رشته روانشناسی-دانلود پایان نامه : علامه طباطبایی

متناسب با استعدادها به گونه اى تقسیم شود که هر عضو با انجام کارهاى خاصى به آن هدف نزدیک شود» (انصاریان،246:1376).
در واقع اینطور است که در هر مجموعه ای این وضعیت وجود دارد که عناصر آن مجموعه وظایف و رسالات متفاوت و متمایزی را برعهده دارند و این تمایزات نیز از تفاوت های در ویژگی ها و استعدادهای آن عناصر و ارتباط آنها با اهداف و استراتژی های مجموعه مورد نظر ناشی می گردد. باید توجه داشت که این تفاوت در نقش ها هیچ بار ارزشی نداشته و مطلوب بودن یا نبودن در ارتباط با نسبت میان اهداف و کارکردهای عناصر تعریف می گردد. در بحث تفاوت های زن و مرد نیز وضع به همین ترتیب است. تصور کنید اگر همه انسان ها زن و یا همه آنها مرد بودند چه اتفاقی در هستی می افتاد؟ یا اگر زنان مانند مردان عمل می کردند و یا برعکس، آیا جامعه انسانی که مقدمه رشد انسان ها و رسیدن آنان به کمال است، شکل می گرفت؟ پس یقینا اینگونه است که تفاوت ها منشاء نیاز متقابل و نیاز متقبل عامل شکل گیری ارتباطات و تعاملات اجتماعی بوده و برای فراهم شدن شرایط اجتماعی رشد انسان ها، باید زن و مرد نقش های متفاوت و در عین حال مکمل هم ایفا نمایند.
«نَحْنُ قَسَمْنَا بَیْنَهُم مَّعِیشَتَهُمْ فِی الْحَیَاهِ الدُّنْیَا وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِیَتَّخِذَ بَعْضُهُم بَعْضًا سُخْرِیًّا»
«ما وسایل معاش آنان را در زندگى دنیا میانشان تقسیم کرده‏ایم و برخى را بر برخی دیگر برتری دادیم تا یکدیگر را به تسخیر درآورند» (قرآن کریم،زخرف:32).
لذا «تمایزها و تفاوت های تکوینی زن و مرد که باعث تفاوت های تشریعی و ملاحظات مربوط به مسیر کمال آنها می گردد، از مبانی اصیل نگرش اسلام به انسان است و از تدابیر حکیمانه و عالمانه خالق انسان به شمار می آید و صرف وجود این تفاوت ها در زن و مرد دلیلی بر برتری و یا فروتری کسی نسبت به دیگری نیست» (احسان بخش،66:1374). و همانطور که قبلا به آن اشاره گردید نحوه به کار گیری این تمایزات و مختصات جنسیتی در راه رسیدن به هدف مشترک انسانی تنها ملاک و معیار ارزشگذاری و برتری تلقی می گردد. شهید مطهری در این باره می نویسد:
دستگاه خلقت برای اینکه به هدف خود برسد و نوع را حفظ کند، جهاز عظیم تولید نسل را به وجود آورد و نر و ماده را طالب همزیستی با یکدیگر قرار داد و برای اینکه این طرح کاملا عملی گردد و جسم و جان آنها را کاملا به یکدیگر پیوند دهد، تفاوت های عجیب جسمی و روحی در میان آنها قرار داده است و همین تفاوت هاست که آنها را بیشتر به یکدیگر جذب می کند (مطهری،181:1385).
این تفاوت های تکوینی هم شامل ویژگی ها و شرایط جسمی و فیزیولوژیکی و هم شامل ویژگی های روحی و روانی مانند خلقیات، خردورزی، خلاقیت های هنری، عاطفه و احساس و… زن و مرد است. به عبارت دیگر آنچه از ملاحظه مجموع آیات و روایات به دست ‌می‌آید آن است که زن و مرد نه تنها در بعد جسمى بلکه در ابعاد گوناگون احساسى، روحى، ذهنى و رفتارى به گونه اى از هم متمایزاند.
«…وَلَیْسَ الذَّکَرُ کَالأُنثَى..»

