی، ۱۳۸۹).

در سیستم های سنتی، کنترل موجودی به دلیل عدم وجود شناخت کافی از طبقه بندی کالا و نبودن معیار و سیستم مناسب، سبب می‌گردد که کالاهای مشابه در مکان های گوناگونی نگهداری می‌شوند و یا بعضی از کالاها شناسایی نشوند و همچنین به دلیل عدم وجود مکانیزم مناسب و وابسته بودن این گونه نظام ها به افراد، دسترسی سریع به کالا (مخصوصا در زمانی که انباردار غایب است) کاری بسیار مشکل (و گاه غیرممکن) می‌شود.

این مسئله وقتی از دیدگاه اقتصادی بررسی می‌شود، نشان می‌دهد که تاخیر در امر تحویل کالا، خسارات جبران ناپذیری را بر پیکر سازمان وارد می‌کند؛ مثلا در سیستم تعمیر و نگهداری، تاخیر در تامین قطعه یدکی ماشین آلات تولیدی، منجر به رکود گردیده و موجب هزینه های کلان می‌گردد. این مورد در صنایع نظامی از اهمیت ویژه ای برخوردار است تا جایی که ممکن است مصالح ملی و اقتصادی را نیز تحت الشعاع قرار دهد. به عنوان مثال در امر پدافند هوایی، آماده سازی جنگ افزارها و سرعت در امر تعمیرات و نگهداری آنها از عوامل بسیار مهمی هستند که تاخیر در اجرای آن ممکن است خسارات جبران ناپذیری را به همراه داشته باشد (فتحی، نوری، ۱۳۹۳).

سیستم های انبارداری و توزیع

انبارها صرفا مخزن نگهداری کالاها نیستند بلکه خود بعنوان سرمایه قابل توجه برای سازمان ها می باشند و در سال های اخیر حتی بعنوان قلب سازمان از آنها یاد می شود. انبارها محل نگهداری بخش بسیار با ارزش سرمایه سازمان شامل مواد اولیه، قطعات، محصولات و کالای در جریان ساخت می باشند. لذا علاوه بر ارزش ذاتی خود انبارها بخاطر فضا، تجهیزات و تاسیسات، آنها از نظر اجرایی و نقشی که در زنجیره تامین کالا بازی می کنند اهمیت می یابند (فتحی، ۱۳۸۵).

انبارداری شامل آن دسته از فعالیت ها و خدماتی است که در ارتباط با ذخیره سازی فیزیکی محصولات باشند. عملیات انبارداری شامل تمام عملیات فرایند ذخیره سازی و نیز آماده کردن محصول، برای ارسال و جابجایی به محل دیگر می شود. توزیع یک مسئله فرعی برای بازاریابی محسوب نمی شود بلکه جایگاه ویژه ای در آمیخته بازاریابی دارد و می تواند جزء مؤلفه های ضروری استراتژی بازاریابی باشد. بر اساس برنامه ریزی بازاریابی، یک سیستم لجستیک بازرگانی که خوب سازماندهی شده می تواند به مشخص کردن و بهره برداری از فرصتها کمک کند (متکی، ۱۳۸۴).

مدیریت توزیع فیزیکی[۴۲] با تمام وظایف بخشی بازاریابی در ارتباط است و نقش عمده ای را به عنوان یک عامل مهم در دسترسی به اهداف و رضایت مشتری ایفا می کند. به طور خلاصه می توان گفت هدف مدیریت توزیع فیزیکی عبارت است از: «فراهم آوردن کالاهای مناسب، در محل و زمان مناسب با حداقل هزینه» (نظری، ۱۳۸۵).

در کنار نظام خرید و انبارداری، سیستم توزیع آخرین سیستم کلان سازمانی است که حاصل تلاش های سازمانی را به چرخه تولید در آمد وارد می کند. هرگونه عدم هماهنگی میان سه نظام (خرید، انبارداری و توزیع) منجر به کاهش نیل سازمان به وموفقیت های مورد نظر آن خواهد شد (انواری رستمی، ۱۳۸۱).

یکی از مشکلات سیستم های انبارداری سنتی، تجمع کالاهای مجهول الهویه و انباشته شدن آنها به صورت غیر منطقی می‌باشد، بطوری که در این انبارها پس از گذشت سال ها، انبوهی از کالاهای بی نام و نشان و بعضاً بلا استفاده پدید می‌آید که علاوه بر اینکه دارایی شرکت را به صورت راکد نگاه می‌دارد، باعث آن می‌شود که حجم وسیعی از فضای انبار به آن اختصاص داده شود و هزینه نگهداری نیز بر آن افزوده گردد. با استقرار سیستم طبقه بندی ملی کالا وضعیت موجودی سازمان ها و مخصوصاً انبارهای آن در حیطه اصول این سیستم قرار می‌گیرند (فتحی، نوری، ۱۳۹۳).

رضایتمندی کاربر

تحقیقات انجام شده بدون هرگونه تردید و ابهام این نکته را روشن ساخته است که کیفیت مطلوب خدمات را هنگامی می توان تضمین نمود که انتظارات مشتری از خدمت مورد نظر برآورده شده و یا چیزی فراتر از انتظار به او عرضه شده باشد (کاوسی، سقایی، ۱۳۸۸: ۴۵۴).

در متون بازاریابی، کیفیت به منزله “کلیه خصوصیات و اشکال کالا یا خدماتی که توانایی برطرف کردن نیازهای بیان شده یا درونی مشتریان را داشته باشد” تعریف می شود (چان[۴۳] و همکاران، ۲۰۰۹).

مطالعه رضایت کاربر هم در صنعت خدماتی و هم در صنعت تولیدی، مورد بررسی قرار گرفته است و مطالعه مشابهی در مورد رضایت کاربر نیز در این دو صنعت (خدماتی ـ تولید) صورت گرفته است (گاروین[۴۴]، ۱۹۸۷- زیثمل[۴۵]، ۱۹۸۸- پاراسورامان و بری[۴۶]، ۱۹۹۰).

درباره یک کالا یا خدمت، چندین ویژگی مفهوم کیفیت را برای مشتری شکل می دهند. این ویژگیها در ارتباط با کالا عبارتند از: قابلیت اعتماد، دوام، سهولت استفاده، عملکرد فنی، زیبایی و… . ویژگی های کیفیت خدمات شامل قابلیت اطمینان، ارائه خدمات مناسب بـه مشتری (شامل در دسترس بودن، ساعات کاری و پاسخ دهی)، محسوس بودن ویژگی های خدمت، شایستگی کارمندان، امنیت و … است (سیلوینلو و داهگارد[۴۷]، ۲۰۰۷).

به طورکلی، کیفیت استنباط شده به دو مورد اشاره دارد:

۱) مؤلفه های فنی شامل قابلیت اعتماد، اطلاعات، آسایش خاطر/ امنیت و قابلیت اطمینان

۲) خدمت به مصرف کننده شامل متغیرهای آشکاری مانند: ساعات کاری، رفتار دوستانه کارکنان، ندای مشتری و رسیدگی به شکایت (کمران و همکاران[۴۸]، ۲۰۱۰).

شرکت های خدماتی برای رقابت موفقیت آمیز در بازارهای رقابتی آینده باید کیفیت خدمات خود را بهبود دهند. این گفته زمانی منطقی است که اول اینکه، بتوان نحوه ادراک ابعاد کیفیت خدمات را توسط مشتریان تشریح کرد. دوم اینکه، بتوان شیوه های تأثیرگذاری بر ابعاد کیفیت خدمات را تبیین کرد (کرونین و تیلور[۴۹]، ۱۹۹۲).

در سال ۱۹۹۶، مدل شاخص رضایت مشتری آمریکا، دو بعد کلی کیفیت ادراک شده را مطرح می کند (علامه و نکته دان، ۱۳۸۹).

این دو بعد تحت عناوین کیفیت کالا (سخت افزار) و کیفیت خدمت (نرم افزار/ ابزار انسانی) شناخته می شوند. کیفیت استنباط شده سخت افزار عبارت است از آخرین تجربه مشتری در زمینه مصرف کالاها. کیفیت استنباط شده نرم افزار عبارت است از ارزیابی تجربه اخیر در مواردی مانند: خدمت رسانی به مشتریان، شرایط عرضه و نمایش محصول، طیف خدمات و کالاها و… (نبی زاده شهر بابکی و همکاران، ۱۳۹۰).

نتایج مطالعه پژوهشگرانی مانند: اولوگلین و گوندرز[۵۰] (۲۰۰۲)، سیلوینلو و داهگارد (۲۰۰۷) و بروهن و گراند[۵۱] (۲۰۰۰)، نشان داده که کیفیت استنباط شده از سخت افزار و نرم افزار خدمات بر ارزش استنباط شده خدمات و در نتیجه رضایت مشتریان از سازمان های خدمات تأثیر قابل توجهی داشته است.

مطالعه های گذشته بازگوکننده این است که شکست سیستم های اطلاعاتی بیشتر به خاطر موضوعات سازمانی و روانی است تا موضوعات فناوری که مهمترین این موضوع های سازمانی و روانی، بحث رضایت کاربران نهایی از سیستم های اطلاعاتی است؛ زیرا یکی از دلایل اصلی شکست پروژه های سیستم های اطلاعاتی فقدان حمایت و تعهد از سوی کاربران نهایی است که این امر ناشی از عدم رضایت آنهاست. نگرش اغلب مدیران این است که عملکرد بهتر سیستم های اطلاعاتی به تنهایی به رضایت کاربران نهایی منجر نمی شود.

بنابراین برای استفاده بهینه از تکنولوژی جدید وجود دو امر ضرورت دارد: یکی سیستمی که از لحاظ فنی در شرایط مناسب باشد و دیگری تمایل و توانایی کاربران جهت استفاده از تکنولوژی جدید. بدین ترتیب از طریق رضایت کاربران نهایی می توان قابلیت سیستم های اطلاعاتی را پیش بینی کرده و به ارزیابی آنها پرداخت. مطالب مذکور اهمیت بهبود رضایت کاربر نهایی را آشکار می سازد. بنابراین به منظور بهبود رضایت کاربر نهایی سیستم های اطلاعاتی شناسایی فاکتورهای تأثیرگذار بر رضایت کاربر نهایی، قبل و بعد و در طی به کارگیری سیستم های اطلاعاتی مهم و حیاتی است (الهی، نامداریان، ۱۳۸۹).

ضرورت تهیه و تدوین استاندارد در صنعت بر همگان روشن است و نرم افزار که بعنوان یک مقوله فراگیر و بسیار مهم در جهان صنعتی امروز شناخته می شود از این قاعده مستثنی نبوده و نیست. در طی چند دهه گذشته و در مقابله با بحران موجود در تولید محصولات نرم افزاری، متخصصین و صاحبنظران، با بوجود آوردن علوم مهندسی نرم افزار، تلاش های ارزنده بسیاری را در راستای قوام بخشیدن، برقراری و بهبود نظام تولید نرم افزار بانجام رسانیده اند. اما ویژگی های خاص این صنعت نوین که در اثر رشد تکنولوژی، با جهش سریع و تغییر زود هنگام نسل ها و نیز با رشد فزاینده و همه جانبه کاربردهای آن همراه بوده است، زمینه ساز تداوم برخی ابهامات و پیچیدگی ها، و همچنین بوجود آمدن مسائل جدید در مبانی و امور مرتبط با آن می باشد. این است که علیرغم انجام فعالیت های گوناگون توسط مؤسسات استانداردسازی، هنوز استانداردهای جامع و مورد پذیرش جهانی در این زمینه موجود نیست و استانداردها و رهنمودهای حاصل از این فعالیت ها، علیرغم اهمیت بسیار زیاد همچنان سیر تکاملی خود را سپری می نمایند (نیک نفس، ۱۳۸۹).

نرم افزار با کیفیت و کارآ از نظر هر کاربر می تواند دارای ویژگی ها و قابلیت های متفاوتی باشد. بنابراین تولید نرم افزارهایی که بتواند رضایتمندی گروه قابل توجهی از کاربران را جلب نماید بسیار دشوار و پیچیده می نماید. به طور کلی بررسی های آماری صورت گرفته در میان نرم افزارهای تولید شده در سراسر دنیا این نکته را اذعان می کند که تیم هایی در زمینه تولید نرم افزار موفق عمل کرده اند که در یک حوزه مشخص به صورت تخصصی با بهره گیری از افراد زبده و ماهر از رشته ها و شاخه های علمی متفاوت اقدام به تولید نرم افزار نموده اند[۵۲]. کراس بای و همکارانش[۵۳] معتقدند: کیفیت هیچ معنی و مفهومی به جز هر آنچه که واقعاً مشتری می خواهد ندارد. به عبارت دیگر یک محصول زمانی با کیفیت است که با خواسته ها و نیازهای مشتری انطباق داشته باشد. کیفیت باید به عنوان انطباق محصول با نیاز مشتری تعریف شود[۵۴].

امروزه کیفیت محصولات نرم افزاری براساس میزان برآورده ساختن نیازها و انتظارات کاربران و جلب رضایت آنها تعریف می شود به عبارت دیگر رضایت کاربران هنگامی محقق می گردد که مشخصه های محصول کمترین میزان انحراف را نسبت به انتظارات کاربران داشته باشد، از این رو در راستای بهبود بخشیدن کیفیت محصولات و افزایش قدرت رقابتی می بایست نیازهای کلیدی و موثر در افزایش رضایت کاربران، شناسایی شده و با توجه به میزان اهمیت، آنها را در طراحی و پیاده سازی محصول لحاظ نمود (تجهد، درجه، تابنده، ۱۳۸۸).

کیفیت در بر گیرنده مجموعه ای از خصوصیات کیفیت بوده و هر یک از این خصوصیات کیفیت، با چندین ویژگی قابل حصول از طریق مهندسی نرم افزار مرتبط است. بعبارتی دیگر با بهره گیری از روش های مهندسی نرم افزار برای ایجاد هر یک از ویژگی ها، محصول نرم افزاری از نظر خصوصیات کیفیت مرتبط با آن ویژگی، تحت الشعاع قرار می گیرد. ویژگی های قابل حصول از طریق مهندسی نرم افزار عبارتند از: ۱- مناسبت[۵۵] ۲- درستی و دقت در ارائه نتایج و تأثیرات[۵۶] ۳- توانایی برقراری روابط مورد نظر با دیگر سیستم های تعیین شده[۵۷] ۴- رعایت استاندارد های مرتبط با کاربرد[۵۸] ۵- امنیت[۵۹] ۶- پختگی یا بلوغ[۶۰] ۷- تحمل خرابی[۶۱] ۸- قابلیت بازگرداندن[۶۲] ۹- قابل فهم بودن[۶۳] ۱۰- قابلیت یادگیری[۶۴] ۱۱- قابلیت اجرا[۶۵] ۱۲- کارایی از نظر زمان[۶۶] ۱۳- کارایی از نظر منابع[۶۷] ۱۴- قابل تحلیل بودن[۶۸] ۱۵-قابلیت تغییر[۶۹] ۱۶- ثبات یا پایداری[۷۰] ۱۷- آزمون پذیری[۷۱] ۱۸- تطبیق پذیری محیطی[۷۲] ۱۹- قابلیت نصب[۷۳] ۲۰- رعایت استانداردهای مرتبط با قابلیت حمل[۷۴] (نیک نفس، ۱۳۸۹).

بخش دوم: پیشینه تحقیق

ارزیابی عملکرد

بطور کلی بحث ارزیابی عملکرد تمامی سطوح و جنبه های سازمان، یکی از مباحث مهم و عمده در مدیریت می باشد. هر مدیری نیاز دارد که اطلاعاتی درباره نحوه عملکرد سازمان خود بداند. ارزیابی عملکرد مدیر را قادر می سازد که بتواند با توجه به عملکرد واحدهای خود و رقبا نسبت به اتخاذ استراتژی بر اساس نقاط قوت و ضعف سازمان اقدام نماید. کارایی[۷۵]، اثربخشی[۷۶] و بهره وری[۷۷] از جمله معیارهایی هستند که نحوه عملکرد و فعالیت یک سازمان را نشان می دهند (عیسی خانی، ۱۳۸۱).

ارزیابی عملکرد در سازمان ها و شرکت های مختلف را می‌توان به ستون فقرات انسان تشبیه کرد. دقیقاً مانند عملکرد ستون فقرات در بدن انسان، سیستم ارزیابی عملکرد، اطلاعات را به مرکز تصمیم‌گیری و عمل در مغز سازمان فرستاده و تصمیمات اتخاذ شده را از آنجا به تمام بدن می‌فرستد و از این رو بخش حیاتی هر سازمان محسوب می‌شود. ستون فقرات سالم که وظیفه خود را دقیق انجام دهد، این امکان را به مغز می‌دهد تا با تمام ورودی‌های حساس که در دسترس است دائما در تماس باشد. سازمان ها هم دقیقا همین حالت را دارند.

در عصر کنونی تحولات شگرف دانش مدیریت، وجود نظام ارزشیابی را اجتناب ناپذیر نموده است، بگونه ای که فقدان نظام ارزیابی در ابعاد مختلف سازمان اعم از ارزیابی در استفاده از منابع و امکانات، اهداف و استراتژی ها و مدیران و کارکنان را به عنوان یکی از علائم بیماری های سازمان قلمداد می نمایند. هر سازمان به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و مرغوبیت فعالیت های خود بالاخص در محیط‌های پیچیده و پویا نیاز مبرم به نظام ارزیابی دارد. از سوی دیگر فقدان وجود نظام ارزیابی و کنترل در یک سیستم به معنای عدم برقراری ارتباط با محیط درون و برون سازمانی تلقی می‌گردد که پیامد آن کهولت و نهایتا مرگ سازمان است. ممکن است بروز پدیده مرگ سازمانی به علت عدم وقوع یکباره آن از سوی مدیران عالی سازمان ها احساس نشود. لکن مطالعات لازم برای رشد، توسعه و بهبود فعالیت های سازمان را غیر ممکن می نماید. سرانجام این پدیده، مرگ سازمانی است. در چند دهه گذشته از روش های گوناگونی برای طرح ریزی محتوای برنامه های ارزیابی عملکرد و اجرای آنها استفاده شده است. مطالعات وسیعی نیز در زمینه اثر بخشی هر یک از روش ها به عمل آمده و اصلاحات لازم نسبت به آنها به عمل آمده است. از جمله مهمترین مسائل در طراحی سیستم های ارزیابی عملکرد، تعیین معیارهای صحیح ارزیابی می باشد. از سوی دیگر یکی از مهمترین دلایل عدم موفقیت برنامه های ارزیابی، به روش های اندازه گیری و سنجش ارزیابی و استفاده از شیوه های ذهنی ارزیابی کنندگان بر می گردد. مدیریت عملکرد فرایندی استراتژیک و جامع است که موفقیت پایدار سازمان را از طریق بهبود عملکرد فراهم می نماید. این مفهوم که امروزه جایگزین ارزیابی عملکرد شده است، ضمن داشتن بار مثبت نسبت به مفهوم ارزیابی که اغلب با واکنش منفی مدیران به ویژه در جامعه ما روبروست، نشان دهنده اهمیت پرداختن به عملکرد سازمان از سوی مدیریت بعنوان یک وظیفه اساسی است. از طرف دیگر، هیچ سازمانی نمی تواند چندان اثر بخش باشد مگر اینکه برای آنچه که می خواهد انجام دهد، برنامه ای داشته باشد. دستیابی به عملکرد برتر و کسب نتایج عالی نیز بدون داشتن برنامه ای که در قالب یک نظام منسجم و یکپارچه تدوین شده و به اجرا دربیاید، بسیار دشوار خواهد بود. این نظام تحت عنوان نظام مدیریت عملکرد شناخته می شود (رفیع زاده، ۱۳۵۴).

ارزیابی عملکرد به مجموعه اقدامات و اطلاعاتی اطلاق می گردد که به منظور افزایش سطح استفاده بهینه از امکانات و منابع در جهت دستیابی به هدف ها به شیوه ای اقتصادی توآم با کارایی و اثر بخشی صورت می‌گیرد، بطوری که، ارزیابی عملکرد در بعد “نحوه استفاده از منابع” اساسا در قالب شاخص های کارایی بیان می‌شود. اگر در ساده ترین تعریف نسبت داده به ستاده را کارایی بدانیم، نظام ارزیابی در واقع میزان کارایی تصمیمات مدیریت در خصوص استفاده از منابع و امکانات را مورد سنجش قرار می‌دهد که عمده‌ترین شاخص آن صرفه اقتصادی یا بهینه بودن فعالیت ها می‌باشد. از سوی دیگر ارزیابی عملکرد در “بعد سازمانی” معمولاً متعارف اثر بخشی فعالیت هاست، منظور از اثر بخشی، میزان دستیابی به اهداف و برنامه‌ها با ویژگی کارا بودن فعالیت ها و عملیات است[۷۸]. موضوع ارزیابی عملکرد یکی از مباحث گسترده ای است که دامنه وسیعی از رشته ها و صاحب نظران بر آن اثرگذار بوده اند و گزارش ها و مقالات جدیدی درباره آن نوشته شده است. به علاوه بازار نرم افزارهای کاربردی در این زمینه نیز رشد بسیاری کرده است (کریمی، ۱۳۸۵).

عملکرد، به چتری تشبیه می شود که تمام مفاهیم مورد نیاز یک سازمان برای دستیابی به موفقیت و فعالیت های مرتبط با آن را پوشش می دهد. به این علت که نوع عملکرد سازمانی خاص، منحصر به فرد است، مفهوم عملکرد کلی یک سازمان نیز پدیده ای پیچیده است (اولیاء، ۱۳۸۹).

