تعیین تفاوت اضطرار در حقیقت با حالت ضرورت وضعیتی-پایان نامه

دانلود پایان نامه

 دانلود پایان نامه

موضوع :

 مطالعه تطبیقی اضطرار در حقوق کیفری ایران و فرانسه

پایان نامه ارشد :

 

مفهوم فقهی 

در مورد اضطرار، آراء و عقاید قابل توجهی از ناحیه‌ی فقهای عظام ابراز گردیده است. حقوق اسلام نیز قواعد ضرورت و اضطرار را پذیرفته است و قاعده‌ی «الضَروراتُ تبیحُ المَحْظوراتِ» از قواعد مسلم فقه اسلام است. به طوری که یکی از فقهای امامیه در مورد اهمیت قاعده مزبور با یکی دانستن حالت ضرورت و اضطرار می‌نویسد: «هر حرامی جز قتل مسلمان بر مضطر حلال است».[1]

قانونگذار ارتکاب جرم در حالت ضرورت را موجه دانسته است و از عوامل موجهه‌ی جرم به حساب می‌آید.

ـ شهید اول در لمعه می‌فرماید: به هنگام ضرورت و ناچاری خوردن محرمات از (مردار و شراب و ..) جایز است به هنگام ترسیدن از تلف شدن و بیماری … .[2]

ـ صاحب شرایع السلام نیز در لواحق به مبحث خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها تحت عنوان «اَلنَّظَرُ فی حال إِلإِضطرار» گوید: یعنی هر چیزی که قائل به منع خوردن آن شدیم از محرمات. پس در آن با حال اختیار است و در حالت ضرورت خوردن آن جایز و رواست.[3]

محقق مضطر را کسی می‌داند که اگر غذا نخورد از ترس تلف شدن بترسد و همچنین به نخوردن از بیماری بترسد و همچنین اگر بترسد ضعف و سستی با ظهور علامت هلاکت که او را به پس افتادن از رفقا بِکشاند یا بترسد از ضعف سواری که به خوف تلف شدن بِکشاند که در این هنگام برای او خوردن آنچه که این ضرورت را بر طرف کند حلال می‌شود.[4]

ـ محقق حلّی ادامه می‌دهد آیا برای حفظ جان خوردن محرمان واجب است؟ او از قول بعضی فقهاء می‌گوید: آری واجب است. اگر خوف تلف انسان باشد اجتناب از خوردن محرمات جایز نیست.[5] زیرا اجتناب از خوردن اعانت بر قتل نفس محترم است که به نصّ کتاب و سنّت از آن نهی شده است. مرحوم محقق حلّی فروع بیشتری را در حالت اضطرار جهت صیانت از نفوس محترمه ذکر می‌کند و با حکم به حلیّت آن در حالت ناچاری آن را رفع مسئولیت کیفری معرفی می‌کند.

ـ امام خمینی(ره) در هر موردی که جهت حفظ نفس بر ارتکاب جرم توقف داشته باشد ارتکاب آن را واجب می‌داند و در چنین حالی (حالت اضطرار و ناچاری) ترک از آن را جایز نمی‌داند. و فرقی بین شراب و طین (خاک) و سایر محرمات قائل نیست. پس اگر عطش پیدا کند که بر جانش ترس پیدا کند خوردن شراب بلکه واجب است و همچنین است اگر به غیر شراب از محرمات، اضطرار پیدا کند.[6] وی شرط این است که اکل یا شرب محرمات در حالت ناچاری به قدر الضروره باشد

  1. اصفهانی، حاج شیخ محمد تقی (عصب)، چاپ سنگی، سال 1327، ص 20.
  2. شهید اول ، لمعه‌ی دشمقیه، صص 221 و 189.
  3. محقق حلّی، شرایع الاسلام، ترجمه‌ی ابوالقاسم ابن احمد یزدی، به کوشش محمد تقی دانش‌پژوه، ج3، چ3، انتشارات دانشگاه تهران، 1362، ص 1240.
  4. همان.
  5. همان، ص 182.
  6. امام خمینی، روح الله، تحریرالوسیله، انتشارات دارالعلم، مسئله‌ی 32، ص 288.
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   رشته مدیریت:پایان نامه کارشناسی ارشد:میزان شدت تبلیغات تلویزیونی بیمه بر تمایل به برنامه ریزی رفتاری مشتریان بیمه ایران-رشته مدیریت

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

اهداف تحقیق

ایجاد یک ذهنیت انسانی و اجتماعی نسبت به پدیده جرم است. یعنی دانسته شود که جرم به صورت مجرد نباید تحلیل و ارزیابی شود و ضروری است تا وضعیت شخصی و اوصاف فردی در کنار معیار متعارف در تبیین مسائل جزایی لحاظ شود. به عبارت دیگر نگاهی اجتماعی و واقع‌بینانه به جرم و داشتن بینش موسّع و دخالت دادن سایر عوامل در ارزیابی این پدیده مهم اجتماعی از اهداف اساسی این، پژوهش است و در نهایت یافتن و تبیین معیار صحیح از این مسئله به عدالت کمک بیشتری خواهد کرد.

نکته دیگری که در اینجا باید به آن اشاره کرد مفروض و زمینه تحقیق است. در پژوهش کنونی تلاش در جهت اثبات این امر بوده که اضطرار و ضرورت دو نهادی مشابه هم می‌باشند و تفاوت اساسی با هم ندارند و باید آن دو را جزء عوامل رافع مسئولیت کیفری دانست. زیرا مصادیق و موضوعات هر دو نوعاً واحد هستند و از طرفی از نظر مفهومی شباهت بسیار دارند.

اضطرار در حقیقت حالتی است که ارتکاب جرم در آن ضرورت دارد و حالت ضرورت وضعیتی است که فرد ناگزیر به ارتکاب جرم است.

در حقوق ایران نیز این دو مفهوم به صورت مشابه به کار رفته است ولی از آنجا که چنین عملی را جرم می‌دانیم، آثار قهری آن را پذیرا هستیم و مقنن ما هم همین را پذیرفته است. در حقیقت مفاهیم و مصادیق اجرای اضطرار و قانون اهم در ماده 55 قانون مجازات اسلامی و بند «ب» ماده 56 همان قانون، هر دو در مقام بیان یک موضوع هستند.به نظر می‌رسد این دو را باید جزء عوامل رافع مسئولیت کیفری دانست.

ـ در تحقیق حاضر، نکته‌ای که مزید بر تحقیقات انجام شده تاکنون می‌باشد، بعد تطبیقی آن با حقوق فرانسه است.