«…و مرد مانند زن نیست..» (قرآن کریم، آل عمران:36).
«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاء بِمَا فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُواْ..»
«مردان سرپرست زنانند چرا که خداوند بعضی از انسان ها را بر بعضی برتری داده..» (قرآن کریم، نساء:34).
در ادامه به اهم ویژگی های خلقت زنان که از تفاوت های تکوینی آنان با مردان است، اشاره می کنیم.
2-1- نقصان عقل
برای استدلال به فزونی درک عقلانی مردان، بسیاری از مفسّران و اندیشمندان دینی به آیه فوق استناد می کنند. با توجه به اینکه انجام نقش مدیریتی در خانواده نیازمند نگرشی منطقی و خردمندانه به قضایا در امور زندگی است، گذاشتن چنین مسئولیتی در کانون خانواده بر عهده مرد، از رجحان نوع مردان در برخورداری از این نگرش حکایت می کند. آیت الله مصباح یزدی در باب این آیه معتقدند که:

تسلّط بر خود، ضبط و مهار عواطف و احساسات، شرط اول تفکر صحیح و سنجش و داوری درست است و زن در این زمینه آسیب پذیرتر و ناتوان تر است، زیرا شدت عاطفه در زنان مانعی جدّی از نگرش عقلانی به مسئله است، اما مرد چون عواطف ضعیف تری دارد، با سهولت بیشتری می تواند بر خود تسلّط یابد و با فرو نشاندن گرد و غباری که عواطف و احساسات برمی انگیزند، به روشنی و وضوح واقعیات را ببیند و از سر واقع بینی حکم و داوری کند. به تعبیر دیگر، تفکر واقع بینانه و ژرف نگرانه و درست فقط در فضای خالی از عواطف و احساسات روی می نماید. بنابراین، پیش از هر کار، باید این عوامل مزاحم را از صحنه خارج کرد. در زن، این طرد و اخراج با دشواری بسیار صورت می پذیرد و در مرد، با صعوبت کمتر. اینکه قدرت تعقّل در مرد بیشتر است ناشی از قوّت خود مرد نیست، بلکه معلول صفت دشمنان تعقّل در اوست (مصباح یزدی،92:1378).
در واقع می توان گفت: «قدرت تعقّل در هر دو جنس وجود دارد، ولی در مرد به لحاظ اینکه مانع کمتر است، اقتضای تعقّل بیشتر است. مطالب به دست آمده در علوم جدید نیز این توجیه را تأیید می کنند. این علوم عوامل متعددی را در تفاوت ادراک مؤثر می دانند. از جمله این عوامل، علاقه و رغبت های شخص ادراک کننده است» (رابینز،203:1385).
«أَوَمَن یُنَشَّأُ فِی الْحِلْیَهِ وَهُوَ فِی الْخِصَامِ غَیْرُ مُبِینٍ»
«آیا کسى را شریک خدا مى‏کنند که در زر و زیور پرورش یافته و در هنگام مجادله بیانش غیر روشن است» (قرآن کریم، زخرف:18).
علّامه طباطبائی در تفسیر این آیه، می نویسد:
خداوند متعال این دو صفت (پرورش در زینت و عدم توانایی بر استدلال و محاجّه). را برای زن ذکر کرده، زیرا جنس زن طبیعتاً از احساسات و عواطف سرشاری برخوردار و نیروی تعقّل او در قیاس با مرد ضعیف تر است و جنس مرد به عکس این است. از روشن ترین نشانه های عواطف سرشار زن، میل و گرایش او به زیور و زینت و عدم توانایی و ضعف او در مقام بیان دلیل و حجّت است که مبتنی بر نیروی عقلانی است (المیزان،جلد90:18).

 

اینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  77u.ir  مراجعه نمایید

رشته روانشناسی و علوم تربیتی همه موضوعات و گرایش ها :روانشناسی بالینی ، تربیتی ، صنعتی سازمانی ،آموزش‌ و پرورش‌، کودکاناستثنائی‌،روانسنجی، تکنولوژی آموزشی ، مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، زیست روانشناسی ، روانشناسی رشد