نوع عملکردی که یک سازمان خاص، سعی در انجام آن دارد معمولاً بسیار خاص بوده و بنابراین برای مواجهه با مفهوم عملکرد، بایستی به اهداف راهبردی آن سازمان توجه کنیم. یک مطلب قابل ملاحظه، گسترش دیدگاه محققین نسبت به مسأله عملکرد در طول سالیان است. در دهه ۱۹۵۰، این دیدگاه نسبتاً ساده بود و عمدتا کارایی یک سازمان را مدنظر قرار می‌داد. به این معنی که عملکرد بهینه موقعی بدست می‌آمد که نتیجه واقعی دقیقاً نتیجه مورد انتظار بود. با افزایش پیچیدگی محیط کسب و کار در هر دهه، معیارهای بیشتری در اصطلاح عملکرد مورد نظر قرار گرفتند (جان ون رینن[۷۹]، ۲۰۰۲).

جدول (۲-۱). گسترش پوشش مفهوم عملکرد در طول زمان

دهه ۱۹۵۰ دهه ۱۹۶۰ دهه ۱۹۷۰ دهه ۱۹۸۰ دهه ۱۹۹۰ ۲۰۰۰ به بعد
کارا کارا

اثربخش

کارا

اثربخش

بهره‌ور

کارا

اثربخش

بهره‌ور انعطاف‌پذیر

کارا

اثربخش

بهر‌ه‌ور

انعطاف‌پذیر

خلاق

کارا

اثربخش

بهره‌ور

انعطاف‌پذیر

خلاق

مستمر

در ادبیات ارزیابی عملکرد، واژه های متفاوتی به کار رفته است و هرکدام، به طریقی این مبحث را تعریف کرده اند که در ادامه، به نمونه هایی از آن اشاره می شود (وسنیسکی و شفتی[۸۰]، ۲۰۰۳).

اندازه گیری، بر اعداد تمرکز دارد و تصویر ذهنی و دقیقی از واقعیت را در اختیار قرار می دهد. اندازه گیری عملکرد، سنجش دوره ای میزان پیشرفت اهداف کوتاه مدت و بلندمدت و گزارش دهی به مدیران است (تاکار و همکاران[۸۱]، ۲۰۰۷).

به تعبیر دیگر، ارزیابی عملکرد، جمع آوری نظام یافته اطلاعات است که مقایسه موقعیت فعلی را با اهداف، امکان پذیر می سازد؛ بنابراین ارزیابی عملکرد، لزوما به شکل اعداد نیست، بلکه می تواند به شکل یک توضیح، نشانه یا رنگ باشد (مار[۸۲]، ۲۰۰۷).

ارزیابی عملکرد فرایندی است که همه سازمان ها باید آن را انجام دهند. آنها ممکن است این کار را بصورت کاملا سیستماتیک و یا بصورت خیلی سریع، خاص و ویژه انجام دهند. ولی به هرحال شرکت ها برای بهبود، باید ارزیابی عملکرد داشته باشد (پارکر[۸۳]، ۲۰۰۰).

فرایند ارزیابی عملکرد، فرایندی است که به سازمان فرصت می دهد که مشکلات را شناسایی کند و عمل صحیح را قبل از اینکه مشکلات بزرگ شوند انجام دهد (کوینگ[۸۴]، ۲۰۰۰).

ارزیابی عملکرد فرایندی است که فعالیت های سازمان را بگونه ای اندازه گیری می کند تا سازمان در سایه بهبود فعالیت ها، هزینه ها را کاهش داده و نحوه انجام عملیات در سازمان را بهبود بخشد، همچنین از ماموریت سازمان پشتیبانی نماید (شعری و جبل عاملی، ۱۳۸۴).

ارزیابی عملکرد، فرایند کمی کردن اثربخشی و کارایی فعالیت هاست (نیلی و همکاران، ۱۹۹۵)[۸۵]. سنجش عملکرد جزء ضروری از هر سازمانی است، به طوری که می تواند بازخوردی از کارایی برنامه ها و پیاده سازی آنها بدهد (چو و همکاران، ۱۹۹۸)[۸۶].

ارزیابی عملکرد عبارت است از اندازه‌گیری عملکرد از طریق مقایسه وضع موجود با وضع مطلوب یا ایده‌آل براساس شاخص‌های از پیش تعیین شده که خود واجد ویژگی های معین باشد. به طور کلی نظام ارزیابی عملکرد را می‌توان فرایند سنجش و اندازه‌گیری و مقایسه میزان و نحوه دستیابی به وضعیت مطلوب با معیارها و نگرش معین در دامنه و حوزه تحت پوشش معین با شاخص‌های معین و در دوره زمانی معین با هدف بازنگری، اصلاح و بهبود مستمر آن می‌باشد (رحیمی، ۱۳۹۰).

ارزیابی عملکرد نشان می‌دهد که یک برنامه چگونه انجام شده و چه نتایجی از آن به دست آمده است. ارزیابی عملکرد به مدیریت جهت تهیه اطلاعاتی در رابطه با اینکه منابع و تلاش‌ها چگونه باید تخصیص داده شود تا اثربخشی مناسبی به‌دست آید کمک می‌کند. به هر حال اطلاعات به‌وجود آمده تصمیم‌گیری به آن نیاز دارند (باقرآبادی، ۱۳۹۲).

تاریخچه ارزیابی عملکرد

جین و ترایاندیس در خصوص ارزیابی عملکرد اظهار می دارند: «علیرغم ضرورت آگاهی محقق از نتایج عملکرد خود و تاثیر آن در افزایش انگیزش به منظور بهبود توسعه کاری، در عمل، هیچ چیز به اندازه ارزیابی عملکرد مدیران تحقیق و توسعه را با مشکل روبرو نمی سازد. برخی ارزیابی را معادل قضاوت و برخی آن را وسیله ای برای اعمال سلطه بر کارکنان و دخالت در زندگی خصوصی آنان می دانند این درحالی است که ارزیابی عملکرد در سازمان ها به دلیل تعیین میزان موفقیت گروهی، شناسایی نقاط قوت و ضعف و در نتیجه تقویت نقاط قوت انجام می پذیرد» (فرهادی و همکاران، ۱۳۸۳).

پیشینه ارزیابی عملکرد به گذشته های دور برمی گردد. زمانی که در قبایل پدیده تقسیم کار شکل گرفت، افراد موفق نسبت به دریافت پاداش و احتمالاً ترفیع مقام نائل می شدند. این امر در هر زمان همپای دیگر پدیده ها مورد تحول و تغییر قرار گرفت در فرهنگ اسلامی می توان از فرمان حکومتی حضرت علی(ع) به مالک اشتر یاد کرد که در بسیاری از عبارات آن، پدیده ارزیابی عملکرد مورد تاکید است (رجب زاده، ۱۳۸۴).

مدیریت عملکرد فرایندی است مبتنی بر یک سری فعالیت ها و به نحوی بنا شده است که باید از طریق تضمین بهبود مستمر عملکرد افراد و گروه ها در جهت بهبود تمرکز راهبردی و اثربخشی سازمان طراحی می شود (آرمسترانگ، ۱۳۸۰).

در غرب در سال ۱۸۰۰ میلادی، نظام ارزیابی به صورت رسمی، در سطح فردی و سازمانی در اسکاتلند توسط رابرت اون[۸۷] در صنعت نساجی مطرح شد و پس از آن کشورهای آمریکایی، هلند، فرانسه، سوئد و … از این پدیده بهره برده اند. با توجه به تغییرات بنیادین در سازمان ها در ادوار مختلف و با توجه به ظهور مکاتب متفاوت نحوه ارزیابی عملکرد همواره تابعی از نگرش خاص نسبت به ارزش ها، هنجارها و مکاتب مختلف بوده است. در کشور ما ارزیابی عملکرد به صورت محدود و کمتر از نیم قرن است که صورت می پذیرد و با توجه به این پیشینه متاسفانه این امر از توسعه و بهبود قابل قبولی برخوردار نیست و مشکل عمده ای برای سازمان های خدماتی و تولیدی کشور محسوب می شود (رجب زاده، ۱۳۸۴).

نظام ارزیابی عملکرد را می‌توان از زوایای متفاوتی مورد بررسی قرار داد. دو دیدگاه مهم در خصوص ارزیابی عملکرد وجود دارد: ۱) دیدگاه سنتی و ۲) دیدگاه نوین. در دیدگاه سنتی، مهمترین هدف ارزیابی، قضاوت و ارزیابی عملکرد می‌باشد درحالی که در دیدگاه مدرن، فلسفه ارزیابی بر رشد و توسعه و بهبود ظرفیت ارزیابی شونده متمرکز شده است (سازمان مدیریت و برنامه‎ریزی کشور، ۱۳۸۲).

تاریخچه نظام شناسایی، طبقه‌بندی و کدگذاری کالا و خدمات در ایران

ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺍﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺩﺭ ﺳﻄﺢ ﻭﺳﻴﻌﻲ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﻳﺎﻓﺘﻪﺍﻧﺪ، ﺍﻣﺮﻭﺯﻩ ﻛﻤﺘﺮ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻳﺎ ﻣﺆﺳﺴﻪﺍی ﻳﺎﻓﺖ ﻣﻲﺷﻮﺩ ﻛﻪ ﺍﺯ ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺍﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻧﻜﻨﺪ. سیستم های ﺍﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺑﻪ ﺧﺼﻮﺹ ﻫﻨﮕﺎﻣﻲﻛﻪ ﺍﺯ ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ ﻫﻢ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ، ﻧﻴﺎﺯ ﺑﻪ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﺳﺎﺯی ﺍﻗﻼﻡ ﺩﺍﺩﻩﺍی ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﭘﺮﺩﺍﺯﺵ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. ﺩﺭ ﺑﺮﺧﻲ ﺣﻮﺯﻩﻫﺎ (ﻧﻈﻴﺮ ﺣﻮﺯﺓ ﺩﻭﻟﺖ ﻳﺎ ﺣﺎﻛﻤﻴﺖ) سیستم هایی ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﻓﺮﺍﺑﺨﺸﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻳﻌﻨﻲ ﻭﻇﺎﻳﻒ ﻭ ﻓﻌﺎلیت های ﺁﻥ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺗﻮﺳﻂ ﺩﺳﺘﮕﺎه های ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺍﺯ ﻫﻢ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎ، ﺗﺒﺎﺩﻝ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺗﻲ ﻛﻪ ﺍﻗﻼﻡ ﻭ ﺍﺟﺰﺍء ﺍﻃﻼﻋﺎﺗﻲ، ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﻭ ﻣﺸﺘﺮﻙ ﻧﺸﺪﻩ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺩﺭ ﻗﺎﻟﺐ ﺭﻭش های ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮی ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺩﺷﻮﺍﺭ ﻭ ﺗﻘﺮﻳﺒﺎ ﻏﻴﺮﻣﻤﻜﻦ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﺷﺪ. ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺩﻟﻴﻞ ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺯﻳﺮﺳﺎﺧﺖ ﻫﺎی ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﻬﻢ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻛﺴﺐ ﻭ ﻛﺎﺭ، ﺭﻭش ها ﻭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺍﻟﻜﺘﺮﻭﻧﻴﻜﻲ (ﻛﻪ ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮ، ﺳﺨﺖ ﺍﻓﺰﺍﺭ ﻭ ﻧﺮﻡﺍﻓﺰﺍﺭ ﺍﺯ ﺍﺟﺰﺍء ﻣﻬﻢ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ) ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻭ ﺑﻜﺎﺭﮔﻴﺮی «ﺍﺟﺰﺍء» ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﺷﺪﻩ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. سیستم های ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻭ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﺑـﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺩﻟﻴﻞ ﺩﺭ ﺳﻄﺢ ﺑﻴﻦﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪﻩﺍﻧﺪ. ﻫﺪﻑ ﺍﻳﻦ سیستم ها ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﻛﺮﺩﻥ ﺩﺍﺩﻩ ﻫﺎ ﻭﻣﻮﺟﻮﺩیت ها ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺗﺴﻬﻴﻞ ﺗﺒﺎﺩﻝ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻭ ﻛﺎﻫﺶ ﺧﻄﺎ ﻭ ﺍﺷﺘﺒﺎﻩ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ (قلندری، ۱۳۸۵).

در دفتر مرکز آمار ایران، سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، ازISIC [۸۸]،CPC [۸۹] و HS[90] برای گزارش‌های آماری و طبقه‌بندی فعالیت اقتصادی و محصولات استفاده می‌شود. این دفتر در سال ۱۳۸۳ گزارشی با عنوان “شناسایی طبقه‌بندی‌های موجود، تاریخچه و تحولات آنها در عرصه ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی” منتشر نموده‌ است. وزارت بازرگانی نیز گزارشی از بررسی‌های میدانی و مطالعات انجام شده در خصوص کدهای گردآوری شده برای طرح ایجاد سیستم کدگذاری یکنواخت و هماهنگ ارائه کرده است. از نظر سازمان ملل، مرکز آمار هر کشور متولی طبقه‌بندی در آن کشور است و اطلاعات مربوط به سیستم های طبقه‌بندی در اختیار این نهاد قرار می‌گیرد. براساس ماده ۸ مجموعه قوانین، مقررات و آیین‌نامه‌های نظام آماری کشور، وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی موظفند در انجام آمارگیری‌ها از تعاریف، مفاهیم، ﺭﻭش ها، معیارها و طبقه‌بندی‌های آماری مرکز آمار ایران تبعیت نمایند.

در شرایط کنونی نیز در کشور ایران سازمان های مختلف ضمن استفاده مستقیم از سیستم های  طبقهبندی بین‌المللی، گاهی به دلیل نیازهای داخلی خود و بعضاً به توصیه سازمان ملل، بدون دخل و تصرف در ساختار اصلی مبادرت به توسعه سیستم مورد استفاده و افزایش تعداد ارقام نموده‌اند، به عبارت دیگر این سیستم ها را با توجه به شرایط داخلی کشور بومی‌سازی می‌نمایند. در سطح کلان مدیریت کشور نیز یک کمیته آماری به ریاست رئیس مرکز آمار ایران شکل گرفته که اعضای آن عمدتاً وزیران و تصمیم گیرندگان کلان سازمان ها و وزارتخانه هایی هستند که به نوعی از سیستم های طبقهبندی بهرهگیری می‌کنند (فتحی، نوری، ۱۳۹۳).

ﻣﺮﻭﺭی ﺑﺮ سیستم های ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻭ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﻣﺘﺪﺍﻭﻝ

ﺑﻄﻮﺭﻛﻠﻲ ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎی ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻭ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﻛـﻪ ﺩﺭ ﺣﻮﺯﻩﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺩﺭ ﺳﻄﺢ ﺑﻴﻦﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪﻩﺍﻧﺪ ﺭﺍ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﺷﺶ ﺩﺳﺘﻪ ﺗﻘﺴﻴﻢﺑﻨﺪی ﻛﺮﺩ.

۱- ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎی ﺗﺴﻬﻴﻞ ﮐﻨﻨﺪﻩ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺩﺭ ﮔﻤﺮﮎﻫﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻴﺴﺘﻢ HS[91]

ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎ ﺑﺮﺍی ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﻌﺮﻓﻪﻫﺎی ﮔﻤﺮﻛﻲ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ. ﻣﻬﻢﺗﺮﻳﻦ ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎ ﺳﻴـﺴﺘﻢ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی HS ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﻛـﻪ ﺷﻮﺭﺍی ﻫﻤﻜﺎﺭی ﮔﻤﺮﻛﻲ (CCC[92]) ﺑـﻪ ﺗﻮﺻﻴﻪ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۹۸۳ ﺑﺮﺍی ﺣﻤﺎﻳﺖ ﺍﺯ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎﻥ ﻭ ﻋﺮﺿﻪﻛﻨﻨﺪﮔﺎﻥ ﺩﺍﺧﻞ ﻛﺸﻮﺭ ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻛﻠﻴﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻧﻲ ﺩﺭﺟﻬﺎﻥ ﻭ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﺗﻤﺎﻡ ﺍﻗﻼﻡ ﺗﺠﺎﺭی ﺟﻬﺖ ﺗﻌﻴﻴﻦ ﺗﻌﺮﻓﻪﻫﺎی ﮔﻤﺮﻛﻲ، ﺑﺮﺍی ﺳﻬﻮﻟﺖ ﺩﺭ ﺍﻣﺮ ﺗﺠﺎﺭﺕ، ﻃﺮﺍﺣﻲ ﻧﻤﻮﺩﻧﺪ.

ﺍﻫﺪﺍﻑ ﻛﻠﻲ ﻃﺮﺍﺣﻲ ﺳﻴـﺴﺘﻢ ﻣﺬﻛﻮﺭ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺗﺴﻬﻴﻼﺕ ﺩﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻞ، ﺟﻤﻊﺁﻭﺭی ﻭ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺗﺤﻠﻴﻞﻫﺎی ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻧﻲ ﺑﻴﻦﺍﻟﻤﻠلی (ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺻﺎﺩﺭﺍﺕ ﻭ ﻭﺍﺭﺩﺍﺕ) ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻳﻚ ﻣﺒﻨﺎی ﻳﻜﻨﻮﺍﺧﺖ ﺟﻬﺖ ﻃﺒﻘﻪ بندی ﻛﺎﻻ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. ﺑﻪ ﻫﻤﻴﻦ ﺳﺒﺐ ﺍﺯ ﻛﺪﻫﺎی ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﺷﺪﻩ ﺩﺭ ﺍﺳﻨﺎﺩ ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻧﻲ ﻭ ﺩﺍﺩﻩﻫﺎی ﻛﺎﻣﭙﻴﻮﺗﺮی ﻭ ﻣﺬﺍﻛﺮﺍﺕ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻣﻲ ﻛﺮﺩﻧﺪ. ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻳﻚ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺸﺘﺮﻙ ﻭ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺯ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺩﺭ ﮔﻤﺮﻛﺎﺕ ﺩﻧﻴﺎ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ (مرکز آمار ایران، ۱۳۸۳).

۲- سیستم های ﺑﺎ ﮐﺎﺭﺑﺮی ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﻭ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎ

این سیستم ها ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻓﻌﺎلیت ها ﻳﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻﺕ، ﺟﻬﺖ ﺩﺳﺘﻴﺎﺑﻲ ﺑـﻪ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﻭ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪﻩﺍﻧﺪ. ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺍﻳﻦ سیستم ها ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﺑـﻪ سیستم های: CPC،SITC [۹۳]،ISIC اشاره کرد.

ﺍﻟﻒ ـ ﺳﻴﺴﺘﻢ ISIC

ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑــﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺗﻮﺳﻂ ﺷﻮﺭﺍی ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻲ- ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ ﺟﻬﺖ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﻛﻠﻴﻪ ﺭﺷﺘﻪ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖﻫﺎی ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی (ISIC) ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۹۴۸ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺷﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺩﻭﻟﺖﻫﺎی ﻋﻀﻮ ﺗﻮﺻﻴﻪ گردید ﺑﺎ ﭘﺬﻳﺮﻓﺘﻦ ﺍﻳﻦ ﻧﻈﺎﻡ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻳﻚ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﻣﻠﻲ ﻭ ﻳﺎ ﺑﺎ ﺗﻨﻈﻴﻢ ﻣﺠﺪﺩ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺁﻣﺎﺭی ﺧﻮﺩ ﻣﻄﺎﺑﻖ ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ، ﺍﺯ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ISIC ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻛﻨﻨﺪ.

ISICﺩﺭ ﺳﻄﻮﺡ ﻣﻠﻲ ﻭ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ، ﺩﺭ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻧﻮﻉ ﻓﻌﺎﻟﻴﺖ ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻨﻪ ﻫﺎی ﺟﻤﻌﻴﺖ، ﺗﻮﻟﻴﺪ، ﺍﺷﺘﻐﺎﻝ، ﺩﺭﺁﻣﺪ ﻣﻠﻲ ﻭ ﺳﺎﻳﺮ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻭﺳﻴﻊ ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ. ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ (UN)، ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺑـﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﻛﺎﺭ (ILO)، ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺧﻮﺍﺭﺑﺎﺭ ﻭ ﻛﺸﺎﻭﺭﺯی (FAO)، ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺁﻣﻮﺯﺷﻲ، ﻋﻠﻤﻲ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮕﻲ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ ﻣﺘﺤﺪ (UNESCO) ﻭ ﺳﺎﻳﺮ ﻫﻴﺌﺖﻫﺎی ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺍﺯ ISIC ﺩﺭ ﺍﻧﺘﺸﺎﺭ ﻭ ﺗﺠﺰﻳﻪ ﻭ ﺗﺤﻠﻴﻞ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺁﻣﺎﺭی ﺧﻮﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻛﺮﺩﻩﺍﻧﺪ (ﻣﺪﻧﻲ، ۱۳۸۵).

ﺏ ـ ﺳﻴﺴﺘﻢ CPC ﻳﻜﻲ ﺩﻳﮕﺮ ﺍﺯ ﻧﻈﺎم های ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﻪ ﺯﻳﺮ ﻧﻈﺮ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺍﺳﺖ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﺤﻮﺭی ﻣﺤﺼﻮﻻﺕ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ، ﻛﻪ ﺑﻄﻮﺭ ﺍﺧﺘﺼﺎﺭ CPC ﻧﺎﻣﻴﺪﻩ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ. ﺍﻳـﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺩﺍﺭﺍی ۵ ﺳﻄﺢ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻛﺎﻻﻫﺎ ﻭ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﻗﺎﺑﻞ ﺣﻤﻞ ﻭ ﻏﻴﺮ ﻗﺎﺑﻞﺣﻤﻞ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﺯﻣﻴﻦ ﺧﺎﻟﻲ ﺭﺍ ﻫﻢ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻭ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﻣﻲﻛﻨﺪ. ﻣﻬﻤﺘﺮﻳﻦ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻣﺤﻮﺭی ﻣﺤﺼﻮﻝ (CPC) ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﺁﻭﺭﺩﻥ ﭼﺎﺭﭼﻮﺑﻲ ﺑﺮﺍی ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎﻳﻲ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻛﺎﻻﻫﺎ، ﺧﺪﻣﺎﺕ ﻭ ﺩﺍﺭﺍﻳﻲﻫﺎ ﻣﻲ ﭘﺮﺩﺍﺯﺩ. CPC ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺷﺪ ﻛﻪ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﻣﻴﺎﻥ ﺭﺷﺘﻪﻫﺎی ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻥ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﻭ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﻭﺍﺑﺴﺘﻪ ﺑﻪ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺩﺍﺩﻩ ﻭ ﻧﻘﺶ ﺣﺴﺎب های ﻣﻠﻲ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺍﺑﺰﺍﺭی ﺑﺮﺍی ﻣﻮﺯﻭﻥ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺗﻘﻮﻳﺖ ﻧﻤﺎﻳﺪ (مرکز آمار ایران، ۱۳۸۳).

ﺝ ـ ﺳﻴﺴﺘﻢ SITC

ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ (SITC) ﺑﺮﺍی ﻣﺸﺨﺺ ﻛﺮﺩﻥ ﺍﻳﻦ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﻛﻪ ﺑـﻪ ﭼﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺑﻴﻦ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎ ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﺯﻣﺎﻥ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ، ﺟﻬﺖ ﮔﺮﺩﺁﻭﺭی ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺗﺠﺎﺭی ﻣﻔﻴﺪ ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﻧﻈﺎﻡ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﺎﻻﻫﺎ ﺑﺮﺍی ﻛﺸﻮﺭﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻭ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﻩﻫﺎی ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪ. ﺍﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺗﺠﺎﺭی، ﺗﻮﺳﻂ ﺷﻮﺭﺍی ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻲ – ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ ﺗﻬﻴﻪ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ SITC ﻧﺎﻡ ﮔﺬﺍﺭی ﺷﺪ. ﻫﺪﻑ ﺍﺯ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺍﻳﻦ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی، ﮔﺮﺩﺁﻭﺭی ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺗﻤﺎﻡ ﻛﺎﻻﻫﺎی ﺗﺠﺎﺭی ﻭ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﭘﺬﻳﺮی ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻠﻲ ﺁﻣﺎﺭﻫﺎی ﺗﺠﺎﺭی ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ.

۳- سیستم های ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻮﺟﻮﺩی های ﺧﺮﻳﺪﺍﺭی ﺷﺪﻩ (OSI[94])

ﺍﻳﻦ سیستم ها ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮﺭ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻭ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻛﻞ ﺍﻗﻼﻡ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺩﺭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻮﺭﺩ ﺳﻄﺢ ﺑﻴﻦ ﺍﻟﻤﻠﻞ ﻭ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﭘﺎﻳﻪ ﻛﺎﻻ (ﺳﻤﺎﭘﻞ) ﺩﺭﺳﻄﺢ ﺩﺍﺧﻠﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ.

ﺍﻟﻒ‐ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻧﺎﺗﻮ (NCS[95])

اﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑﺎ ﺗﺸﻜﻴﻞ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﭘﻴﻤﺎﻥ ﺁﺗﻼﻧﺘﻴﻚ ﺷﻤﺎﻟﻲ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۹۴۹ ﺑﺮﺍی ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻳﻚ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺸﺘﺮﻙ ﺍﺯ ﻣﻮﺟﻮﺩیﻫﺎ ﺑﻮﺟﻮﺩ ﺁﻣﺪ ﺗﺎ ﻧﻴﺮﻭﻫﺎی ﻧﻈﺎﻣﻲ ﺩﺭ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﺎ ملیت های ﮔﻮﻧﺎﮔﻮﻥ ﺑﺘﻮﺍﻧﻨﺪ ﻛﺎﺭﻫﺎی ﻟﺠﺴﺘﻴﻚ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﻫﻤﺎﻫﻨﮓ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. ﺑﺮﺍی ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۹۵۸ ﻣﺘﺨﺼﺼﻴﻨﻲ ﺍﺯ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻋﻀﻮ ﻧﺎﺗﻮ ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ ﻳﻚ ﻃﺮﺡ ﻣﻮﺳﻮﻡ ﺑﻪ FSC[96] ﺍﻗﻼﻡ ﺭﺍ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻤﻮﺩﻧﺪ. ﻫﺪﻑ ﺍﺻﻠﻲ ﻃﺮﺡ ﻛﺎﻫﺶ ﺗﻨﻮﻉ موجودی ها ﺑﻮﺩ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻣﺜﺎﻝ ﺷﺶ ﻣﻴﻠﻴﻮﻥ ﺍﻗﻼﻡ ﻣﻮﺟﻮﺩی ﺁﻣﺮﻳﻜﺎ ﺑﻪ ﺩﻭ ﻣﻴﻠﻴﻮﻥ ﻛﺎﻫﺶ ﻳﺎﻓﺖ[۹۷] ﻛﻪ ﺑﺎﻋﺚ ﺻﺮﻓﻪ ﺟﻮیی های ﻋﻈﻴﻤﻲ ﺩﺭ ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎ ﺍﺯ ﺟﻤﻠﻪ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻣﻮﺟﻮﺩی ﻭ ﺳﻔﺎﺭﺵ ﻭ … ﺷﺪ.

ب‐ ﺳﻤﺎﭘﻞ[۹۸]

سماپل سرواژه عبارت «سیستم مدیریت اطلاعات پایه اقلام» است (قلندری، ۱۳۸۵). ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۷۴ ﺑﺮﺍی ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻭﻛﺪﮔﺬﺍﺭی موجودی های ﺍﻧﺒﺎﺭ ﺩﺭ ﻧﻴﺮﻭﻫﺎی ﻣﺴﻠﺢ ﻃﺮﺍﺣﻲ ﻭ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﮔﺮﺩﻳﺪ. ﺳﻤﺎﭘﻞ ﺳﻴﺴﺘﻤﻲ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﭘﺎﻳﻪ ﻣﺤﻴﻄﻲ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻟﺠﺴﺘﻴﻚ ﺩﺭ ﺣﻮﺯﻩ ﻛﺎﻻ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺭ ﺩﺳﺘﻪﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻭ ﺳﭙﺲ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﺁﻧﻬﺎ، ﺗﺤﺖ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻭ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺩﺭ ﻣﻲﺁﻭﺭﺩ. ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺑـﺎ ﺑـﻪ ﻛﺎﺭﮔﻴﺮی ﺍﺑﺰﺍﺭﻫﺎی ﺧﺒﺮﻩ ﺩﺭ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻭ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﻛﺎﻻ، ﺯﺑﺎﻥ ﻭ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻣﺸﺘﺮﻛﻲ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻧﻤﻮﺩﻩ، ﻛﻠﻴﻪ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﭘﺎﻳﻪ ﺍﻗﻼﻡ ﻛﺎﻻ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻗﺒﻴﻞ ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ ﻓﻨﻲ، ﻣﺮﺍﺟﻊ ﻋﺮﺿﻪ ﻛﻨﻨﺪﻩ، ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩﻫﺎی ﻣﻠﻲ ﻭ ﻏﻴﺮﻩ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺧﻮﺩ ﺫﺧﻴﺮﻩ ﻭ ﺛﺒﺖ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺑﻪ ﻋﺒﺎﺭﺕ ﺩﻳﮕﺮ ﺳﻤﺎﭘﻞ ﺑﺎ ﺗﺴﻬﻴﻞ ﺍﺭﺗﺒﺎﻃﺎﺕ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺸﺘﺮﻙ ﻭ ﺑﺴﺘﺮ ﺍﻃﻼﻋﺎﺗﻲ، ﺯﻣﻴﻨﻪ ﻻﺯﻡ ﺭﺍ ﺑﺮﺍی ﺍﻧﺴﺠﺎﻡ ﻭ ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﻋﻨﺎﺻﺮ ﻟﺠﺴﺘﻴﻚ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻣﻲ ﺁﻭﺭﺩ (عباسی رائی، ﻧﺨﻌﻲﻛﻤﺎﻝﺁﺑﺎﺩی، ۱۳۸۷).

۴- سیستم های شماره فنی قطعه[۹۹]

ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎ ﺑﺮﺍی ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻭ ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﻣﺤﺼﻮﻻﺕ ﻭ ﺍﺟﺰﺍء آنها ﺩﺭ ﺷﺮﻛﺖﻫﺎی ﺑﺰﺭﮒ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲﮔﻴﺮﻧﺪ. ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎی ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﺩﺍﺧﻠﻲ ﺷﺮﻛﺖﻫﺎی ﺧﻮﺩﺭﻭﺳﺎﺯی. ﺩﺭ ﻛﺸﻮﺭ ﻣﺎ ﺍﻏﻠﺐ ﺗﻮﻟﻴﺪﻛﻨﻨﺪﮔﺎﻥ ﻣﺎﺷﻴﻦﺁﻻﺕ ﻭ ﺗﺠﻬﻴﺰﺍﺕ ﻭ ﻗﻄﻌﺎﺕ ﺁﻧﻬﺎ ﻓﺎﻗﺪ ﭼﻨﻴﻦ سیستم هاﻳﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ.

۵- سیستم های یونیک ساز، ردیابی، تسهیل فروش و خودکارسازی ضبط داده ها (بارکد[۱۰۰] و RFID[101]) یکی از سیستم های کدگذاری اقلام که در سطح وسیعی در ایران کاربرد یافته است، سیستم بارکدگذاری اقلام خرده فروشی است. این سیستم در سال ۱۳۷۴ وارد ایران شد. در آن سال برای نوین سازی نظام توزیع و تنظیم بازار احساس شد که به کدگذاری اقلام تولید داخل که در فروشگاه های زنجیره ای عرضه می شوند نیاز است. مصوبه دولت وزارت بازرگانی را مکلف کرد که این کار را به انجام برساند. وزارت بازرگانی هم با مطالعه و بررسی سیستم های موجود در دنیا، سیستم بارکدهای بین المللی موسوم بهEAN[102] را انتخاب کرد و تشکیلات و سازمان و نمایندگی آن در ایران را ایجاد و فعال نمود. از طرف سازمان بین المللی EAN (که از سال ۲۰۰۵ بهGS1 [۱۰۳] تغییر نام داد) پیش کد ۶۲۶ به ایران تخصیص داده شد (قلندری، ۱۳۹۱).

ﺗﺎ ﺳﺎﻝ ۱۹۹۳ ﺗﻌﺪﺍﺩ ۷۹ ﻛﺸﻮﺭ ﺍﺯ ﻃﺮﻳﻖ ۷۳ ﻣﺮﻛﺰ ﺷﻤﺎﺭﻩﮔﺬﺍﺭی ﺗﺤﺖ ﭘﻮﺷﺶ ﻧﻈﺎﻡ GS1 ﻗﺮﺍﺭ ﮔﺮﻓﺘﻪﺍﻧﺪ. ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻧﻴـﺰ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﻭ ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻛﺸﻮﺭی ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺳﺎﻝ ۱۳۷۴ ﺍﻳﻦ ﻧﻈﺎﻡ ﺭﺍ ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ. ﺗﻌﺪﺍﺩ ﻛﺸﻮﺭﻫﺎی ﻋﻀﻮ GS1 ﻫﻢ ﺍﻛﻨﻮﻥ ۱۰۹ ﻛﺸﻮﺭ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ[۱۰۴].

۶- ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻫﺎی ﺗﺴﻬﻴﻞﮔﺮ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺍﻟﮑﺘﺮﻭﻧﻴﮏ

ﻛﺪ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﻛﺎﻻ ﻭ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ، ﺗﻮﺳﻂ ﺩﺍﻥ ﻭ ﺑﺮﺍﺩﺳﺘﺮﻳﺖ[۱۰۵] ﻳﻚ ﮔﺮﻭﻩ ﭘﻴﺸﺮﻭ ﺑﺎ ۱۶۰ ﺳﺎﻝ ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺩﺭ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩﻫﺎ ﺩﺭ ﺣﻮﺯﺓ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻭ ﻣﺮﺍﻛﺰ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻣﺎﻟﻲ ﻭ ﺑﺎ ﺳﻔﺎﺭﺵ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻣﻠﻞ (UNDP[106]) ﺩﺍﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ.

ﺍﻳﻦ ﻛﺪ ﺩﺭ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻳﻚ ﺭﻭﺵ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺍﺳﺖ ﻛـﻪ ﺍﻏﻠﺐ ﻧﻴﺎﺯﻣﻨﺪیﻫﺎ ﺭﺍ ﺑﺮﺁﻭﺭﺩﻩ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ. ﺳﻴﺴﺘﻢ UNSPSC[107] ﻳﻚ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﺑﺎﺯ ـ ﻛﻪ ﺍﻣﻜﺎﻥ ﺩﺳﺘﺮﺳﻲ ﺑـﻪ ﻛﻞ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﺍﺻﻠﻲ ﺁﻥ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﺍﺳﺖ ـ ﺩﺭ ﺯﻣﻴﻨﻪ ﺗﺠﺎﺭﺕ ﺍﻟﻜﺘﺮﻭﻧﻴﻜﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢ ﻳﻚ ﻗﺎﻟﺐ ﻣﻨﻄﻘﻲ ﺑﺮﺍی ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻛﺎﻻﻫﺎ ﻭ ﺧﺪﻣﺎﺕ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ[۱۰۸]. ﺩﺭ ﺟﺪﻭﻝ (۲-۲). ﺍﻳﻦ ﺳﻴﺴﺘﻢﻫﺎ ﺑﺎ ﻫﻢ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺷﺪﻩﺍﻧﺪ.

جدول (۲-۲). مقایسه انواع سیستم های طبقه بندی و کد گذاری

ویژگی ها سیستم ها
دسته اول گمرکات دسته دوم آماریها دسته سوم

IOS

دسته چهارم

N/P

دسته پنجم

Barcode

دسته ششم

E-Com

اثر برتنوع کاهش/افزایش تنوع نمی دهد کاهش/افزایش تنوع نمی دهد تمایل به ژنریک سازی و کاهش تنوع می باشد. هرچه کاهش بیشتر باشد مطلوبتر است. افزایش تنوع محدودیت می دهد. شدیدا” افزایش تنوع را بدنبال دارد. کاهش تنوع کلی
سازمان های کاربر سازمان های حاکمیتی و دولتی(بویژه گمرک) سازمان های حاکمیتی و دولتی(بخشهای اقتصادی و برنامه و بودجه) واحدهای نظامی و موسسات بسیار بزرگ واحدهای تولید کننده متوسط و بزرگ واحدهای تولیدی و خرده فروشی و فروشگاه های زنجیره ای کلیه سازمان فروشنده و خریدار (تجارت الکترونیکی)
گستره پوشش بین المللی ملی و بین المللی بنگاه بنگاه بنگاه های متعدد بنگاه
نمونه کاربران وزارت بازرگانی و گمرک جمهوری اسلامی ایران وزارت صنایع، مرکز آمار، سازمان مدیریت، وزارت اقتصاد ارتش آمریکا، وزرارت راه آمریکا، ارتش انگلیس و ارتش روسیه، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،

شرکت ملی نفت ایران

، کمپانی نفت شل، شرکت صا ایران

صا ایران، صنایع دفاع، صنایع غذایی مائده فروشگاه های زنجیره ای اتکا، رفاه، شرکت شیرین عسل، صنایع غذایی مائده جنرال الکتریک
رویکرد فقط طبقه بندی فقط طبقه بندی طبقه بندی و شناسایی کل اقلام مورد استفاده در سازمان طبقه بندی و شناسایی محصول و اجزا فقط شناسایی فقط طبقه بندی

سیستم های ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻭ ﮐﺪﮔﺬﺍﺭی ﮐﺎﻻ[۱۰۹]

الف) ﻣﻘﺪﻣﻪﺍی ﺑﺮ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﻭ ﺿﺮﻭﺭﺕ ﺁﻥ

برای دسترسی سریع و سهل به کالاها در انبار و نگهداری صحیح از آنها و پیشگیری از بروز مشکلات در انبارها، کالاها را ابتدا طبقه بندی و سپس کدگذاری می کنند و بنحو صحیحی در انبارها مستقر می نمایند این کار همچنین باعث می شود که از کالاهای انبار بنحو صحیحی نگهداری شود. اصولاً بدلیل اهمیتی که موجودی ها در یک سازمان دارا هستند، باید ترتیبی اتخاذ گردد که کالاها به طور منظم و منطقی در انبار دسته بندی، طبقه بندی، کد گذاری و چیده شوند تا در هر زمان که ضرورت اقتضاء کند، بتوان به آنها دستیابی و دسترسی پیدا کرد، بدون آنکه مشکل جدی در این زمینه به وجود آید (کاظمی، ۱۳۸۹).

ﻓﺮآﻳﻨﺪ ﺗﺨﺼﻴﺺ ﻳﻚ ﻧﺎﻡ ﻭ ﻧﻤﺎﺩ (ﺷﺎﻣﻞ ﺷﻤﺎﺭﻩ، ﺣﺮﻭﻑ ﻭ …) ﺑﻪ ﻫﺮ ﻣﻮﺟﻮﺩﻳﺖ (ﺩﺭ ﺍﻳﻨﺠﺎ ﻣﺤﺼﻮﻝ) ﺭﺍ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ. ﻛﺪ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺍی ﺍﺯ ﻧﻤﺎﺩﻫﺎ ﺍﺳﺖ ﻛـﻪ ﺑﺮﺍی ﺗﺴﻬﻴﻞ ﮔﺮﺩﺵ ﺍﺷﺨﺎﺹ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻳﺎ ﺣﻘﻮﻗﻲ، روش ها ﻭ …) ﺩﺍﺩﻩ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ. ﻛﺪ موجودیت ها ﻳﺎ ﺍﻗﻼﻡ ﺭﺍ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻥ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺑﻪ ﻣﺸﺨﺼﻪ ﻫﺎی ﺍﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﻫﺮ ﺷﻴﺊ، ﭼﻴﺰ ﻳـﺎ ﻣﻮﺟﻮﺩﻳﺖ (ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻛﺎﻻﻫﺎ، ﺧﺪﻣﺎﺕ، ﺑﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﺟﺎﻳﮕﺰﻳﻦ ﺷﺮﺡ ﺁﻧﻬﺎ ﺑﻜﺎﺭ ﺑﺮﺩ. ﻣﻌﻤﻮﻻً ﻛﺪ ﺩﺍﺭﺍی ﻳﻚ ﻣﻌﻨﻲ ﻗﺮﺍﺭﺩﺍﺩی ﺍﺳﺖ ﻭ ﻫﺮﮔﺎﻩ ﻛﺸﻒ ﺭﻣﺰ[۱۱۰] ﺷﻮﺩ، ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻣﺸﺨﺼﻲ ﺭﺍ ﻣﻲ ﺭﺳﺎﻧﺪ ﻭ ﻣﻮﺟﺐ ﺟﺮﻳﺎﻥ ﻳﻚ ﺯﺑﺎﻥ ﻣﺸﺘﺮﻙ ﺑﻴﻦ ﻛﺎﺭﺑﺮﺍﻥ ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ ﻭ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ ﺗﺒﺎﺩﻝ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺑﻪ ﺁﺳﺎﻧﻲ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﻣﻲﭘﺬﻳﺮﺩ (غلامزاده، ۱۳۷۷).

ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺿﺮﻭﺭﺕ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻨﻮﻉ ﺍﻗﻼﻡ ﻳـﺎ موجودیت ها ﺩﺭ ﻳﻚ ﻧﻈﺎﻡ ﺑﺎﻻ ﻣﻲ ﺭﻭﺩ، ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺁﻧﻬﺎ ﺩﺷﻮﺍﺭ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ؛ ﺑـﻪ ﻋﻨﻮﺍﻥ ﻣﺜﺎﻝ ﺣﺘﻲ ﺩﺭ ﺩﺭﻭﻥ ﻳﻚ ﺑﻨﮕﺎﻩ ﺑﺰﺭﮒ ﻭ ﮔﺴﺘﺮﺩﻩ، ﺣﺴﺎﺏ ﻫﺎی موجودی ها ﻭ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻣﺮﺑﻮﻁ ﺑﻪ آنها ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﺘﻨﻮﻉ ﻣﻲ ﺷﻮﺩ ﻭ ﻛﺎﺭ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ ﺭﻳﺰی ﻭ ﻛﻨﺘﺮﻝ ﻣﻮﺟﻮﺩی ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﺸﻜﻞ ﻣﻲ ﮔﺮﺩﺩ.

ﻳﻜﻲ ﺍﺯ ﺭﻳﺸﻪ ﻫﺎی ﺍﻳﻦ ﻣﺸﻜﻼﺕ، ﺑﺴﺎﻣﺎﻥ ﻧﺒﻮﺩﻥ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻳـﺎ ﻋﺪﻡ ﺁﮔﺎﻫﻲ ﺍﺯ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﻣـﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻋﻼﻭﻩ ﺑﺮآﻭﺭﺩ ﻛﺮﺩﻥ ﻫﺰﻳﻨﻪﻫﺎی ﺳﻨﮕﻴﻦ، ﺳﺒﺐ ﺍﻓﺖ ﻋﻤﻠﻜﺮﺩ ﻭ ﻛﺎﺭآﻳﻲ ﻋﻤﻠﻴﺎﺕ ﻣﻲ ﮔﺮﺩﺩ. ﺍﺯ ﺁﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻭﺟﻮﺩ ﻛﺪ ﻭ ﻋﻼﻳﻢ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺑﺮﺍی ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲ ﺗﻚ ﺗﻚ ﺍﻗﻼﻡ ﻳﺎ ﻣﺤﺼﻮﻻﺕ، ﺳﺒﺐ ﺗﺴﻬﻴﻞ ﺍﻣﻮﺭ ﺩﺭ ﺍﻏﻠﺐ سیستم های ﻛﺎﺭﺑﺮﺩی ﻣﻲ ﮔﺮﺩﺩ ﻃﺮﺍﺣﻲ ﻭ ﺍﺳﺘﻘﺮﺍﺭ ﻭ ﻧﮕﻬﺪﺍﺭی ﻳﻚ ﻧﻈﺎﻡ ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﺿﺮﻭﺭﺕ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ (غلامزاده، فتحی، ۱۳۷۷).