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

وی از این آیه وابستگی زیاد زن به زیور و زینت را استفاده می کند و همین را نشانه فزونی عواطف و احساسات در زنان می داند. او ویژگی اصلی زنان را برخورداری از عواطف و احساسات سرشار و ضعف تعقّل در مقایسه با مرد دانسته و بر این باور است که دو صفت در زنان مظهر این ویژگی هستند: نخست علاقه شدید به زیور و زینت که از جمله (أَوَ مَن یُنَشَّأُ فِی الْحِلْیَهِ). استفاده می شود و دوم عدم توانایی بر بیان مقصود خویش در استدلال و برهان که جمله (وَ هُوَ فِی الْخِصَامِ غَیْرُ مُبِین). بر آن دلالت دارد. وی علت ویژگی دوم را چنین بیان می کند: «استدلال و برهان نیازمند نیروی عقلانی زیاد است که زنان در مقایسه با مردان، در این امر ضعیف ترند» (همان:91).
به طور کلی نظر علامه طباطبایی درباره نقصان عقل زنان این است که علت کمرنگ بودن قوه عاقله و قدرت احتجاج در زنان آن است که زنان دارای احساسات و عواطف بسیار قوی بوده و عاطفه و احساس در آنها مانع تعقل می شود و علت برتری مردان در قوه عاقله و قدرت استدلال در نسبت با زنان، این نیست که آنان دارای عقل بیشتری از زنان هستند بلکه در مردان مانع و عنصر مزاحم تعقل که همان عاطفه و احساسات است کمتر وجود دارد (همان:93-91).
روایاتی نیز از بزرگان دین پیرامون تفاوت های زن و مرد وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
«مَعاشِرَ النّاسِ، إِنَّ النِّساءَ نَواقِصُ الْعُقُولِ وأَمّا نُقْصانُ عُقُولِهِنَّ فَشَهادَهُ امْرَأَتَیْنِ کَشَهَادَهِ الرَّجُلِ الْوَاحِدِ..»
«ای مردم! زنان در مقایسه با مردان از نظر عقل دارای نقصان هستند اما تفاوت عقلشان با مردان بدان جهت که شهادت دو زن برابر شهادت یک مرد است» (نهج البلاغه: خطبه 80).
در باب نقصان عقل زنان که روایات مربوط به آن صرفا به نهج البلاغه منحصر نبوده و دست کم پنج روایت در کتب روایى شیعه به این مضمون یافت ‌می‌شود (الکافی: ج 5، ص 322 ؛ وسایل الشیعه: ج 27، ص334 ؛ بحارالانوار: ج 38، ص 179). مباحث و نظرات مخالف (مهریزی،23:1376) و موافق (زیبایی نژاد،72:1383) در این زمینه بسیار طرح شده است و علوم مدرن مانند روانشناسی نیز در این زمینه مباحث و نظراتی را ارائه داده است (اتکینسون ،678:1378) که بررسی بیشتر آنها از حوصله این پایان نامه خارج است. به نظر می توان گفت که زنان به علت احساسات و عواطف زیاد از نظر قدرت و نیز تصمیم گیری با مردان متفاوت اند چرا که تفکر واقع بینانه، ژرف و عمیق فقط در فضای خالی از عواطف صورت می پذیرد و چنانچه گفته شود که تعقل مرد بیشتر است ناشی از نوعی فضیلت و برتری در مرد نیست بلکه ناشی از ضعف دشمنان تعقل در اوست.