ب) مقدﻣﻪﺍی ﺑﺮ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﻭ ﺿﺮﻭﺭﺕ ﺁﻥ

طبقه بندی روشی برای سازماندهی داده های مربوط به عناصر تشکیل دهنده یک سازمان با ترتیبی منطقی ونظام گرا می باشد که در آن اطلاعات بر اساس شباهت ها و تفاوت هایشان از هم جدا و تفکیک می شوند (کاظمی، ۱۳۸۹).

ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی، ﻓﺮﺁﻳﻨﺪ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺍﻋﻀﺎی ﻳﻚ ﺟﻤﻌﻴﺖ ﺑـﻪ ﮔﺮﻭه های ﻣﺨﺘﻠﻒ ﻣﻲ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑـﻪ ﮔﻮﻧﻪﺍی ﻛﻪ ﺩﺭ ﻫﺮ ﮔﺮﻭﻩ، ﺍﻋﻀﺎﻳﻲ ﺑﺎ ﻣﺸﺨﺼﺎﺕ ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲ ﮔﻴﺮﻧﺪ. ﻋﻤﻞ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﭘﺲ ﺍﺯ ﺍینکه ﺩﺭ ﺳﻄﺢ ﻛﻼﻥ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺷﺪ، ﺑﺎﺯ ﻫﻢ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﻣﻲﻳﺎﺑﺪ ﻭ ﻫﺮ ﻳﻚ ﺍﺯ گروه های ﻣﻮﺟﻮﺩﻳﺖﻫﺎ، ﺑﻪ ﺯﻳﺮ ﮔﺮﻭﻩﻫﺎی ﻛﻮﭼﻜﺘﺮی ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ، ﺯﻳﺮ گروه ها ﺭﺍ ﻧﻴﺰ ﻣﻲ ﺗﻮﺍﻥ ﺑـﻪ ﺑﺨﺶ ﻫﺎی ﻛﻮﭼﻜﺘﺮی ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻛﺮﺩ (ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ ﺍﺯ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺩﺳﺘﻪ ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻴﻢ). ﺩﺭ ﺻﻮﺭﺕ ﻟﺰﻭﻡ ﻫﺮ ﺩﺳﺘﻪ ﻧﻴﺰ ﺑﻪ ﺑﺨﺶ ﻫﺎﻳﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲ ﮔﺮﺩﺩ. ﻫﺮ ﻳﻚ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﻣﺮﺍﺣﻞ ﺗﻘﺴﻴﻢﺑﻨﺪی ﺭﺍ ﻳﻚ ﺳﻄﺢ ﻣﻲﻧﺎﻣﻴﻢ. ﺑﻪﻃﻮﺭ ﻛﻠﻲ ﺍﻫﺪﺍﻑ ﻭ ﻛﺎﺭﻛﺮﺩﻫﺎی ﺍﺳﺎﺳﻲ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪیﻫﺎ ﺑﻪ ﺷﺮﺡ ﺫﻳﻞ ﻣﻲﺑﺎﺷﻨﺪ[۱۱۱]:

  • ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺩﻥ ﺍﻗﻼﻡ ﻭ موجودی ها ﺩﺭ ﺩﺳﺘﻪﻫﺎی ﻛﻨﺘﺮﻝ ﭘﺬﻳﺮ
  • ﺍﻳﺠﺎﺩ ﺳﺮﻋﺖ ﺩﺭ ﺑﺎﺯﻳﺎﺑﻲ ﻭ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ
  • ﺁﻣﺎﺩﻩﺳﺎﺯی ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﻃﺒﻘﻪﺑﻨﺪی ﺑﺮﺍی ﻛﺪﮔﺬﺍﺭی ﻛﺎﻻﻫﺎ
  • ﻧﻈﺎﻡ ﺩﺍﺩﻥ ﺑﻪ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ ﺑﺮﺍی ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺩﺭﺳﺖ ﺁﻧﻬﺎ

ﺑﻄﻮﺭ ﻛﻠﻲ ﻣﻲﺗﻮﺍﻥ ﮔﻔﺖ: ﻫﺪﻑ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی، ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻛﺮﺩﻥ ﺍﺑﺰﺍﺭی ﺑﺮﺍی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ، ﺗﺴﻬﻴﻞ ﺩﺭ ﻋﻤﻠﻴﺎﺕ ﻟﺠﺴﺘﻴﻚ ﻭ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﻛﺎﺭﺍﻳﻲ ﻭ ﺑﻬﺮﻩﻭﺭی ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺿﺮﻭﺭﺕ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﺑﺎﻳﺪ ﮔﻔﺖ، ﺯﻣﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻨﻮﻉ ﻣﻮﺟﻮﺩﻳﺖﻫﺎ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺯﻳﺎﺩ ﺑﺎﺷﺪ، فعالیت های ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺍﻣﻮﺭ ﺑﻪ ﺻﻮﺭﺕ ﻣﺴﺘﻘﻞ ﺧﻴﻠﻲ ﻣﺸﻜﻞ ﻣﻲ ﮔﺮﺩﺩ. ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﺮﺍی ﻛﻨﺘﺮﻝ ﺑﻬﺘﺮ ﻭ ﻣﻄﻠﻮﺑﺘﺮ موجودیت ها، ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺩﺳﺘﻪ ﻫﺎﻳﻲ ﺗﻘﺴﻴﻢ ﻣﻲﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ موجودیت های ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺭﺍ ﺗﺨﺼﺼﻲ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ. ﻣﻘﺪﻣﺔ ﺍﻳﻦ ﻛﺎﺭ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻣﻮﺟﻮﺩﻳﺖﻫﺎ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺗﺴﻬﻴﻼﺕ ﻻﺯﻡ ﺭﺍ ﺑﺮﺍی ﺗﺨﺼﺼﻲ ﻛﺮﺩﻥ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ گروه های ﻣﺸﺎﺑﻪ ﻛﺎﻻ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻣﻲﻛﻨﺪ؛ ﺍﻟﺒﺘﻪ، ﺍﻳﻦ ﺑﺪﺍﻥ ﻣﻌﻨﺎ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی، ﺳﺎﺧﺘﺎﺭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻧﻲ ﻳﻚ ﻣﺆﺳﺴﻪ ﺭﺍ ﺗﺤﺖ ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻲ ﺩﻫﺪ؛ ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ ﻛﻨﺎﺭ ﻫﻢ ﻗﺮﺍﺭﺩﺍﺩﻥ موجودیت های ﻣﺸﺎﺑﻪ، ﺯﻣﻴﻨﺔ ﺗﺨﺼﺼﻲ ﺧﻮﺑﻲ ﺑﺮﺍی ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺁﻧﻬﺎ ﺭﺍ ﻓﺮﺍﻫﻢ ﻣﺘﺪﺍﻭﻝ ﻣﻲﻧﻤﺎﻳﺪ (غلامزاده، ۱۳۷۷).

آشنایی با طبقه بندی و استاندارد کالا در صنایع نفت

احداث، توسعه و تکمیل واحدهای صنعتی با سرمایه گذاری های کلان برای تولید، ایجاد کار و کسب درآمد و در نهایت رونق اقتصادی صورت می گیرد. این سالم ترین فعالیت اقتصادی در صورتی مفید است که واحد صنعتی با ظرفیت کامل و بدون وقفه کار کند. ادامه تولید واحدهای صنعتی علاوه بر بکارگیری و نگهداشت صحیح، مستلزم تدارکات منظم و برنامه ریزی شده مواد اولیه، قطعات یدکی[۱۱۲] ماشین آلات و دستگاه ها و لوازم مورد نیاز است. بارها مشاهده شده است که برخی از شرکت ها و یا کارخانجات تولیدی، بعلت کمبود کالا یا نداشتن قطعات یدکی برای ماشین آلات، تولیدشان کاهش و یا بطور کلی متوقف گردیده و متحمل زیان بسیار شده اند.

برای جلوگیری از این گونه زیان ها، باید کالا یا قطعات یدکی مورد نیاز به مقدار مناسب در دسترس قرار داشته باشد. تدارک مطلوب کالا نیاز به طبقه بندی منطقی اقلام و استفاده از سیستم های کامپیوتری را الزامی می کند. برای واحدهای تولیدی که تهیه کالا از بازار در زمان مورد نیاز برایشان میسر نیست، بکارگیری و استفاده از انبار گزینه مناسبی است اما واحدهای تولیدی که دسترسی بموقع به منابع تهیه کالا را دارا می باشند نیز به انبار نیاز دارند، البته انبار در این واحد مجازی است (محل فیزیکی کالا در محوطه واحد صنعتی قرار ندارد). در هر حال چه انبار واقعی باشد و چه مجازی، طبقه بندی کالا و استفاده از سیستم های کامپیوتری تدارکات الزامی است.

فرایند تهیه و تدارکات مواد اولیه، لوازم مصرفی و قطعات یدکی مورد نیاز باید طی یک برنامه منظم و بصورت یک مجموعه یکپارچه و همگون صورت پذیرد. صنعت نفت به تبعیت از این نیاز اقدام به طبقه بندی و بکارگیری سیستم های کامپیوتری در انبارهای عملیاتی نموده است. برای طبقه بندی کالاها با بهره گرفتن از سیستم طبقه بندی شرکت شل[۱۱۳] هلند از روش طبقه بندی معروف به MESC و برای کنترل کالای انبارها از سیستمی تحت عنوان: “سیستم پیوسته و یکنواخت تدارکات و امور کالای وزارت نفت” که توسط کارشناسان وزارت نفت طراحی و ایجاد شده است، استفاده می شود (روابط عمومی شرکت پشتیبانی ساخت و تهیه کالای نفت، ۱۳۸۹).

اهمیت صنعت نفت خصوصا نقش حساس و تعیین کننده آن در نظام اقتصادی کشور بر کسی پوشیده نیست. در این راستا جلوگیری از رکود و یا وقفه در عملیات روزمره،  نگهداری موثر و ایمن دستگاه ها و تجهیزات واحدها و همچنین انجام پروژه ها و  برنامه های از قبل پیش بینی شده، لزوم تهیه و تامین کالای مورد نیاز و به موقع را  در ابعاد وسیع توجیه می کند. بدین جهت بایستی کالاها با برنامه ریزی های قبلی و  کنترل های لازم تامین شده تا در موقع نیاز صنعت با کمبود کالا و در نتیجه خسارت های جبران ناپذیر مواجه نگشته و از سویی با جلوگیری از خرید بی رویه از انباشت سرمایه جلوگیری نماید.

با توجه به گستردگی انبارهای موجود در سطح صنعت نفت (نفت، پالایش و پخش، گاز و پتروشیمی) و به منظور حصول اطمینان از اجرای صحیح عملیات و نیز انجام به موقع صدها پروژه راهبردی نیاز به یک سیستم جامع بود که بتواند کل مجموعه را تحت پوشش قرار دهد و میلیاردها دلار کالای موجود را تحت نظم و کنترل درآورده، به علاوه از خریدهای بی رویه جلوگیری نموده و در نهایت چرخه تدارکات کالا را سهل و آسان کند. همچنین این قابلیت فراهم گردد که انبارهای صنایع نفت بتوانند از امکانات مازاد سایر انبارها نیز بهره مند گشته و هزینه های نگهداشت کالا را به حداقل برسانند بنابراین، “سیستم پیوسته و یکنواخت تدارکات و امورکالا” در صنعت نفت طراحی  و مستقر گردید (فتحی، نوری، ۱۳۹۳).

نقش مدیریت خرید و تدارکات (لجستیک) در سازمان های “بازرگانی- صنعتی

در واقع موضوع خرید، حمل و نقل، انبار کردن و ذخیره کردن، نگهداری صحیح کالاها در انبار، توزیع به موقع آنها و ارائه خدمات مناسب، از مهمترین تخصص های مدیریت است و تحت عنوان “مدیریت تدارکات[۱۱۴]” یا “لجستیک” مطرح می شود.

لجستیک یک واژه نظامی است و موضوع لجستیک به ارتش ها و واحدهای نظامی مربوط می شود. لجستیک وارد ادبیات مدیریت شده است و بهترین معادل های آن در فارسی واژه های “تدارکات” و “پشتیبانی” است.

بخش تدارکاتی سازمان در پیش بینی و تهیه و تامین نیازمندی های سازمان وظیفه مهمی برعهده دارد و باید مراقب و آماده باشد که مواد، کالاها، وسایل و تجهیزات مورد نیاز به اندازه کافی و با کیفیت مناسب در انبارها برای رفع نیازهای واحدهای مختلف سازمان موجود باشد. در عین حال لازم است از تدارکات کالاهای غیرضروری که منجر به صرف هزینه است خودداری شود و کالاها همواره با نوع عملیات و نیازهای سازمان متناسب باشد (کاظمی، ۱۳۸۹).

اهمیت مدیریت خرید[۱۱۵] در افزایش سوددهی و اجتناب از زیان های احتمالی مؤسسات و شرکت ها بر هیچ فردی پوشیده نیست، مسلما اگر مدیریت خرید در تامین اقلام از منابع معتبر، با کیفیت مطلوب، در زمان مناسب، با گارانتی و خدمات پس از فروش مناسب و با لحاظ نمودن سایر پارامترهای مهم اقدام به خرید کالا نمایند، سود بنگاه های اقتصادی خصوصی و دولتی تضمین شده خواهد بود و در غیر این صورت خطرات احتمالی زیادی را برای این گونه مؤسسات در بر خواهد داشت.

دست اندرکاران واحدهای تدارکات با توجه به اهمیت موضوع، ضروری است دقت لازم جهت تامین کالا از منبع معتبر با قیمت مناسب، کیفیت مطلوب و در زمان قابل قبول نموده تا هیچ گونه وقفه ای در تامین بموقع کالا فراهم نگردیده و زمینه هر گونه بروز خسارت ناشی از انتخاب ناصحیح منابع را به حداقل رسانند. با بررسی سوابق شرکت هایی که در مراحل مختلف به موفقیت های شایانی دست یافته اند، ملاحظه می گردد یکی از دلایل موفقیت آنها اهمیت دادن به تدارکات و تامین بموقع اقلام بوده است (خرم، ۱۳۸۶).

یکی از اهداف اولیه فعالیت های سازمانی، نیل به اهداف با حداکثر کارایی می باشد. سازمان ها جهت نیل به اهداف خود از منابع مختلفی بهره می گیرند. مواد مصرفی، ملزومات، ماشین آلات و … ورودی های سیستم های سازمان های بازرگانی و صنعتی را تشکیل می دهند. این ورودی ها پس از تهیه و تدارک توسط واحد های خرید و تدارکات (با کارآترین روش، در بهترین نحو زمان مورد نیاز و با بهترین کیفیت نسبی در ارتباط با قیمت) ضروریست تا به بهترین نحو ممکن نیز در سازمان حفظ و نگهداری شوند (انواری رستمی، ۱۳۸۱).

زنجیره تامین کالا

فعالیت های نظیر برنامه ریزی عرضه و تقاضا، تهیه مواد، تولید و برنامه ریزی محصول، خدمت نگهداری کالا، کنترل موجودی، توزیع، تحویل و خدمت به مشتری که قبلا همگی در سطح شرکت انجام می‌شده اینک به سطح زنجیره عرضه انتقال پیدا کرده است. افزایش رقابت در بازارهای جهانی و شدید شدن انتظارات مشتری باعث شده تا سازمان ها، زنجیره‌ تأمین را با دقت بیشتری مورد بررسی قرار دهند. امروزه موسسه‌ها با چالش‌ها و فشارهای شدید بازار رقابتی شامل جهانی‌سازی، رقابت و همکاری، تنوع نیازهای مشتری و چرخه عمر کوتاه محصول روبرو هستند و زنجیره‌ تأمین به عنوان یک اصل مهم مورد توجه قرارگرفته است (چن و همکاران[۱۱۶]، ۲۰۰۵).

زنجیره تامین بر تمام فعالیت های مرتبط با جریان و تبدیل کالاها از مرحله ماده خام (استخراج) تا تحویل به مصرف‌کننده نهایی و نیز جریان های اطلاعاتی مرتبط با آنها مشتمل می‌شود. به طور کلی زنجیره تامین زنجیره‌ای است که همه فعالیت های مرتبط با جریان کالا و تبدیل مواد، از مرحله تهیه ماده اولیه تا مرحله تحویل کالای نهایی به مصرف‌کننده را شامل می‌شود. درباره‌ جریان کالا دو جریان دیگر که یکی جریان اطلاعات و دیگری جریان منابع مالی و اعتبارات است نیز حضور دارد (لادون و لادون[۱۱۷]، ۲۰۰۲).

زنجیره تامین به فعالیت های یکپارچه پروسه تامین مواد، تبدیل آنها به کالاهای واسطه و نهایی، توزیع کالا وتحویل آن به مشتریان نهایی اشاره دارد (هایزر و رندر[۱۱۸]، ۲۰۰۱).

یک زنجیره‌ تأمین، شبکه ای از تسهیلات و گزینه های توزیعی است که به تدارک مواد، تبدیل این مواد به فرآورده های واسطه ای یا محصولات نهائی و توزیع این محصولات به مشتریان می پردازند (غضنفری، ۱۳۸۲).

تولید بهنگام جامع، به یک استراتژی یکپارچه زنجیره تامین اطلاق می شود که عناصر از قبل تعریف شده تولید، خرید و فروش بهنگام را با یک عامل مهم جدید یعنی اطلاعات بهنگام ترکیب می کند. کشف تاثیر مفهوم گسترده روی توانایی زنجیره تامین و عملکرد سازمانی، جالب و آموزنده خواهد بود. در اینجا ما تاثیر استراتژی تولید بهنگام جامع را در مفهوم زنجیره تامین بررسی می کنیم و مدلی را تجزیه و تحلیل می کنیم که تولید بهنگام جامع را بعنوان ساختار اصلی با استراتژی مدیریت زنجیره تامین بعنوان یک مرجع و توانایی زنجیره تامین و عملکرد سازمانی بعنوان نتایج کار ترکیب می کنند(گرین و همکاران[۱۱۹]، ۲۰۱۴).

مدیریت زنجیره تامین کالا (SCM[120])

تعاریف متنوعی از مدیریت زنجیره تامین کالا ارائه شده است:

مدیریت زنجیره تامین عبارت است از هدفی مبتنی بر تشریک مساعی، برای مرتبط کردن عملیات های تجاری فرا موسسه ای، تا نگرش مشترکی را در مورد فرصت بازار فراهم گردد. پس این یک مدیریت جامع است که می تواند از تامین منبع مواد خام تا خرید مشتری نهایی ادامه یابد (فرگوسن[۱۲۱]، ۲۰۰۰).

ﺩﺭ ﻃﻮﻝ ﭼﻨﺪ ﺳﺎﻝ ﺍﺧﻴﺮ، ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﺷﮕﺮﻑ ﻭ ﻭﺳﻴﻌﻲ ﺩﺭ ﺳﻄﺢ ﺳﺎﺯﻣان های ﻓﻌﺎﻝ ﺩﺭﻛﺴﺐ ﻭ ﻛﺎﺭ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺭﺥ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺑﺎ ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺷﺪﻥ ﺑﺎﺯﺍﺭﻫﺎ ﻭ ﻓﺷرﺩﮔﻲ ﺭﻭﺯﺍﻓﺰﻭﻥ ﺭﻗﺎﺑﺖ ﺩﺭ ﻓﻀﺎی ﺍﻗﺘﺼﺎﺩی ﺟﺪﻳﺪ، ﺳﺎﺯﻣﺎن ها ﺍﺑﺘﺪﺍ ﺩﺭﻳﺎﻓﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺮﺍی ﺑﻘﺎء ﺩﺭ ﺍﻳﻦ ﺑﺎﺯﺍﺭﻫﺎ، ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺘﻮﺍﻧﻨﺪ ﻫﻤﮕﺎﻡ ﺑﺎ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻭ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻛﻨﻨﺪ. ﭘﺲ ﺍﺯ ﻣﺪﺗﻲ ﺳﺎﺯﻣان ها ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﺭﺳﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺮﺍی ﻣﻮﻓﻖ ﺑﻮﺩﻥ ﺩﺭ ﺑﺎﺯﺍﺭ، ﻧﻪ ﺗﻨﻬﺎ ﺑﺎﻳﺪ ﺧﻮﺩ ﺳﺮﻳﻊ ﻭ ﭼﺎﺑﻚ ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎﻳﺪ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﻛﻨﻨﺪﮔﺎﻥ ﺁﻧﻬﺎ ﻭ ﻧﻴﺰ ﺷﺒﻜﻪ ﺗﻮﺯﻳﻊ ﻣﺤﺼﻮﻻﺗﺸﺎﻥ، ﺩﺍﺭﺍی ﻫﻤﺎﻫﻨﮕﻲ ﺑﺎﻻ ﻭ ﺍﻧﻌﻄﺎﻑ ﻣﻨﺎﺳﺐ ﺑﺎﺷﺪ. ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺍﻳﻦ ﻃﺮﺯ ﺗﻔﻜﺮ ﺑﺎﻋﺚ ﺷﻜﻞ ﮔﻴﺮی ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ “ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺯﻧﺠﻴﺮﻩ ﺗﺎﻣﻴﻦ” ﺩﺭ ﺳﺎل های ﺩﻫﻪ ﻗﺒﻞ ﮔﺸﺖ (ﻋﺒﺎﺳﻲﺭﺍﺋﻲ، ﻧﺨﻌﻲﻛﻤﺎﻝﺁﺑﺎﺩی، ۱۳۸۷).

مدیریت زنجیره تامین، یک رویکرد یکپارچه و منسجم فرایندگرا، برای تهیه و تدارک، تولید و توزیع محصولات و خدمت به مشتریان (سعیدی کیا، ۱۳۷۹: ۱۰).

ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻮﺛﺮ ﺯﻧﺠﻴﺮﻩ ﻫﺎﯼ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺍﺯ ﻋﻮﺍﻣﻞ ﺍﺻﻠﯽ ﺑﻘﺎ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ (کویل[۱۲۲]، ۱۹۹۸). ﺩﺭ ﻋﻴﻦ ﺣﺎﻝ، ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻣﻮﺛر ﺯﻧﺠﻴﺮﻩ ﻫﺎﯼ ﺗﺎﻣﻴﻦ ﺑﺎﻋﺚ ‫ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻣﺰﻳﺘﻬﺎﯼ ﺭﻗﺎﺑﺘﯽ ﻓﺮﺍﻭﺍﻧﯽ ﺑﺮﺍﯼ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﻫﺎﯼ ﺍﻣﺮﻭﺯﯼ ﮔﺮﺩﻳﺪﻩ ﺍﺳﺖ (دیویس[۱۲۳]، ۱۹۹۳).

“مدیریت زنجیره تامین یا عرضه”، رویکرد جدیدی است که در سال های اخیر بر مدیریت عملیات حاکم شده است. زنجیره تامین، شبکه ای از عوامل و مراکز است که وظایف تهیه و تدارک مواد خام، تبدیل آنها به کالاهای واسطه ای و نهایی و توزیع کالاهای نهایی به مشتریان را انجام می دهد. یک زنجیره تامین شامل همه تسهیلات، امکانات، وظایف، کارها و فعالیت هایی می شود که در تولید و تحویل یک کالا یا خدمت، از تامین کنندگان مواد خام و اولیه در مراحل مختلف تا مشتریان نهایی، در گیر آن هستند.

این فرایند شامل برنامه ریزی برای تهیه مواد، تولید کالا یا ارائه خدمت، انبار کردن، کنترل موجودی، توزیع و تحویل به مشتری می شود. مدیریت زنجیره تامین همه این فعالیت ها را طوری هماهنگ می کند که مشتریان بتوانند کالاهایی با کیفیت بالا یا خدماتی قابل اطمینان، با حداقل هزینه بدست آورند.

در تحلیل سیستم های تولیدی، موضوع مدیریت لجستیک بخش فیزیکی زنجیره تامین را در بر می گیرد. این بخش که کلیه فعالیت های فیزیکی از مرحله تهیه ماده خام تا محصول نهایی از قبیل فعالیت های حمل و نقل، انبارداری، زمان بندی تولید و … را شامل می شود، بخش نسبتاً بزرگی از فعالیت های زنجیره تامین را به خود اختصاص می دهد. در واقع محدوده لجستیک تنها جریان مواد و کالا نیست، بلکه محور فعالیت های زنجیره تامین فعالیت های فیزیکی است که روابط و اطلاعات، ابزارهای پشتیبان آن برای بهبود عملیات و فعالیت ها هستند (کاظمی، ۱۳۸۹).

ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺯﻧﺠﻴﺮﻩ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﺑـﺎ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺳﻨﺘﻲ ﻛـﻪ ﺑـﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺗﻚ ﺗﻚ ﺍﻋﻀﺎء ﻣﻲﭘﺮﺩﺍﺯﺩ ﺑﺮ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺭﻭﺍﺑﻂ ﺗﻤﺮﻛﺰ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﻭ ﺑﻪ ﺩﻧﺒﺎﻝ ﺭﺍﻩ ﺣل هاﻳﻲ ﺑﺮﺍی ﻛﺎﻫﺶ ﻫـﺮ ﭼـﻪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺳﻴﻜﻞ ﺗﺄﻣﻴﻦ، ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻭ ﺗﻮﺯﻳﻊ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﻭ ﺍﻓﺰﺍﻳﺶ ﺍﻧﻌﻄﺎﻑ ﭘﺬﻳﺮی ﻭ مسئوﻟﻴﺖ ﭘﺬﻳﺮی ﺟﻬﺖ ﺍﺻﻼﺡ ﻓﺮآﻳﻨﺪﻫﺎی ﻣﻮﺟﻮﺩ ﻭ ﺗﻮﻟﻴﺪ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﺟﺪﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺘﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﻧﻴﺎﺯ ﻣﺸﺘﺮﻳﺎﻥ ﻛﻪ ﺩﺍﺋﻤﺎ ﺩﺭ ﺣﺎﻝ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺍﺳﺖ ﭘﺎﺳﺦ ﺩﻫﺪ. ﺑﺮﺍی ﺍﻳﻦ ﻛﺎﺭ ﺳﺎﺯﻣﺎن ها ﺑﺎﻳﺪ ﺑﺎ ﺍﺗﺨﺎﺫ ﻭ ﺍﺟﺮﺍی ﺗﻜﻨﻮﻟﻮﮊی های ﺯﻧﺠﻴﺮﻩ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻭ سیستم های ﺍﻃﻼﻋﺎﺗﻲ ﺳﻌﻲ ﺩﺭ ﻛﺎﻫﺶ ﺳﻴﻜﻞ ﺯﻧﺠﻴﺮﻩ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻭ ﻳﻜﭙﺎﺭﭼﮕﻲ ﻓﺮﺁﻳﻨﺪﻫﺎی ﺧﻮﺩ ﻧﻤﺎﻳﻨﺪ (آلوارادو و هربرت[۱۲۴]، ۲۰۰۱).

ﺩﺭ ﻳﻚ ﺯﻧﺠﻴﺮﻩ ﺗﺄﻣﻴﻦ ﻛﻪ ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺻﺤﻴﺢ ﺩﺭ ﺁﻥ ﻭﺟﻮﺩ ﺩﺍﺭﺩ، ﻫﻤﻪ ﺍﻋﻀﺎء ﺩﺭ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﻳﺎﻓﺘﻪ، ﺑﺎ ﻫﻢ ﻛﺎﺭ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﺗﺎ ﻳﻚ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﻭ ﻳﺎ ﺧﺪﻣﺖ ﻣﺸﺘﺮﻙ ﺭﺍ ﻛﻪ ﻣﺸﺘﺮی ﻣﺎﻳﻞ ﺍﺳﺖ ﺑﺮﺍی ﺁﻥ ﭘﻮﻝ ﭘﺮﺩﺍﺧﺖ ﻛﻨﺪ ﺑﻪ ﺑﺎﺯﺍﺭ ﻋﺮﺿﻪ ﻛﻨﻨﺪ. ﺍﻳﻦ ﺷﺮﻛﺖ ﭼﻨﺪ ﮔﺮﻭﻫﻲ (ﻛﻪ ﺑﻌﻀﺎٌ ﻣﺠﺰﺍ ﺍﺯ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻫﻢ ﻫﺴﺘﻨﺪ) ﺑﺼﻮﺭﺕ ﻳﻚ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻋﻤﻞ ﻛﺮﺩﻩ ﻭ ﺍﺯ ﻣﻨﺎﺑﻊ ﺷﺮﻛﺖ (ﻧﻴﺮﻭی ﺍﻧﺴﺎﻧﻲ، ﻓﺮﺁﻳﻨﺪﻫﺎ، ﺗﻜﻨﻮﻟﻮﮊی ﻭ ﻣﻌﻴﺎﺭﻫﺎی ﻋﻤﻠﻜﺮﺩی) ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺑﻬﻴﻨﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻪ ﻳﻚ ﺍﻧﺴﺠﺎﻡ ﻋﻤﻠﻴﺎﺗﻲ ﺩﺳﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻭ ﺩﺭ ﻧﺘﻴﺠﻪ ﻣﺤﺼﻮﻝ ﺭﺍ ﺑﺎ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺑﺎﻻ ﻭ ﻫﺰﻳﻨﻪ ﻛﻢ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﻣﺼﺮﻑ ﻛﻨﻨﺪﻩ ﻧﻬﺎﻳﻲ ﺑﺮﺳﺎﻧﻨﺪ (رام و همکاران[۱۲۵]، ۲۰۰۳).

مدیریت زنجیره‌ تأمین جریان مواد اولیه و اطلاعات و نقدینگی را از فروشنده به مشتری و برعکس مورد توجه قرار میدهد. مشخصه کلیدی کسب و کار زمان حاضر، این ایده است که زنجیره‌ تأمین است که رقابت میکند نه شرکت ها و موفقیت یا شکست زنجیره‌ تأمین در بازار نهایتاً توسط مشتری نهایی تعیین میشود و تدارک محصول مناسب در زمان مناسب برای مشتری تنها اهرم موفقیت رقابتی نیست بلکه کلید بقا میباشد. بنابراین رضایت مشتریان و درک بازار، عوامل مؤثری در هنگام تدوین استراتژی زنجیره‌ تأمین میباشند (حاجی آقا بزرگی امیری، ۱۳۸۶).

به طور خلاصه مدیریت زنجیره‌ تأمین، نتیجه تکاملی مدیریت انبارداری است. کارشناسان با مطالعه در زمینه رابطه داخلی بین انبارداری و حمل و نقل و نیز یکپارچه ‌سازی آنها، قادر به کاهش موجودی خود شدند. حاصل این مطالعات، “‌مدیریت توزیع” نام گرفت. بعدها، با اضافه شدن مباحث مدیریت ساخت، تدارکات و سفارش‌ها به مدیریت توزیع، مفهوم “‌ لجستیک” پدید آمد. زنجیره‌ تأمین، نتیجه به هم پیوستن حلقه‌های عملیاتی مختلف است که در ابتدای آن، عرضه‌کنندگان و در انتهای آن مشتریان قرار دارند (معصومى، ۱۳۷۷: ۸۸).

نقش ارتباطات و اطلاعات در بخش های تدارکاتی سازمان

رگ حیاتی هر سازمان، شبکه اطلاعاتی آن سازمان است. زیرا تصمیم گیری درست و به موقع بستگی به اطلاعات داده شده دارد و داشتن ارتباط با قسمت های مختلف و دریافت اطلاعات دقیق و مناسب همیشه مشکل مدیران و کاربران برای اتخاذ تصمیمات و اجرای عملیات مختلف بوده است.

تبادل اطلاعات بین بخش ها و واحدهای مختلف یک سازمان مبنای یک نظام ارتباطی درست و یک نظام اطلاعاتی مناسب به شمار می رود. در مورد تامین نیازمندی های سازمان نیز، بخش های مختلف یک سازمان یا کارخانه دارای اطلاعاتی هستند که می تواند در عملکرد بخش خرید موثر واقع شود. لذا در بخش خرید هم برای ایفای وظایف خود به نحو صحیح و مناسب، همانند هر زیر نظام دیگری محتاج به اطلاعات دقیق و به موقع است که باید از کلیه قسمت های یک سازمان یا از محیط خارج از سازمان به این بخش برسد.

شناسایی و تعیین منابع خرید و تهیه فهرست فروشندگان و ایجاد یک مرکز اطلاعاتی در این باره و انعکاس آخرین تغییرات در آنها در واحد تدارکات، اهمیت بسزایی دارد و در تهیه و تامین کالاها و مواد مورد نیاز، کمک و تسهیل شایان توجهی می کند. به منظور دستیابی به عرضه کنندگان خارجی و شناسایی منابع خرید و تهیه فهرست فروشندگان خارجی و ایجاد یک مرکز اطلاعاتی در این باره، از طریق سفارتخانه های خارجی، نشریات، راهنمای صادرات، اتاق های بازرگانی کشورها، نمایشگاه ها، ارتباط مستقیم با فروشندگان، اینترنت و … می توان اقدام کرد (کاظمی، ۱۳۸۹).

اطلاعات یک نقش بهینه و پیشرو در تمام عملیات زنجیره تامین بر عهده دارد. توسعه فناوری اطلاعات روش هایی را که سازمان ها از طریق مدیریت زنجیره تامین به مزیت رقابتی دست می یابند را تغییر داده است و سازمان ها و شرکت های موفق همیشه فناوری اطلاعات را جهت توسعه استراتژی های کسب و کار خود بکار گرفته اند که تاثیر بسزایی نیز بر کل زنجیره تامین دارد (درودچی، نیک مهر، ۱۳۸۶).

اطلاعات یک محرک کلیدی زنجیره تأمین است زیرا می تواند به عنوان چسباننده تمام محرک های زنجیره تأمین را برای کار با یکدیگر هماهنگ کند. اطلاعات بر روی عملکرد زنجیره تأمین اثر زیادی دارد زیرا پایه و اساسی را فراهم می کند که در آن فرایندهای زنجیره تأمین اجرایی می شود و مدیران بر اساس آن تصمیم گیری می کنند. بدون داشتن اطلاعات، یک مدیر نمی تواند خواسته های مشتریان را بداند و اینکه چه مقدار موجودی در انبار است و چه زمانی محصول بیشتر بایستی تولید شود یا در شرکت حمل شود. به طور خلاصه مدیر بدون اطلاعات تصمیم گیری کورکورانه می گیرد. بنابراین اطلاعات یک دیدی را در زنجیره تأمین به مدیر می دهد که او را قادر می سازد تا تصمیماتی بگیرند که باعث بهبود عملکرد زنجیره تأمین شود (چوپرا، سونیل[۱۲۶]. ۲۰۰۰). همان طور که اشاره گردید سیستم پیوسته و یکنواخت کالا، در شرکت های زیرمجموعه صنعت نفت استفاده می‌شود که در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی نیز پس از فراهم نمودن مقدمات کار آن در سال های قبل، اجرای آن از ابتدای سال ۱۳۸۶ آغاز و جایگزین سیستم قبلی مینتا[۱۲۷] شد. البته هدف از پژوهش حاضر مقایسه این دو سیستم مذکور نیست و فقط در ذیل توضیحات مختصری جهت آشنایی کلی در ارتباط با این سیستم ارائه می‌گردد.

بر اساس اسناد فنی شرکت توتال پارس جنوبی (۱۳۸۱)، نرم افزارمینتا، توسط شرکت فرانسوی اپاو[۱۲۸] جهت برنامه ریزی و کنترل تعمیرات و همچنین ایجاد تسهیلات لازم در امر خدمات پشتیبانی و لجستیک، کنترل انبارها و ایجاد بازخورهای لازم در تهیه گزارشات مدیریت به سفارش شرکت توتال[۱۲۹] فرانسه تهیه و در اختیار شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی قرار داده شد. خصوصیات و قابلیت های سیستم مینتا در دو بخش برنامه‌ریزی تعمیرات و بخش امور کالا و لجستیک مورد استفاده می‌باشد. در اینجا از میان مشخصات و جنبه های مهم این نرم افزار شامل: خصوصیات ساختاری و اجرا، خصوصیات و قابلیت های تعمیرات و خصوصیات و قابلیت های کالا و لجستیک، فقط آخرین مورد مرتبط با موضوع به اجمال بررسی می شود. مسئولیت اداره تدارکات و امور کالا امکان مدیریت و کنترل موجودی های انبار و تهیه مواد و قطعات هم از طریق اقلام انبار و هم خرید مستقیم تعریف شده است که اهم وظایف در نظر گرفته شده شامل موارد زیر است:

  • مدیریت مواد و قطعات بوسیله خانواده متعلق به آن
  • مدیریت موجودی انبار بوسیله انبارهای متعدد
  • تجدید سفارشات بصورت اتوماتیک
  • تجزیه و تحلیل موجودی انبار و گزارش دهی
  • تحصیل و خرید مواد و موجودی ها
  • سیستم چند ارزی[۱۳۰]

در سیستم مینتا، کلیه عملیات کالا و لجستیک شامل دو گروه اصلی می باشد که عبارتند از:

الف- مدیریت کالا و انبار

ب-تامین و تهیه کالا

در سیستم مینتا، سه دسته کد برای کالاها منظور گردیده که شامل:

۱-اقلام موجودی انبار[۱۳۱]

اقلامی که جزء موجودی انبار بوده و با علامت اختصاری ST، در سیستم مینتا کدگذاری گردیده است (۶ کاراکترST+).

۲- اقلام خرید مستقیم[۱۳۲]

اقلامی که بطور مستقیم توسط واحدهای مصرف کننده درخواست شده و مورد استفاده قرار می گیرند، هرگز در انبار نگهداری نمی شوند و بلافاصله بعد از خرید کالا و دریافت آن توسط انبار برای درخواست کننده فرستاده می گردد. این اقلام با علامت اختصاری DP، در سیستم مینتا کدگذاری گردیده است (۶ کاراکترDP+).

۳- اقلام خدماتی[۱۳۳]

اقلامی که برای درخواست کارهای خدماتی مورد استفاده قرار می گیرد. این اقلام با علامت اختصاری SE، در سیستم مینتا کدگذاری گردیده است (۶ کاراکترSE+). جهت کدگذاری در سیستم مینتا، از فرمهای:SICUF[134] وDICUF[135] استفاده می شود.

لازم به ذکر است که از سال ۱۳۹۰ سیستم نرم افزاری دیگری در مدیریت بازرگانی شرکت مجمتع گاز پارس جنوبی استقرار یافته است که در بخش بعدی بصورت مختصر به معرفی آن هم پرداخته می شود.

سیستم اطلاعاتی خرید کالا[۱۳۶]

شرکت ملی گاز ایران در شرایط کنونی برای رفع نیازهای خود در فرایند خرید از برنامه های کاربردی متفاوت و سیستم های جزیره ای استفاده می کند که این سیستم ها تحت سیستم های عامل نظیر: ویندوز[۱۳۷]، داس[۱۳۸] و از نرم افزارهای برنامه نویسی مختلف استفاده شده است.

با توجه به ساختار اطلاعات و حجم مبادله اطلاعات و گستره مراکز فعالیت در شرکت ملی گاز ایران و لزوم تمرکز اطلاعات در مرکز، استفاده از یک پایگاه داده رابطه ای[۱۳۹] با مدیریت توانمند در کنترل، نگهداری و پشتیبانی داده ها ضروری به نظر می رسد. نیاز به امنیت بالا، در دسترس بودن و پایداری از اهم مواردی است که در انتخاب پایگاه داده ها می بایست لحاظ گردد. تعداد مراکزی که از پایگاه داده ها استفاده می کنند حجم بالای تراکنش ها و گستردگی توزیع آنها استفاده از یک بانک اطلاعاتی با کارایی مناسب را ایجاب می نماید (شرکت ملی گاز ایران، ۱۳۸۵).

به سفارش شرکت ملی گاز ایران برای پرکردن خلاء نرم افزاری سیستم جامع یکنواخت کالا در بخش خرید و تدارکات، مدیریت بازرگانی شرکت ملی گاز ایران (کارفرما)، شرکت مشاور فن آوران اطلاعات همسو را برای طراحی، تولید و پیاده سازی نرم افزار سیستم اطلاعاتی خرید کالا در شرکت های تابعه خود انتخاب کرد که این سیستم نیز از ابتدای سال ۱۳۹۰ در شرکت مجمتع گاز پارس جنوبی استقرار یافته است.

بیش از دو سال از استقرار این سامانه در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی می گذرد اما براساس مصاحبه های انجام شده با کاربران و همچنین تجارب بدست آمده باید اذعان داشت که علیرغم توانائی های قابل توجه این سامانه، به نظر می رسد که کارنامه عملکرد آن درخشان نبوده و نقاط ضعف آن باعث شده که کاربران نارضایتی خود از کار با آن را ابراز نمایند. عمده ترین گلایه های کاربران، شاید ناشی از عدم تطابق ویژگی های این سامانه با نوع نیاز واقعی ایشان باشد؛ بصورتی که عملا” این سیستم فقط از مرحله تنظیم پیشنویس تا صدور تقاضا کارآیی داشته باشد. با عنایت به رویکرد جدید شرکت ملی نفت ایران در راستای استفاده از سامانه الکترونیکی خرید کالاهای نفتی با بهره گرفتن از کد ملی کالا – ایران کد[۱۴۰]– در بخش بعدی به صورت اختصار با نظام جامع ایران کد آشنا شده و وضعیت راه اندازی این سامانه در وزارت نفت را مرور خواهیم کرد.

ایران ‌کد چیست؟

ایران‌کد یا نظام طبقه‌بندی ملّی کالا و خدمات ایران، نظامی است که اطلاعات پایه زنجیره تأمین در حوزه کالاها و خدمات را تحت کنترل درآورده و به عناصر مختلف عرضه می‌کند. در این نظام با بهره گرفتن از رویه‌ها، استانداردها و به ویژه ابزار خبره طبقه‌بندی و کدگذاری کالاها و خدمات، زبان مشترک و مفاهیم همسانی در سطح ملی ایجاد شده و کلیه اطلاعات اعتباری کالاها و خدمات از قبیل مراجع عرضه‌کننده، مشخصات فنی، استانداردهای ملی و بین‌المللی و … ثبت، ذخیره، ساماندهی و منتشر می‌گردد (نظام طبقه‌بندی ملّی کالا و خدمات ایران، ۱۳۹۳).

تاریخچه ایران کد

ایران‌ کد در ابتدا با توسعه سماپل (سیستم مدیریت اطلاعات پایه لجستیک) که بیش از یک دهه توسط لجستیک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به منظور ساماندهی اقلام و مدیریت موجودی‌ های سپاه در آمادگاه‌ ها و مراکز تابعه پیاده‌سازی شده بود، فعالیت خود را از سال ۱۳۸۵ در زمینه طبقه‌بندی کالاهای موجود در چرخه کالای کشور آغاز کرد. با توجه به گستردگی اقلام موجود در سطح ملی و نیازهای مدیریتی متفاوت در این حوزه، با بهره گرفتن از نظام های طبقه‌بندی خاص که در صنایع مختلف به‌کار گرفته می‌شود، نظام فعلی ملی طبقه‌بندی و کدگذاری کالا و خدمات کشور شکل گرفته است. ایران‌کد، نظامی تجربی و مبتنی بر اصول علمی طبقه‌بندی و توصیف کالاها با هدف اصلی شناسایی کالاها و خدمات کشور در راستای پاسخگویی به نیازهای ملی است (نظام طبقه‌بندی ملّی کالا و خدمات ایران، ۱۳۹۳).

تخصیص نفت کد به ۶۰۰ هزار قلم کالای پرمصرف صنعت نفت[۱۴۱]

نفت کد به صورت یک کد الکترونیک و رابط بین تمام کالاهای موجود در صنعت نفت و کشور عمل می کند و از طریق یکپارچه سازی اطلاعات کالاهای نفتی، هزینه های ناشی از خریدها یا جابجایی های بی مورد را کاهش می دهد چرا که با دریافت این کد برای کالاهای نفتی، همواره اطلاعات شفافی از موجودی انبارها در دست است. در نظام کدینگ یکپارچه، هزینه های لجستیکی نفت کاهش می یابد و با ایجاد یکپارچگی در سیستم های عملیاتی مجموعه صنعت نفت، امکان ارتباط بیشتر با تامین کنندگان داخلی در حوزه ساخت کالاها و قطعات نفتی بیش از پیش فراهم می شود؛ همچنین کاهش تنوع اقلام موجودی به میزان ۳۰ درصد، کاهش فضای نگهداری اقلام به میزان ۴۰ درصد، کاهش هزینه های سفارش دهی و هزینه های خرید، کاهش زمان شناسایی تامین کنندگان، اجرای سریع پروژه های ملی به دلیل کاهش زمان تامین کالا و بهبود دسترسی به اطلاعات کالا و جلوگیری از رسوب آن در انبارهای متعدد از دیگر مزیت های استقرار این نظام است (پور رستمی، ۱۳۹۰).

رضایت مشتری

مشتری[۱۴۲] کیست؟

مشتری همان کسی است که نیازش را خود تعریف می‌کند، کالا و خدمات تولیدی ما را مصرف می‌کند و حاضر است بابت آن هزینه مناسبی را بپردازد. ولی زمانی این هزینه را متقبل می‌شود که در کالا یا خدمات تحویلی ارزشی را ببیند که پرداخت آن هزینه را توجیه نماید. به عبارت دیگر مشتری کسی است که انجام معامله و داد و ستدی را در یک محیط رقابتی به عهده دارد و در حالت تعاملی چیزی را می‌دهد و چیزی را می‌گیرد (محمدی، ۱۳۸۷: ۴۴).

مشتری، هر کس که به نوعی متقاضی دریافت کالا یا خدمت می باشد، مشتری است اعم از اینکه خریدار کالا از یک واحد تجاری باشد و یا صاحب حساب در یک بانک و نظایر آن.

رضایت مشتری چیست؟

عبارت است از یک طرز تلقی، احساس کلی مثبت نسبت یک محصول یا خدمت که بعد از خرید در خود بوجود می آید رضایت زمانی حاصل می شود که محصول یا خدمت ارائه شده منطبق با خواست و نیاز مشتری باشد (گلریز، ۱۳۶۸).

رضایت حالتی است که پس از مصرف محصول یا استفاده از خدمت، برای مشتری حاصل می شود. رضایتمندی واکنش احساسی مشتری است که از تعامل با سازمان عرضه کننده یا مصرف محصول حاصل می گردد. رضایت از درک متفاوت مابین انتظارات مشتری و عملکرد واقعی محصول یا سازمان حاصل می شود (کاوسی، سقایی، ۱۳۸۴). رضایت مشتری مهمترین فاکتور تاثیرگذار بر وفاداری مشتری است (هاک و امین[۱۴۳]، ۲۰۱۰).

تسو و میلتون[۱۴۴]، رضایت را این گونه تعریف می کنند: واکنش مشتریان به ارزیابی تفاوت ادراک شده بین انتظارات قبلی یا تاحدودی هنجار عملکرد و عملکرد واقعی محصول، که بعد از مصرف ادراک می شود.

اگر سازمان ها بخواهند به رضایت مشتری دست یابد، باید سطح رضایت مشتری را اندازه گیری کنند زیرا هیچ کس نمی تواند چیزی را که قادر به اندازه گیری آن نیست، مدیریت کند (هو[۱۴۵]، ۱۹۹۵).

رضایت مشتری، عاملی است که میزان موفقیت سازمان را در برقراری ارتباط با مشتری تعیین می کند (ریچهلد[۱۴۶]، ۱۹۹۶)؛ بنابراین اندازه گیری آن بسیار مهم است.

درجه تناسب بین انتظارات مشتری در مورد یک کالا یا خدمت و عملکرد واقعی آن کالا یا خدمت‌، که خدمات به مشتری را نیز در بر می‌گیرد (عبدالوند، ۱۳۷۹: ۳۷).

در نظام مدیریت کیفیت جامع (TQM[147]) دو نوع مشتری برای فرایندها در سازمان وجود دارد (فیسیکاوا[۱۴۸]، ۲۰۰۴): ۱- مشتریان داخلی[۱۴۹] ۲- مشتریان خارجی[۱۵۰].

مشتریان خارجی، مشتریان بازار هستند که در بیرون سازمان هستند و خدمات یا محصولات سازمان را خریداری می‌کنند. در مقابل مشتریان داخلی، مشتریانی هستند که در شرکت هستند و به عبارتی کارکنان شرکت به حساب می‌آیند.

در بخش خصوصی مشتری عموما روشن است، امّا در بخش دولتی راجع به تعریف مشتری و اینکه به چه کسی مشتری بگوییم تاکنون کار چندانی نشده است و در این مورد دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد. در بخش عمومی مشتریان ممکن است افراد، گروه‌های ذینفع، یک یا دو نماینده منتخب، یک اداره یا سازمان دولتی و یا کل جامعه باشد (الوانی و ریاحی. ۱۳۸۲: ۷۷).

رضایت مندی عبارت است از احساسات خوشایند یا ناخوشایند شخص که از مقایسه عملکرد (پیامد) ذهنی وی در قیاس با انتظارات او ناشی می شود (کاتلر، ۱۳۸۵: ۷۸).

رضامندی تابع عملکرد ذهنی و انتظارات است. اگر عملکرد کالا کمتر از انتظارات ظاهر شود، مشتری ناخشنود می شود. اگر عملکرد در حد انتظارات ظاهر شود، مشتری راضی و خشنود است و در صورتی که عملکرد از انتظارات پیشی بگیرد مشتری بسیار خشنود یا به عبارت دیگر مسرور می شود (کاتلر، ۱۳۸۵: ۷۸).

تعریف رضایت مشتری مورد قبول بسیاری از صاحب نظران این گونه است: “رضایت مشتری یک نتیجه است که از مقایسه پیش از خرید مشتری از عملکرد مورد انتظار با عملکرد واقعی ادراک شده و هزینه ای که پرداخت می شود بدست می آید” (کاتلر، ۱۳۸۵: ۱۱۰).

اندازه گیری رضایت مشتریان، انگیزه و حسی را ایجاد می کند تا در جلب رضایتمندی مشتری سهیم باشند. از این رو اندازه گیری رضایت مشتریان باعث افزایش سطح بهره بری سازمان می شود.

مشتری و جلب رضایتمندی از موضوعات کلیدی است که دنیای رقابتی حاضر می تواند موجبات ترقی یک مجموعه را فراهم کند. در این راستا توجه که چه مواردی می تواند در افزایش رضایتمندی مشتریان بصورت دقیقتر، کامل تر مؤثر باشد ضروری و حائز اهمیت است (برادران کاظم زاده، بشیری، ۱۳۸۴).

وجود نظام پاسخگویی سریع، مناسب و مشتری گرا با شناخت مشکلات و علت نارضایتی افراد و پاسخگویی سریع به آنها علاوه بر این که موجب رضایت مشتری می شود، موجب صرفه جویی در زمان و هزینه سازمان نیز می شود (مولگان[۱۵۱]، ۲۰۰۰).

اندازه گیری رضایت مشتریان ابزار موثری برای کنترل عملکرد سازمان ارائه کرده و سازمان را در تشخیص ضعف هایش و تلاش برای برطرف کردن آنها یاری می دهد. فیلیپ کاتلر می گوید: امروز جمله “من چیزی تولید کرده ام، آیا آن را نمی خرید؟ “به سوال” شما چه نیاز دارید تا من آن را تولید کنم؟” مبدل گشته است.

به اعتقاد هلیر و همکارانش[۱۵۲] رضایت را می توان به عنوان درجه ای کلی از خرسندی و خوشی حس شده در مشتری دانست که نتیجه، توانایی آن خدمت در برآوردن خواسته ها، توقعات و نیازهای مرتبط با خدمت برای مشتری است. یی[۱۵۳] رضایت را حالتی می داند که پس از مصرف محصول یا استفاده از خدمت برای مشتری حاصل می شود، به عبارتی دیگر رضایت را می توان به عنوان فرایند درک و ارزیابی مشتری از تجربه مصرف محصول یا استفاده از خدمات تعریف کرد.

لی (۱۹۹۰) رضایت را پیامد جمعی ادراک، واکنشات روانشناسی تجربه مصرف نسبت به محصول /خدمت تعریف می‌کند و هانت (۱۹۹۱) رضایت را تابع اعتقاد مشتری می‌داند. در زیر چند تعریف از رضایت مشتری ارائه می‌گردد:

  • رضایت صرفا نتیجه انجام درست کارهاست.
  • ارضاء نیازها و خواسته‌های مشتری.
  • رضایت یعنی مسرت و رضایت خاطر مشتری.
  • ارزیابی مشتری از کیفیت کالا و خدمات.

نقطه مشترک همه تعاریف این است که رضایت، احساسی است ناشی از فرایند ارزیابی آنچه دریافت‌ شده در مقابل آنچه انتظار می‌رود.

ژوران عدم رضایت یا ناخرسندی مشتریان را نیز بعنوان یک مفهوم جداگانه در نظر گرفته و آن را چنین تعریف می کند: “نارضایتی مشتری حالتی است که در آن نواقص و معایب فرآورده موجب ناراحتی، شکایت و انتقاد مشتری می شود”. به عقیده این دانشمند، رضایت مشتری و عدم رضایت مشتری متضاد نیستند. در واقع رضایتمندی مشتری ناشی از ویژگی های محصول یا خدمت عرضه شده می باشد که مشتری را برای خرید و استفاده از آن ترغیب می نماید. از سوی دیگر عدم رضایت مشتری از نقایص و کمبودهای موجود در محصول یا خدمت سرچشمه می گیرد که موجب دلخوری و شکایت مشتریان خواهد شد (پرهیزگار، جاوید، ۱۳۸۹).

مهمترین اثرات رضایت مشتری بر فرایندهای سازمان شامل موارد زیر می شود:

۱- کاهش مستمر هزینه ها و کوتاه شدن زمان چرخه های کاری بدلیل استفاده موثر از منابع.

۲- بهبود نتایج عملیات و سازگار و قابل پیش بینی بودن این نتایج.

۳- ایجاد امکان پرداختن به فرصت های متمرکز و اولویت بندی شده برای انجام عملیات بهبود.

۴- افزایش توانایی ایجاد ارزش برای هر دوطرف.

۵- انتقال اهمیت تأمین خواسته های مشتری و هم چنین الزامات قانونی و مقررات به سازمان.

۶- پایه گذاری خط مشی کیفیت (مقصودی، ۱۳۸۲).

سیستم خوب به زبان ساده

امروزه تأثیر فناوری اطلاعات بر اقتصاد جهان، باعث شده سازمان ها و بنگاه های اقتصادی برای برطرف کردن نیازهای اطلاعاتی خود، به استفاده از راهکارهای نرم افزاری روی آورند تا به وسیله آن، اطلاعات و دانش خود را به بهترین شکل مدیریت کنند.

گاه خرید و پیاده سازی چنین ابزاری به اندازه ای در نظر مدیریت مهم جلوه می کند کـه بخش خاصی برای آن ایجاد می کند و حتی فرایندهای سازمانی برای اجرای هر چه بهتر این راهکارها دستخوش مهندسی مجدد می شود، از سوی دیگر شرکت های ارائه دهنده بسته های نرم افزاری نیز باید همگام با پیشرفت زیرساخت های فناوری در دنیا و مدنظر قرار دادن شرایط و نیازهای صنایع در بازار هدف خود، به طور مداوم به ارائه محصولات و خدمات جدید پرداخته، ضمن ایجاد تمایز با رقبا، بازار خود را گسترش دهند. این امر خود نیازمند شناسایی نیاز و رفتار خرید مشتریان و راهکارهای نرم افزاری است. تفاوت شرکت های وجود در یک صنعت که گاه نشان از مزیت رقابتی آنهاست اهمیت این موضوع را آشکارتر می کند[۱۵۴].

تعریف سیستم خوب با توجه به علایق متفاوت و رویکردهای گوناگون کاربران ممکن است کمی دشوار به نظر برسد، ولی با پرهیز از ورود به جزییات می توان به تعریفی کلان دست یافت. به طور کلی سیستم خوب، سیستمی است که کاربران از به کار گرفتن آن احساس رضایت نمایند. توجه فرمائید که نیاز کاربر با انتظارات وی دو موضوع متفاوت و مجزا هستند لذا نیاز کاربر عبارت از الزام هایی است که کسب و کار وی بر وی تحمیل می نماید. درحالی که انتظارات وی متناسب با محصولی است که وی به کار می گیرد. مثلا انتظاری که از یک ماشین رنو ۵ وجود دارد با انتظاری که از یک مرسدس بنز ۵۰۰ کلاس اس دارید بسیار متفاوت هستند. این درحالی است که ممکن است نیاز شما توسط رنو ۵ یا حتی یک دوچرخه پاسخ داده شود. در اینجا چالشی جالب جریان دارد. درحالی که کاربر با دریافت پاسخ انتظارات خود از سیستم به ارزیابی سیستم می پردازد، این خود سیستم است که دامنه و عمق انتظارات کاربر را تعریف می کند.

میزان رضایت کاربر ارتباطی به وسعت سیستم ندارد بلکه به میزان دریافت پاسخ مناسب به انتظاراتش بستگی دارد. همچنین انتظار کاربر متناسب با ادعای سیستم رشد می کند. منظور از ادعای سیستم، خدمات و قابلیت هایی است که سیستم نسبت به ارائه آنها خود را متعهد نموده است. پس بین یک سیستم خوب و یک سیستم بزرگ الزاما ارتباطی وجود ندارد. چراکه خوب بودن یک سیستم کیفیتی است که به ابعاد آن بستگی ندارد. البته می توان به یک سیستم بزرگ خوب نیز اندیشید ولی باید در نظر داشت که اندازه سیستم بیانگر تعهدی است که شما در قبال کاربرخود می پذیرید[۱۵۵] (صدیقی، ۱۳۸۸).

انتظارات کاربران و همچنین تعریف آنها از ارزش متغیر می باشد و نهایتا تعریف آنها از کیفیت نیز متغیر و متحول است. تنها ارائه محصولات و خدمات جدید، پیشرفته و بهتر و یا وعده به کاربران برای ارائه چنین کالا و خدماتی در آینده، کافی نیست. بلکه تصور کاربران در مورد ارزش کالاها و خدمات شرکت بسیار مهم است (فردریک و وبستر[۱۵۶]، ۱۹۹۴).

یکی از معیارهای سنجش کارایی نظام های اطلاعاتی (از جمله فهرست های رایانه‌ای) مشخص کردن میزان رضایت کاربران از عناصر و ویژگی های تشکیل دهنده رابط و در حقیقت میزان رضایت از چگونگی تعامل با نظام می‌باشد[۱۵۷] .اقبال و یا عدم اقبال کاربران به یک نظام، می‌تواند نشان دهنده سودمندی و یا عدم سودمندی آن نظام و بیان کننده چالش ها و مشکلات موجود در این زمینه باشد.

دسترسی و برقراری ارتباط با محتوای هر نظام رایانه ای اطلاعاتی، نیازمند محیطی است که این ارتباط را برقرار کند. این محیط، “رابط کاربر” نام دارد که تنها بخشی از یک نظام اطلاعاتی است که کاربر می بیند و از طریق آن با نظام ارتباط برقرار می سازد. رابط کاربر در نظام های اطلاعاتی اهمیت زیادی دارد، زیرا منتقل کننده اندیشه و فکر طراح، نشان دهنده ساختار و ارتباط اطلاعات موجود در نظام و دسترس پذیر کننده اطلاعات برای کاربران است (زره ساز، ١٣۸۵).

به طور کلی سه عامل باعث بالا رفتن انتظارات کاربران می گردد:
۱- پویایی نیازها و خواسته های کاربران.
۲- ارائه عملکرد برتر و یا وعده انجام آن توسط شرکت.
۳- وعده ارائه عملکرد بهتر توسط رقبا.

رابط کاربر[۱۵۸]، محیطی است که ارتباط بین انسان و رایانه را برقرار می کند و پل ارتباطی بین انسان و محیط وب، برنامه ها و نظام های رایانه ای است. خشنودی و رضایت کاربران در صورتی فراهم می شود که تعامل بیشتر و بهتری بین آنان و محیط های رایانه ای برقرار شود. با توجه به علایق و سلیقه های متفاوت کاربران از سویی و تنوع محیط های رایانه ای از سویی دیگر، طراحی رابط کاربر ایده آل دشوار به نظر می رسد (خالقی، ۱۳۸۸).

از آنجا که رابط کاربر در نظام های اطلاعاتی عامل مهمی در تسهیل کاربران به اطلاعات مورد نیاز خود محسوب می شود، طراحان نظام های اطلاعاتی در تلاشند تا ضمن در نظر گرفتن کاربران و با پیروی از اصول موجود، عوامل و خصیصه های ضروری را جهت طراحی رابط کاربر نظام های اطلاعاتی خود شناسایی کرده و از این طریق دسترسی موثر کاربران نهایی را به اطلاعات موجود تضمین کنند. با توجه به اینکه رابط کاربر در دستیابی به محتوای نظام هایی اطلاعاتی نقش مهمی را ایفا می کند. چگونگی طراحی رابط کاربری که از طریق آن بتوان ارتباط درست و منطقی با نظام اطلاعاتی برقرار کرد، ضروری است (مهراد، ۱۳۸۶).

مهمترین صفات کیفی که نهایتاً به رضایتمندی کاربران از یک سیستم نرم افزاری منجر می شود عبارتند از: قابلیت اطمینان، انعطاف پذیری، امنیت و قابلیت تعریف سطح دسترسی های مجاز برای هر کاربر، در دسترس بودن، ثبات و پایداری (تداوم و نداشتن قطعی در شبکه)، امکان گزارش گیری متنوع و آسان، سرعت و دقت بالای پردازش اطلاعات، محیط کاربری (رابط کاربر) آسان و کاربرپسندی، ارائه راهنمایی های لازم در هر وضعیت، ارائه پشتیبانی لازم (خدمات پشتیبانی)، توانایی سازگاری با سایر نرم افزارهای استاندارد و در یک جمع بندی، پاسخگویی همه جانبه به نیازهای کاربران را پوشش دهد.

مدل مفهومی تحقیق

هر مدل مفهومی به عنوان نقطه شروع و مبنایی جهت انجام مطالعات و تحقیقات است، به گونه ای که متغیرهای مورد نظر تحقیق و روابط میان آن ها را مشخص می کند (ادوارد و همکاران[۱۵۹]، ۲۰۰۰).

به عبارت دیگر می توان گفت که به صورتی ایده آل، مدل مفهومی یا نقشه ذهنی[۱۶۰] و ابزار تحلیلی[۱۶۱] (میرزایی، ۱۳۸۹: ۱۰)، یک استراتژی جهت شروع و انجام تحقیق است، به گونه ای که انتظار می رود در حین اجرای تحقیق، متغیرها، روابط و تعاملات بین آن ها مورد بررسی و آزمون قرار گرفته، و بر حسب ضرورت تعدیلاتی در آن انجام شده و عواملی نیز از آن ها کم و یا به آن ها اضافه شود[۱۶۲].

پس از بحث در خصوص ادبیات تحقیق، اکنون بایستی به ارائه مدل مفهومی بپردازیم. در این تحقیق پس از انجام مطالعات اولیه و اخذ نظرات اساتید محترم راهنما و مشاور در نهایت به مدل مفهومی ذیل برای این تحقیق رسیدیم.

شکل (۲-۱). مدل مفهومی تحقیق

پس از جستجوهای فراوان در زمینه پیشینه موضوع این پژوهش، خلاصه عناوین مشابه به قرار ذیل مشخص شد.

جدول (۲-۳) پیشینه تحقیقات داخلی

نوع تحقیق عنوان پژوهش پژوهشگران محل انتشار / دانشگاه سال انتشار
داخلی اندازه گیری کارآیی نسبی خطوط هوایی ایران با بهره گرفتن از تحلیل پوششی داده ها نخجیرکان، سارا. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس. ۱۳۸۸
داخلی ارزیابی عملکرد سیستم حمل و نقلTRB[163] (سامانه اتوبوسهای تندرو) در کلانشهر تهران عمران زاده، بهزاد. پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران. ۱۳۸۸
داخلی نقش سیستم های طبقه بندی و کدگذاری کالا در یکپارچگی زنجیره تامین و ضرورت استفاده از یک سیستم جامع و طبقه بندی و کد گذاری ﻋﺒﺎﺳﻲﺭﺍﺋﻲ، ﻋﻠﻲ. علی ﻧﺨﻌﻲﻛﻤﺎﻝﺁﺑﺎﺩی، ﻋﻴﺴﻲ. مقاله، ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﭘﮋﻭﻫﺸﻨﺎﻣﻪ ﺑﺎﺯﺭﮔﺎﻧﻲ، ﺷﻤﺎﺭﻩ ۴۸. ۱۳۸۷
داخلی بررسی و تحلیل عناصر و ویژگی های مطرح در رابط کاربر نرم افزار سیمرغ و تعیین میزان رضایت دانشجویان دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد از تعامل با این نرم افزار زره ساز، محمد. فتاحی، رحمت الله. داورپناه، محمد. فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی. ۱۳۸۵
داخلی طراحی مدل مفهومی ارزیابی عملکرد سیستم بانکی در سرفصل فروش اقساطی عابسی، مسعود. انصاری، عبدالحمید. مقاله، نشریه دانش مدیریت. ۱۳۸۲
داخلی بررسی عملکرد سیستم مالی در شرکت سهامی آب منطقه ای سیستان و بلوچستان و ارائه پیشنهادهای اصلاحی ریگی میرجاوه، پیرمحمد. پایان نامه کارشناسی ارشد مدیریت اجرایی، موسسه تحقیقات و علوم مدیریت (وابسته به وزارت نیرو). ۱۳۸۲

جدول (۲-۴) پیشینه تحقیقات خارجی

نوع تحقیق عنوان پژوهش پژوهشگران محل انتشار / دانشگاه سال انتشار
خارجی تولید بهنگام جامع و اثرات آن بر توانایی زنجبره تامین و عملکرد سازمانی گرین و همکاران. مجله بین المللی اقتصاد تولید. ۲۰۱۴
خارجی چارچوبی برای اندازه گیری عملکرد زنجیره تامین گاناسکاران و همکار. مجله بین المللی اقتصاد تولید. ۲۰۰۴
خارجی اندازه گیری عملکرد کسب و کار: گذشته، حال و آینده مار و همکار. مجله تصمیم گیری در مدیریت ۲۰۰۳
خارجی توسعه ابزار برای اندازه گیری و تجزیه و تحلیل کامپیوتری رضایت کاربر بیلی و پیرسون. مجله دانش مدیریت ۱۹۸۳

فصل سوم: روش تحقیق

  • روش تحقیق
  • جامعه و نمونه آماری
  • ابزار گردآوری داده ها
  • روش جمع آوری داده ها
  • روایی و پایایی ابزار اندازه گیری
  • نرم افزار کامپیوتری

روش تحقیق

بی تردید یکی از مهمترین فصول هر تحقیق، بحث روش شناسی آن می باشد. دستیابی به هدف های تحقیق و شناخت علمی آن میسر نخواهد بود مگر زمانی که با روش درست صورت پذیرد. به عبارت دیگر تحقیق از حیث روش است که اعتبار می یابد، نه موضوع تحقیق. روش های تحقیق به عنوان هدایت گر جستجوهای علمی در جهت دستیابی به حیقیت می باشند (خاکی، ۱۳۷۹).

امروزه پژوهش علمی تأثیر چشمگیری بر رشد و گسترش علوم و دانش بشری گذاشته است. هر چند که حصول توافق میان دانشمندان و پژوهشگران درباره تعریف پژوهش علمی چندان ساده نیست، اما یک تعریف قابل قبول در مورد آن چنین است: “پژوهش علمی عبارت است از مطالعه نظامدار، کنترل شده، تجربی و انتقادی یک یا چند قضیه فرضی در مورد روابط احتمالی میان پدیده های طبیعی” (هومن، ۱۳۷۴: ۱۴).

دکارت[۱۶۴] در اثرش «گفتار در روش» روش را راهی می داند که به منظور دستیابی به حقیقت در علوم باید پیمود. در عرف، روش را مجموعه شیوه ها و تدابیری دانستند که برای شناخت حقیقت و برکناری از لغزش به کار برده می شود. به طور دقیق تر روش را می توان:

  • مجموعه طرقی که انسان را به کشف مجهولات و حل مشکلات هدایت می کند.
  • مجموعه قواعدی که هنگام بررسی و پژوهش واقعیات به کار می روند.
  • مجموعه ابزار یا فنونی که آدم را از مجهولات به معلومات راهنمایی می نماید دانست (ساروخانی، ۱۳۸۰: ۲۴).

در این فصل به معرفی روش تحقیق پرداخته می شود. انتخاب روش انجام تحقیق در وهله ی نخست به اهداف تحقیق و سپس به ماهیت موضوع و امکانات اجرایی محقق بستگی دارد. در حقیقت هدف اساسی انتخاب روش تحقیق مناسب آن است که محقق تعیین نماید که چه روشی را بر می گزیند تا او دقیق تر، سریع تر، آسان تر و کم هزینه تر به سؤال یا سؤالات تحقیق خود پاسخ می دهد (نادری، سیف نراقی، ۱۳۸۶: ۶۴).

پیش از اجرای هر تحقیقی لازم است نیازهای اساسی و پایداری مربوط به آن شناخته شود .تا بتوان با توجه به نیازها و امکانات و محدودیت های موجود، یک طرح تحقیق را ارائه نموده طرح های تحقیقاتی انواع متفاوتی دارند که هر یک باتوجه به شرایط خاصی می توانند مورد بهره برداری قرار گیرند طرح تحقیقاتی عبارت است از یک نقشه و یا مجموعه ای از جستجوهایی که با اجرای آن محقق قادر است به مشکل یا مسئله مورد مطالعه پاسخی قابل قبول ارائه دهد. در واقع طرح تحقیق یک خلاصه ای از کلیه مراحلی است که محقق برای رسیدن به هدف تحقیق، باید بپیماید (دلاور، ۱۳۸۰).

در این فصل که مختص روش پژوهش یا متدولوژی[۱۶۵] می باشد، ابتدا به بیان روش تحقیق پرداخته می شود. سپس جامعه آماری تعریف شده و توضیحاتی پیرامون آن داده می شود. پس از آن ابزار و روش گردآوری داده ها، روایی و پایایی ابزار اندازه گیری بیان می گردد و در نهایت پیرامون نحوه تجزیه و تحلیل داده ها و تکنیک های آماری استفاده شده توضیحاتی داده می شود.

انتخاب روش پژوهش به هدف ها، ماهیت موضوع و امکانات اجرائی بستگی دارد. بنابراین هنگامی می توان در مورد روش بررسی و انجام یک پژوهش تصمیم گرفت که ماهیت موضوع پژوهش، هدف ها و وسعت دامنه کار مشخص باشد (نادری، سیف نراقی، ۱۳۸۶).

تحقیقات علمی بر اساس هدف تحقیق به سه دسته تقسیم می شوند: تحقیق بنیادی[۱۶۶]، تحقیق کاربردی[۱۶۷] و تحقیق و توسعه[۱۶۸]. در تحقیق بنیادی، هدف آزمون نظریه ها، تبیین روابط بین پدیده ها و افزودن به مجموعه دانش موجود در یک زمینه خاص است. در تحقیق کاربردی، هدف توسعه دانش کاربردی در یک زمینه خاص است. به عبارت دیگر، تحقیقات کاربردی به سمت کاربرد عملی دانش هدایت می شود. تحقیق و توسعه، فرایندی است که به منظور تدوین و تشخیص مناسب بودن یک فرآورده آموزشی (طرحها، روش ها و برنامه های درسی) انجام می شود (بازرگان، ۱۳۷۸: ۷۹).

فرایند روش تحقیق علمی به مجموعه مراحل منظم و پیوسته اطلاق می شود که امر تحقیق را از آغاز تا پایان امکان پذیر می نماید. فرایند روش تحقیق شامل مراحل کلی است که هر مرحله خود نیز دارای خرده فرایندی شامل مراحل ریزتر است که عملیات و اقدامات متناسب با آن انجام می گیرد. اصل اساسی روش تحقیق، رعایت ترتیب و نظم فرایند کلی و خرده فرایندهای هر مرحله است تا تحقیق علمی را در کوتاه ترین زمان ممکن و با کمترین آسیب ها در زمینه کشف مجهول و کشف راه حل مساله عملی سازد (حافظ نیا، ۱۳۸۱).

این پژوهش از حیث هدف یک پژوهش کاربردی است و از حیث روش می توان آن را در زمره تحقیقات علی- مقایسه ای برشمرد. در این پژوهش برای گردآوری اطلاعات هم از روش میدانی و هم از روش کتابخانه ای استفاده شده است. با توجه به گستردگی سیستم جامع یکنواخت کالا در وزارت نفت و شرکت های تابعه آن، می توان از نتایج این تحقیق در شرکت های زیر مجموعه آن استفاده نمود.

روش تحقیق بر حسب نوع داده ها

در این تحقیق تمامی متغیرها و داده های مربوط به آن از نوع کیفی و مقیاس سنجش آن رتبه ای می باشد.

جامعه آماری تحقیق

ساروخانی در تعریف جامعه آماری اظهار داشته جامعه آماری، همان جامعه اصلی است که از آن نمونه ای نمایا یا معرف بدست آمده باشد (ساروخانی، ۱۳۸۰: ۱۵۷).

جامعه آماری مجموعه ای از واحدهاست که در یک ویژگی هایی مشترک باشند (سرایی، ۱۳۷۲).

پس در پژوهش، مفهوم جامعه به کلیه افرادی اطلاق می شود که می توان نتایج تحقیق را به آنها تعمیم داد و ماهیت پژوهش، دامنه جامعه را تعیین می کند (دلاور، ۱۳۸۰).

این پژوهش با تکنیک پرسشنامه خود اجرا شد. تکنیک پرسشنامه، تکنیک بسیار ساختمندی برای گردآوری داده ها است که در آن از هر پاسخگویی مجموعه یکسانی از سوالات پرسیده می شود. هر چند پرسشنامه تنها روش برای تشکیل ماتریس متغیر برای نمونه های بزرگ نیست اما آن پر کاربردترین تکنیک دانسته اند (نایبی، ۱۳۸۸: ۸۷).

این تحقیق از نظر مکان و محدوده جغرافیایی آن شهر عسلویه را شامل می شود. حجم جامعه آماری محدود بوده و جامعه آماری نیز شامل کاربران فعال سیستم جامع یکنواخت کالا در مدیریت بازرگانی شاغل در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی هستند.

تعیین حجم نمونه

برای بدست آوردن حجم نمونه از فرمول کوکران[۱۶۹] استفاده گردید، تعداد کاربران فعال سیستم جامع یکنواخت کالای شاغل در ستاد مدیریت بازرگانی مجتمع گاز پارس جنوبی برای پژوهش حاضر ۱۰۹ کاربر می باشند. در تحقیق حاضر حجم نمونه از فرمول زیر محاسبه گردیده است.

عناصر این فرمول عبارتند از:

: n حجم نمونه

: N حجم جامعه= ۱۰۹

: Z مقدار متغیر نرمال واحد استاندارد، که در سطح اطمینان ۹۵ درصد برابر ۱٫۹۶ می باشد.

: p مقدار نسبت صفت موجود در جامعه است.

: q درصد افرادی که فاقد آن صفت در جامعه هستند.q =1-p) )

: d مقدار اشتباه مجاز

بنابراین با توجه به محاسبات انجام شده حجم نمونه تعداد ۸۵ نفر کاربر به دست آمد.

ابزار گردآوری داده ها

در این تحقیق از ابزار اندازه گیری پرسشنامه (محقق ساخته) برای گردآوری داده ها استفاده شده است. محقق برای انجام تحقیق از ۲۷ سوال استفاده نموده است که به صورت طیف پنج گزینه ای لیکرت[۱۷۰] طراحی و مورد استفاده قرار گرفته است. پاسخگویان ملزم به ذکر نام خود نبوده و صرفاً مشخصاتی شامل: جنسیت، سن، سطح تحصیلات و میزان سابقه کار از آنها خواسته شد.

جدول (۳-۱) گزینه های پرسشنامه

گزینه کاملا”موافقم موافقم نه مخالف و نه موافقم مخالفم کاملا” مخالفم
امتیاز ۵ ۴ ۳ ۲ ۱

روش جمع آوری داده ها

به منظور دستیابی به هدف های تحقیق، در این پژوهش از دو شیوه جهت جمع آوری اطلاعات استفاده گردیده است:

۱٫بررسی کتابخانه ای

در پژوهش فوق جهت نگارش تئوری و ادبیات تحقیق علاوه بر کتب، از مقالات و پایان نامه ها نیز استفاده شده است. همچنین جهت غنی سازی ادبیات تحقیق و افزایش اعتبار آن از مجلات و سایت های اینترنتی و منابع داخلی و خارجی بهره گرفته شد.

۲٫استفاده از پرسشنامه به منظور جمع آوری اطلاعات

ابتدا با بررسی منابع اطلاعاتی مرتبط، به تدوین پرسشنامه اقدام شد. با توجه به مزایا و ویژگی پرسشنامه از قبیل مقرون به صرفه، سهولت و دقت اجرا، داشتن فرصت کافی برای تکمیل آنها، ارائه سولات یکسان برای کلیه افراد و همچنین سهولت و دقت در استخراج و تجزیه و تحلیل نتایج از این ابزار استفاده شده است.

پایایی و روایی پرسشنامه

اعتبار تحقیق (روایی)

مفهوم اعتبار به این سوال پاسخ می دهد که ابزار اندازه گیری تا چه حد خصیصه مورد نظر را می سنجد. بدون آگهی از اعتبار اندازه گیری نمی توان به دقت داده های حاصل از آن اطمینان داشت (بازرگان، ۱۳۷۸).

اعتبار یعنی این که ابزار اندازه گیری تا چه حد مناسب انتخاب شده است و می توان متغیر مورد نظر را اندازه گیری کند (حسینی و مهدیزاده اشرفی. ۱۳۸۵: ۱۴۰).

به عبارت دیگر، منظور از اعتبار تحقیق، میزان دقت شاخص ها و معیارهایی است که در راه سنجش پدیده مورد نظر تهیه شده اند (ساروخانی، ۱۳۸۰: ۲۸۶).

پرسشنامه در اختیار ۹ نفر از اساتید رشته قرار گرفت و آنها راجع به تک تک سوالات اظهار نظر کردند که پس از جرح تعدیل پرسشنامه به کار گرفته شد.

پایایی تحقیق

منظور از پایایی این است که اگر آزمایشی را چند بار تکرار کنیم یا تجزیه و تحلیل را به دفعات مختلف انجام دهیم در همه موارد نتایج بدست آمده یکسان باشد (ساروخانی، ۱۳۸۰: ۱۵۱).

در این تحقیق برای تعیین روایی، پیش آزمونی در بین ۲۰ نفر از کاربران فعال سیستم جامع یکنواخت کالا که عضو جامعه بودند، به طور تصادفی اجرا شد. در استفاده از روایی میزان هماهنگی هر گویه با مجموعه گویه ها تعیین و سپس گویه های نامناسب حذف می شوند. در این پژوهش، نیز برای سنجش میزان روایی از روش آلفای کرونباخ و ضریب روایی کل طیف را مشخص می کند، استفاده شده است. برنامه SPSS علاوه بر محاسبه ضریب آلفا یا روایی کل طیف، موقعیت تک تک گویه ها را لحاظ نقش آنها در کاهش یا افزایش کلی مشخص می کند و بدین ترتیب، گویه های نامناسب که حذف آنها باعث افزایش ضریب روایی کل طیف می شود تعیین می گردد. جدول (۳-۲) ضریب آلفای مورد استفاده در این تحقیق که به روش مقیاس لیکرت با پنج گزینه طراحی شده اند، نشان می دهد.

جدول (۳-۲) ضریب آلفای کرونباخ برای تخمین پایایی طیف ها

متغیرها (مفهوم) ابعاد متغیر آلفای کرونباخ آلفای کل
سیستم جامع یکنواخت کالا ارزیابی عملکرد ۰٫۷۹۷ ۰٫۷۹۱
بهبود مستمر فرایندها ۰٫۸۵۳
مدیریت زنجیره تامین کالا ۰٫۷۸۸
رضایتمندی کاربران پاسخگویی ۰٫۸۰۱ ۰٫۸۰۷
خدمات پشتیبانی ۰٫۷۸۶
رابط کاربر ۰٫۸۴۴
انعطاف پذیری ۰٫۸۱۳
فرایند تهیه و تدارک کالا سرعت ۰٫۷۹۷ ۰٫۷۸۲
دقت ۰٫۷۵۶
سادگی ۰٫۷۸۰
کیفیت ۰٫۸۰۵

ابزار تحقیق

مهمترین ابزار جمع آوری داده ها در تحقیق حاضر پرسشنامه می باشد. این پرسشنامه جهت سنجش متغیرهای تحقیق طراحی شده است. در پرسشنامه این تحقیق، با توجه به اهداف تحقیق، سوالات متعددی به روش بسته طراحی شدند. سوالات بسته، پاسخگو را محدود به انتخاب پاسخی یگانه از فهرستی که محقق تعیین کرده می کند. پرسش های این پرسشنامه شامل تعدادی سوال بسته دو گزینه ای و چند گزینه ای در یکی از سطوح سنجش کمی، اسمی و ترتیبی بود. همچنین بعضی از سوالات پرسشنامه در سطح سنجش فاصله ای قرار گرفته اند.

این پرسشنامه حاوی بخش های مختلفی است. نکته قابل ذکر دیگر در پژوهش حاضر در مورد ابزار تحقیق این است که ابتدا برای آشنایی با افراد مورد مطالعه و نوع پاسخگویی به سوالات، یک پرسشنامه تدوین و در بین ۲۰ نفر از جامعه آماری توزیع گردید و بعد از بررسی پاسخ ها، پرسشنامه اصلی تدوین گردید. در پرسشنامه تدوین شده ۲۷ سوال انتخاب شد.

نرم افزار کامپیوتری

جهت انجام پردازش داده ها از نرم افزار Spss نسخه ۱۹ و جهت تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار Amos نسخه ۲۰ استفاده شده است.

روش اجرای پژوهش

برای اجرای این تحقیق ابتدا مطابق با اهداف و فرضیه های پژوهش، سوالاتی در قالب پرسشنامه طراحی شد که کلیه متغیرهای وابسته و مستقل تحقیق در آن مورد سنجش و اندازه گیری قرار گرفتند. نتیجه اجرای آزمایشی پیش آزمون این پرسشنامه، استخراج و اصلاحات لازم در ابزار اطلاعات، با بهره گرفتن از نرم افزار ۱۹Spss و۲۰ Amos تحت ویندوز[۱۷۱]، داده ها استخراج، طبقه بندی، توصیف و تحلیل شده و در نهایت گزارش نهایی تحقیق بر مبنای یافته ها و نتایج تنظیم و تدوین گردید.

تجزیه و تحلیل داده ها

به منظور تجزیه وتحلیل داده ها می بایست به فرضیات تحقیق و نیز سطوح سنجش و تأثیرگذاری متغیرها توجه داشت. زیرا هر روش آماری داده هایی را در سطح معینی از اندازه گیری طلب می کند. دواس[۱۷۲] بر این باور است که سه عامل بر نحوه تحلیل داده ها موثر می باشد:

۱- تعداد متغیرهای تحقیق

۲- سطح سنجش متغیرها

۳- استفاده از داده ها برای مقاصد توصیفی یا استنباطی

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

  • یافته های توصیفی
  • یافته های استنباطی
  • آزمون فرضیات

یافته های توصیفی

الف. توصیف داده ها

سیمای جامعه آماری

اندازه‌های ثبت شده در مجموعه‌ی داده‌ها، اجزای اساسی اطلاعاتی هستند که جامعه آماری به محقق منتقل می‌سازد. بنابراین، در مواجه با ترکیبات تعداد زیادی از اندازه‌ها، ذهن انسان نمی‌تواند محتوای کلی اطلاعات ثبت شده در مجموعه‌ی داده‌ها را فورا درک کند. مثلا نمی‌توانیم در مورد مقداری که این اندازه‌ها گرایش به تجمع در اطراف آن دارند، الگوی تجمع یا چگونگی تفریق آن‌ ها، تصوری ذهنی بدست آوریم. تهیه خلاصه‌ای که این قبیل ویژگی های برجسته‌ی داده‌ها را روشن سازد، به فهم مجموعه‌ی داده‌ها کمک می‌کند و ما را در اجتناب از اغتشاش فکری یاری می‌دهد (باتاچاریا و جانسون[۱۷۳]، ۱۳۸۸).

تجزیه و تحلیل داده ها[۱۷۴] فرایندی چند مرحله ای است که طی آن داده هایی که از طریق بکارگیری ابزارهای جمع آوری در نمونه (جامعه) آماری فراهم آمده اند خلاصه، کدبندی و دسته بندی و در نهایت پردازش می شوند تا زمینه برقراری انواع تحلیل ها و ارتباط ها بین این داده ها به منظور آزمون فرضیه ها فراهم آیند. در این فرایند داده ها هم از لحاظ مفهومی و هم جنبه تجربی پالایش می شوند. فرایند تجزیه و تحلیل با توجه به نوع تحقیق، مسئله تحقیق، ماهیت فرضیه ها، نوع نظریه سازی، ابزار بکار رفته در جمع آوری اطلاعات و … متفاوت هستند (خاکی، ۱۳۷۹: ۳۰۶).

تحلیل های آماری بر دو گونه اند: تحلیل توصیفی و تحلیل استنباطی. آمار توصیفی صرفاً به توصیف جامعه می پردازد و هدف آن محاسبه پارامترهای جامعه است. در آمار استنباطی محقق با بهره گرفتن از مقادیر نمونه آماره ها را محاسبه می کند و در صورت امکان آماره ها به پارامترهای جامعه تعمیم داده می شوند (آذر و مومنی، ۱۳۸۴).

در این قسمت متغیرهای زمینه ای که ویژگی فردی و اجتماعی پاسخگویان را که بر حسب جنسیت، سن، سطح تحصیلات و میزان سابقه کار مشخص می کنند، مورد بررسی و توصیف قرار داده می شوند.

جدول۴-۱٫ توزیع فراوانی پاسخگویان را بر حسب جنسیت

جدول(۴-۱). توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب جنسیت
جنسیت فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
مرد ۷۹ ۹۲٫۹ ۹۲٫۹ ۹۲٫۹
زن ۶ ۷٫۱ ۷٫۱ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول۴-۲٫ توزیع فراوانی پاسخگویان را بر حسب سن

جدول(۴-۲). توزیع فراوانی پاسخگویان را بر حسب سن
سن فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
بین ۲۶ تا ۳۵ سال ۵۱ ۶۰٫۰ ۶۰٫۰ ۶۰٫۰
بین ۳۶ تا ۴۵ سال ۲۶ ۳۰٫۶ ۳۰٫۶ ۹۰٫۶
بیش از ۴۶ سال ۸ ۹٫۴ ۹٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

همچنان که جدول شماره (۴-۱) و (۴-۲) نشان می دهد، نسبت پاسخگویان مردان (۹۲٫۹ درصد) و زنان (۷٫۱ درصد) می باشد. از نظر سنی هیچ پاسخگویی در گروه سنی کمتر از ۲۵ سال وجود ندارد. ۶۰ درصد از پاسخگویان در گروه سنی ۲۶ تا ۳۵ سال، ۳۰٫۶ درصد از پاسخگویان در گروه سنی ۳۶ تا ۴۵ سال، ۹٫۴ درصد از پاسخگویان هم در گروه سنی بیش از ۴۶ سال قرار دارند. لذا بیشترین پاسخگویان (۶۰ درصد) در گروه سنی بین ۲۶ تا ۳۵ سال قرار دارند.

جدول۴-۳٫ توزیع فراوانی پاسخگویان را بر حسب سطح تحصیلات

جدول (۴-۳). توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب سطح تحصیلات
تحصیلات فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
فوق دیپلم ۴ ۴٫۷ ۴٫۷ ۴٫۷
کارشناسی ۵۵ ۶۴٫۷ ۶۴٫۷ ۶۹٫۴
کارشناسی ارشد و بالاتر ۲۶ ۳۰٫۶ ۳۰٫۶ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

همان طور که در جدول (۴-۳) ملاحظه می گردد، از نظر میزان تحصیلات، ۴٫۷ درصد از پاسخگویان دارای تحصیلات فوق دیپلم، ۶۴٫۷ درصد از پاسخگویان دارای تحصیلات کارشناسی، ۳۰٫۶ درصد هم دارای تحصیلات کارشناسی ارشد و بالاتر هستند. همچنین همان گونه که توزیع فراوانی میزان تحصیلات نشان می دهد، بیشترین پاسخگویان میزان تحصیلات خود را در گروه کارشناسی(۶۴٫۷ درصد) اعلام نموده اند و کمترین تعداد نمونه در گروه فوق دیپلم (۴٫۷ درصد) قرار گرفته اند.

جدول۴-۴٫ توزیع فراوانی پاسخگویان را بر حسب میزان سابقه کار

جدول (۴-۴). توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب میزان سابقه کار
میزان سابقه کار فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
تا ۵ سال ۳ ۳٫۵ ۳٫۵ ۳٫۵
بین ۶ تا ۱۰ سال ۳۸ ۴۴٫۷ ۴۴٫۷ ۴۸٫۲
بین ۱۱ تا ۱۵ سال ۳۴ ۴۰٫۰ ۴۰٫۰ ۸۸٫۲
بین ۱۶ تا ۲۰ سال ۳ ۳٫۵ ۳٫۵ ۹۱٫۸
بیش از ۲۰ سال ۷ ۸٫۲ ۸٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

یافته ها بیانگر این است که ۳٫۵ درصد از پاسخگویان تا ۵ سال، ۴۴٫۷ درصد از پاسخگویان بین ۶ تا ۱۰ سال، ۴۰ درصد از پاسخگویان بین ۱۱ تا ۱۵ سال، ۳٫۵ درصد از پاسخگویان بین ۱۶ تا ۲۰ سال و ۸٫۲ درصد هم بیش از ۲۰ سال سابقه کار دارند. بنابراین همان گونه که توزیع فراوانی میزان سابقه کار نشان می دهد، بیشترین پاسخگویان در گروه ۶ تا ۱۰ سال سابقه کار (۴۴٫۷ درصد) قرار دارند و کمترین تعداد نمونه در گروه تا ۵ سال و ۱۶ تا ۲۰ سال سابقه کار (۳٫۵ درصد) قرار گرفته اند.

        1. توصیف شاخص های متغیر سیستم جامع یکنواخت کالا

جداول شماره (۴-۵) تا (۴-۸): توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه های مربوط به سیستم جامع یکنواخت کالا می باشد.

جدول (۴-۵) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (بطورکلی عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا، در فرایند تهیه و تدارکات کالا را مثبت ارزیابی می کنم.)

جدول (۴-۵). ۱- بطورکلی عملکرد سیستم جامع یکنواخت کالا، در فرایند تهیه و تدارکات کالا را مثبت ارزیابی می کنم.
گزینه ها فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۸ ۹٫۴ ۹٫۴ ۹٫۴
مخالفم ۳۶ ۴۲٫۴ ۴۲٫۴ ۵۱٫۸
نه مخالف و نه موافقم ۱۱ ۱۲٫۹ ۱۲٫۹ ۶۴٫۷
موافقم ۲۶ ۳۰٫۶ ۳۰٫۶ ۹۵٫۳
کاملا”موافقم ۴ ۴٫۷ ۴٫۷ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

 

جدول (۴-۶) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند تهیه و تدارکات کالا را بهبود بخشیده است.)

جدول (۴-۶). ۲- سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند تهیه و تدارکات کالا را بهبود بخشیده است.

گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۵ ۵٫۹ ۵٫۹ ۵٫۹
مخالفم ۴۶ ۵۴٫۱ ۵۴٫۱ ۶۰٫۰
نه مخالف و نه موافقم ۱۱ ۱۲٫۹ ۱۲٫۹ ۷۲٫۹
موافقم ۲۲ ۲۵٫۹ ۲۵٫۹ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰
جدول (۴-۷) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (بهبود فرایند تهیه و تدارک کالا، در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی بصورت مستمر پیگیری می شود.)

جدول (۴-۷). ۳- بهبود فرایند تهیه و تدارک کالا، در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی بصورت مستمر پیگیری می شود.

گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۲٫۴
مخالفم ۳۱ ۳۶٫۵ ۳۶٫۵ ۳۸٫۸
نه مخالف و نه موافقم ۲۷ ۳۱٫۸ ۳۱٫۸ ۷۰٫۶
موافقم ۲۴ ۲۸٫۲ ۲۸٫۲ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۸) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، به خوبی زنجیره تامین کالا را مدیریت می کند.)

جدول (۴-۸). ۴- سیستم جامع یکنواخت کالا، به خوبی زنجیره تامین کالا را مدیریت می کند.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۸ ۹٫۴ ۹٫۴ ۹٫۴
مخالفم ۴۴ ۵۱٫۸ ۵۱٫۸ ۶۱٫۲
نه مخالف و نه موافقم ۱۳ ۱۵٫۳ ۱۵٫۳ ۷۶٫۵
موافقم ۱۹ ۲۲٫۴ ۲۲٫۴ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جداول (۴-۵ تا ۴-۸) توزیع فراوانی مربوط به گویه های سیستم جامع یکنواخت کالا را در میان پاسخگویان نشان می دهد که کمترین فراوانی یک به گزینه کاملا” موافقم در سه گویه (۲- سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند تهیه و تدارکات کالا را بهبود بخشیده است و ۳- بهبود فرایند تهیه و تدارک کالا، در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی بصورت مستمر پیگیری می شود و ۴- سیستم جامع یکنواخت کالا، به خوبی زنجیره تامین کالا را مدیریت می کند.) مربوط می شود.

بیشترین فراوانی ۴۶ به گزینه مخالفم در گویه (۲- سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند تهیه و تدارکات کالا را بهبود بخشیده است.) اختصاص دارد که ۵۴٫۱ درصد این گزینه را انتخاب کردند.

توصیف شاخص های متغیر رضایتمندی کاربران

جداول شماره (۴-۹) تا (۴-۱۷) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه های مربوط به رضایتمندی کاربران می باشد.

جدول (۴-۹) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (استفاده از سیستم جامع یکنواخت کالا، حجم مکاتبات اداری را کاهش داده است.)

جدول (۴-۹). ۵- استفاده از سیستم جامع یکنواخت کالا، حجم مکاتبات اداری را کاهش داده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۱۵ ۱۷٫۶ ۱۷٫۶ ۱۷٫۶
مخالفم ۴۷ ۵۵٫۳ ۵۵٫۳ ۷۲٫۹
نه مخالف و نه موافقم ۱۳ ۱۵٫۳ ۱۵٫۳ ۸۸٫۲
موافقم ۹ ۱۰٫۶ ۱۰٫۶ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۰) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، پاسخگوی نیازهای کاریم است.)

جدول (۴-۱۰). ۶- سیستم جامع یکنواخت کالا، پاسخگوی نیازهای کاریم است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۴ ۴٫۷ ۴٫۷ ۴٫۷
مخالفم ۴۷ ۵۵٫۳ ۵۵٫۳ ۶۰٫۰
نه مخالف و نه موافقم ۲۰ ۲۳٫۵ ۲۳٫۵ ۸۳٫۵
موافقم ۱۴ ۱۶٫۵ ۱۶٫۵ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۱) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (بطور کلی از سیستم جامع یکنواخت کالا، رضایت دارم.)

جدول (۴-۱۱). ۷- بطور کلی از سیستم جامع یکنواخت کالا، رضایت دارم.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۱۵ ۱۷٫۶ ۱۷٫۶ ۱۷٫۶
مخالفم ۴۰ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۶۴٫۷
نه مخالف و نه موافقم ۲۰ ۲۳٫۵ ۲۳٫۵ ۸۸٫۲
موافقم ۸ ۹٫۴ ۹٫۴ ۹۷٫۶
کاملا”موافقم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۲) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (در سیستم جامع یکنواخت کالا، سطح دسترسی هر کاربر به درستی تعریف شده است.)

جدول (۴-۱۲). ۸- در سیستم جامع یکنواخت کالا، سطح دسترسی هر کاربر به درستی تعریف شده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
مخالفم ۷ ۸٫۲ ۸٫۲ ۸٫۲
نه مخالف و نه موافقم ۱۲ ۱۴٫۱ ۱۴٫۱ ۲۲٫۴
موافقم ۵۸ ۶۸٫۲ ۶۸٫۲ ۹۰٫۶
کاملا”موافقم ۸ ۹٫۴ ۹٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۳) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (قطعی ارتباط با سیستم جامع یکنواخت کالا، به ندرت اتفاق می افتد.)

جدول (۴-۱۳). ۹- قطعی ارتباط با سیستم جامع یکنواخت کالا، به ندرت اتفاق می افتد.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۴ ۴٫۷ ۴٫۷ ۴٫۷
مخالفم ۳۸ ۴۴٫۷ ۴۴٫۷ ۴۹٫۴
نه مخالف و نه موافقم ۱۷ ۲۰٫۰ ۲۰٫۰ ۶۹٫۴
موافقم ۲۵ ۲۹٫۴ ۲۹٫۴ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۴) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (از محیط کاربری سیستم جامع یکنواخت کالا، رضایت دارم.)

جدول (۴-۱۴).۱۰- از محیط کاربری سیستم جامع یکنواخت کالا، رضایت دارم.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۱۹ ۲۲٫۴ ۲۲٫۴ ۲۲٫۴
مخالفم ۴۰ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۶۹٫۴
نه مخالف و نه موافقم ۱۶ ۱۸٫۸ ۱۸٫۸ ۸۸٫۲
موافقم ۱۰ ۱۱٫۸ ۱۱٫۸ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۵) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه(کار کردن با سیستم جامع یکنواخت کالا، آسانتر شده است.)

جدول (۴-۱۵). ۱۱- کار کردن با سیستم جامع یکنواخت کالا، آسانتر شده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۵ ۵٫۹ ۵٫۹ ۵٫۹
مخالفم ۲۰ ۲۳٫۵ ۲۳٫۵ ۲۹٫۴
نه مخالف و نه موافقم ۱۴ ۱۶٫۵ ۱۶٫۵ ۴۵٫۹
موافقم ۴۴ ۵۱٫۸ ۵۱٫۸ ۹۷٫۶
کاملا”موافقم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۶) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (در سیستم جامع یکنواخت کالا، تهیه گزارش های مورد نیاز به سهولت انجام می شود.)

جدول (۴-۱۶). ۱۲- در سیستم جامع یکنواخت کالا، تهیه گزارش های مورد نیاز به سهولت انجام می شود.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۱۹ ۲۲٫۴ ۲۲٫۴ ۲۲٫۴
مخالفم ۴۳ ۵۰٫۶ ۵۰٫۶ ۷۲٫۹
نه مخالف و نه موافقم ۷ ۸٫۲ ۸٫۲ ۸۱٫۲
موافقم ۱۶ ۱۸٫۸ ۱۸٫۸ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۷) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (تغذیه اطلاعات توسط کاربر، در سیستم جامع یکنواخت کالا آسان است.)

جدول (۴-۱۷). ۱۳- تغذیه اطلاعات توسط کاربر، در سیستم جامع یکنواخت کالا آسان است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۴ ۴٫۷ ۴٫۷ ۴٫۷
مخالفم ۲۰ ۲۳٫۵ ۲۳٫۵ ۲۸٫۲
نه مخالف و نه موافقم ۱۲ ۱۴٫۱ ۱۴٫۱ ۴۲٫۴
موافقم ۴۱ ۴۸٫۲ ۴۸٫۲ ۹۰٫۶
کاملا”موافقم ۸ ۹٫۴ ۹٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جداول (۴-۱۰ تا ۴-۱۷) توزیع فراوانی گویه های مربوط به میزان رضایتمندی کاربران را در میان پاسخگویان نشان می دهد که کمترین فراوانی یک به گزینه کاملا” موافقم در گویه (۵- استفاده از سیستم جامع یکنواخت کالا، حجم مکاتبات اداری را کاهش داده است) و همچنین فراوانی یک به گزینه کاملا” موافقم در گویه (۹-قطعی ارتباط با سیستم جامع یکنواخت کالا، به ندرت اتفاق می افتد.) مربوط می شود.

بیشترین فراوانی ۵۸ نیز به گزینه موافقم در گویه (۸- در سیستم جامع یکنواخت کالا، سطح دسترسی هر کاربر به درستی تعریف شده است) اختصاص دارد که ۶۸٫۲ درصد این گزینه را انتخاب کردند.

۴-۵٫ توصیف شاخص های متغیر ارزش درک شده

        1. توصیف شاخص های متغیر فرایند تهیه و تدارک کالا

جداول شماره (۴-۱۸) تا (۴-۳۱) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه های مربوط به فرایند تهیه و تدارک کالا می باشد.

جدول (۴-۱۸) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (دوره زمانی دریافت کد طبقه بندی کالا، کوتاهتر شده است.)

جدول (۴-۱۸). ۱۴- دوره زمانی دریافت کد طبقه بندی کالا، کوتاهتر شده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۵ ۵٫۹ ۵٫۹ ۵٫۹
مخالفم ۶۰ ۷۰٫۶ ۷۰٫۶ ۷۶٫۵
نه مخالف و نه موافقم ۱۹ ۲۲٫۴ ۲۲٫۴ ۹۸٫۸
موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۱۹) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند خرید را سرعت بخشیده است.)

جدول (۴-۱۹). ۱۵- سیستم جامع یکنواخت کالا، فرایند خرید را سرعت بخشیده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۲۸ ۳۲٫۹ ۳۲٫۹ ۳۲٫۹
مخالفم ۴۱ ۴۸٫۲ ۴۸٫۲ ۸۱٫۲
نه مخالف و نه موافقم ۱۲ ۱۴٫۱ ۱۴٫۱ ۹۵٫۳
موافقم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۹۷٫۶
کاملا”موافقم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۰) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، زمان جستجو برای پیدا کردن کالا در انبار را کاهش داده است.)

جدول (۴-۲۰). ۱۶- سیستم جامع یکنواخت کالا، زمان جستجو برای پیدا کردن کالا در انبار را کاهش داده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۱۰ ۱۱٫۸ ۱۱٫۸ ۱۱٫۸
مخالفم ۳۲ ۳۷٫۶ ۳۷٫۶ ۴۹٫۴
نه مخالف و نه موافقم ۱۹ ۲۲٫۴ ۲۲٫۴ ۷۱٫۸
موافقم ۲۳ ۲۷٫۱ ۲۷٫۱ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۱) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، زمان توزیع کالا از انبار برای متقاضی را کاهش داده است.)

جدول (۴-۲۱). ۱۷- سیستم جامع یکنواخت کالا، زمان توزیع کالا از انبار برای متقاضی را کاهش داده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۹ ۱۰٫۶ ۱۰٫۶ ۱۰٫۶
مخالفم ۳۸ ۴۴٫۷ ۴۴٫۷ ۵۵٫۳
نه مخالف و نه موافقم ۲۷ ۳۱٫۸ ۳۱٫۸ ۸۷٫۱
موافقم ۱۱ ۱۲٫۹ ۱۲٫۹ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۲) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی، فرایند تهیه و تدارک کالا به موقع و سریع است.)

جدول (۴-۲۲). ۱۸- در شرکت مجتمع گاز پارس جنوبی، فرایند تهیه و تدارک کالا به موقع و سریع است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۲۱ ۲۴٫۷ ۲۴٫۷ ۲۴٫۷
مخالفم ۴۰ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۷۱٫۸
نه مخالف و نه موافقم ۱۶ ۱۸٫۸ ۱۸٫۸ ۹۰٫۶
موافقم ۸ ۹٫۴ ۹٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۳) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (کدگذاری و طبقه بندی کالاها، با دقت انجام می شود.)

جدول (۴-۲۳). ۱۹- کدگذاری و طبقه بندی کالاها، با دقت انجام می شود.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۶ ۷٫۱ ۷٫۱ ۷٫۱
مخالفم ۳۹ ۴۵٫۹ ۴۵٫۹ ۵۲٫۹
نه مخالف و نه موافقم ۱۵ ۱۷٫۶ ۱۷٫۶ ۷۰٫۶
موافقم ۲۴ ۲۸٫۲ ۲۸٫۲ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۴) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، نقطه تقاضا گذاری مجدد کالا را دقیق تعریف می کند.)

جدول (۴-۲۴). ۲۰- سیستم جامع یکنواخت کالا، نقطه تقاضا گذاری مجدد کالا را دقیق تعریف می کند.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۲٫۴
مخالفم ۱۰ ۱۱٫۸ ۱۱٫۸ ۱۴٫۱
نه مخالف و نه موافقم ۲۲ ۲۵٫۹ ۲۵٫۹ ۴۰٫۰
موافقم ۴۵ ۵۲٫۹ ۵۲٫۹ ۹۲٫۹
کاملا”موافقم ۶ ۷٫۱ ۷٫۱ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۵) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (پیگیری آخرین وضعیت کد گذاری کالا، آسانتر شده است.)

جدول (۴-۲۵). ۲۱- پیگیری آخرین وضعیت کد گذاری کالا، آسانتر شده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۷ ۸٫۲ ۸٫۲ ۸٫۲
مخالفم ۳۴ ۴۰٫۰ ۴۰٫۰ ۴۸٫۲
نه مخالف و نه موافقم ۲۶ ۳۰٫۶ ۳۰٫۶ ۷۸٫۸
موافقم ۱۶ ۱۸٫۸ ۱۸٫۸ ۹۷٫۶
کاملا”موافقم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۶) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (صدور اصلاحیه تقاضا، به سهولت امکان پذیر شده است.)

جدول (۴-۲۶). ۲۲- صدور اصلاحیه تقاضا، به سهولت امکان پذیر شده است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۴ ۴٫۷ ۴٫۷ ۴٫۷
مخالفم ۷ ۸٫۲ ۸٫۲ ۱۲٫۹
نه مخالف و نه موافقم ۲۱ ۲۴٫۷ ۲۴٫۷ ۳۷٫۶
موافقم ۴۹ ۵۷٫۶ ۵۷٫۶ ۹۵٫۳
کاملا”موافقم ۴ ۴٫۷ ۴٫۷ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۷) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (با بهره گرفتن از سیستم جامع یکنواخت کالا، انبار گردانی کالا آسان است.)

جدول (۴-۲۷). ۲۳- با بهره گرفتن از سیستم جامع یکنواخت کالا، انبار گردانی کالا آسان است.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۲٫۴
مخالفم ۲۲ ۲۵٫۹ ۲۵٫۹ ۲۸٫۲
نه مخالف و نه موافقم ۲۷ ۳۱٫۸ ۳۱٫۸ ۶۰٫۰
موافقم ۳۲ ۳۷٫۶ ۳۷٫۶ ۹۷٫۶
کاملا”موافقم ۲ ۲٫۴ ۲٫۴ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۸) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سوابق خرید فروشندگان، در سیستم جامع یکنواخت کالا وجود دارد.)

جدول (۴-۲۸).۲۴- سوابق خرید فروشندگان، در سیستم جامع یکنواخت کالا وجود دارد.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۳۷ ۴۳٫۵ ۴۳٫۵ ۴۳٫۵
مخالفم ۴۰ ۴۷٫۱ ۴۷٫۱ ۹۰٫۶
نه مخالف و نه موافقم ۴ ۴٫۷ ۴٫۷ ۹۵٫۳
موافقم ۳ ۳٫۵ ۳٫۵ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۲۹) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (در سیستم جامع یکنواخت کالا، اطلاعات خرید هر قلم از کالا در یک مسیر مشخص متمرکز است و پراکندگی زیادی ندارد.)

جدول (۴-۲۹). ۲۵- در سیستم جامع یکنواخت کالا، اطلاعات خرید هر قلم از کالا در یک مسیر مشخص متمرکز است و پراکندگی زیادی ندارد.
گزینه فراوانی درصد فراوانی درصد فراوانی معتبر درصد فراوانی تجمعی
کاملا” مخالفم ۱۱ ۱۲٫۹ ۱۲٫۹ ۱۲٫۹
مخالفم ۳۲ ۳۷٫۶ ۳۷٫۶ ۵۰٫۶
نه مخالف و نه موافقم ۱۳ ۱۵٫۳ ۱۵٫۳ ۶۵٫۹
موافقم ۲۸ ۳۲٫۹ ۳۲٫۹ ۹۸٫۸
کاملا”موافقم ۱ ۱٫۲ ۱٫۲ ۱۰۰٫۰
جمع کل ۸۵ ۱۰۰٫۰ ۱۰۰٫۰

جدول (۴-۳۰) توزیع فراوانی پاسخگویان بر حسب گویه (سیستم جامع یکنواخت کالا، حجم فضای مورد نیاز برای انبارش کالا را کاهش داده است.)

جدول (۴-۳۰). ۲۶- سیستم جامع یکنواخت کالا، حجم فضای مورد نیاز برای انبارش کالا را کاهش داده است.