2-2- کمال احساس
از دیگر ویژگی های تکوینی خلقت زن که از تفاوت های او با جنس مرد است، وجود بعد عاطفی و احساسی در خلقت زن آن هم در نهایت کمال آن است. کمال احساس در زنان یکی از دلایل کمرنگ شدن بعد عقلانی در وجود آنان به شمار می آید و این ویژگی متناسب با نقش و کارکرد و جایگاه زن در جامعه و خانواده، در خلقت تکوینی زنان نهاده شده است. در بسیاری از روایات اسلامی به بعد عاطفی و احساسی زنان و فزونی این بعد نسبت به مردان اشاره شده (وسایل الشیعه: ج 15، ص100.). و عواطف زنانه را مورد ستایش قرار می دهند. در این روایات زنان به منزله همسر، دختر و مادر، زمانی که احساسات و عواطف خود را بروز می دهند مورد تایید قرار گرفته و بهترین زنان تلقی می شوند. اگر چه صفاتی چون بدزبانی، لجاجت و سوء خلق به طوری کلی ناپسند و مذموم است اما در شماری از این روایات وجود این صفات در زنان بیشتر توبیخ شده است (الکافی: ج 5، ص 324 ؛ کنزالعمال: ح 49399). البته «شاید دلیلش این باشد که انتظار رفتار عطوفانه و مهربانانه از زنان بیشتر است» (علاسوند،74:1390). در قرآن کریم نیز آیاتی وجود دارند که زنان را بیشتر از مردان مایه آرامش و تسکین می دانند (قرآن کریم، اعراف:189).
تفاوت های زن و مرد در بعد احساس و عاطفه از مواردی است که میان معارف دینی و معارف بشری و تحقیقات علمی علوم مدرن مشترک می باشند. کتب علم روانشناسی مملو است از گزاره هایی که به تفاوت های زن و مرد در این بعد اشاره دارند (بارن کوهن ،27:1379 ؛گاردنر ،198:1386 ؛ هاید :1388 ؛ پیس ،40:1384).
2-3- ضعف جسمانی
یکی دیگر از ویژگی های تکوینی خلقت زن ظرافت جسمی و ضعف قوای بدنی او نسبت به مردان است. البته این ویژگی و سایر ویژگی هایی که برای خلقت تکوینی زنان ذکر شد، به عنوان ویژگی هایی برای نوع زنان شناخته می شود و وجود استثنائاتی در این موارد نه تنها نسبت به این قاعده بلکه در مورد بسیاری از قواعد دیگر نیز یک امر طبیعی است. به عبارت دیگر وجود زن یا زنانی که از نظر قوای جسمانی نسبت به مرد یا مردانی قوی تر و خشن تر هستند دلیلی بر نقض این قاعده کلی که نوع زنان نسبت به نوع مردان به لحاظ جسمانی ضعیف تر هستند، ناست. در روایات متعددی بر ضعف نسبی زنان در برخی قوای جسمانی در برابر مردان اشاره شده است (فروع کافی: ج 5، ص 39 و 517 ؛ من لایحضره الفقیه: ج 3 ص 482 ؛ بحارالانوار: ج 33 ص 458).
البته می توان گفت یکی از اهداف تبیین کمی قدرت جسمانی زنان در روایات دینی آن است که مردان را در معاشرت با زنان، از قدرت جسمانی برترشان آگاه سازد و آنان را به مهار قدرتشان ترغیب کند. زیرا یکی از قاعده های اخلاقی دین آن است که بدترین ستم ها، ستم بر ضعیف است (نهج البلاغه، نامه 31). همان گونه که می توان یکی از اهداف این روایات را دوری جستن از واگذاری مسئولیت های سنگین به زنان شمرد (علاسوند،78:1390).
«وَلاتُمَلِّکِ المَرأَهَ أَمرَها ما جاوَزَ نَفسَها فَإِنَّ المَرأَهَ رَیحانَهٌ وَلَیسَت بِقَهرَمانَهٍ»
کارى که در توان زن نیست به او مسپار زیرا او چون گُلى است (ظریف و آسیب پذیر). نه قهرمان و کار فرما» (بحارالانوار:ج۱۰۳، ص ۲۵۳).
همچنین دریافت های علم روانشناسی از مطالعه تفاوت های میان زن و مرد نیز موید این مطلب است (اتکینسون،654:1378).
2-4- غیرت در مردان
غیرت در فرهنگ اسلامی و نظام آفرینش جایگاه ویژه ای دارد. مفهوم غیرت اصطلاحا به صفتی مردانه اطلاق می شود که محرک و انگیزه ای است که مردان به صورت طبیعی در دفاع از عرض و ناموس خود و در برابر اغیار متعرض، واکنش شدید نشان دهند. این صفت در مردان نه تنها صفتی منفی و ناپسند نیست بلکه وجود آن برای مردان توسط روایات دینی ما تقدیس و مردان به آن ترغیب می شوند (غررالحکم: ص 256). تا جاییکه غیرت برای مردان از لوازم اساسی ایمان شمرده شده (مستدرک الوسایل: ج14، ص293) و مردی را که در دفاع از خانواده و ناموسش کشته شود شهید محسوب می شود (الکافی: ج5، ص 52). چنین عباراتی راجع به غیرت، حاکی از وجود صفتی تکوینی در مردان است که پایه ای برای رفتارهای مردانه قرار می گیرد و از آنجا که یک ویژگی طبیعی است مانند سایر ویژگی های طبیعی می تواند در معرض افراط قرار گیرد و به همین دلیل در روایات توصیه هایی برای کنترل آن وجود دارد (نهج البلاغه، نامه 31).
وجود غیرت در زنان اما یک امر ناپسند و مذموم است و در روایات معادل حسادت قرار گرفته است (فروع کافی: ج 5 ص 504 ؛ نهج البلاغه: حکمت 124).
درباره اینکه ریشه غیرت چیست و آیا می‌توان حسادت را ریشه غیرت شمرد شماری بر این باورند که غیرت همان حسادت است که تغییر نام داده و انسان چون حسادت دارد، حمله، اهانت و دشنام را به آنچه به آن عشق می‌ورزد و علاقه دارد برنمی‌تابد و در برابر یورشگران و ناسزاگویان قد می‌افرازد و غیرت می‌ورزد اما شهید مطهری، در این‌باره می‌نویسد: «حسادت و غیرت دو صفت کاملاً متفاوتند و هر کدام ریشه‌ای جداگانه دارد. ریشه حسادت، خودخواهی و از غرایز و احساسات شخصی است، ولی غیرت یک حس اجتماعی و نوعی است و فایده و هدفش متوجه دیگران» (مطهری،83:1386).
2-5- صبر و حیا در زنان
اگر چه از مجموع آموزه های دین مبین اسلام این گونه برداشت می شود که صبر و حیا امری فراجنسیتی و صفتی مطلوب برای همه مردان و زنان است (قرآن کریم: اعراف،22 و نحل 126 و زمر،10 و بقره 155؛ مستدرک الوسایل: ج 11، ص 84 ؛ بحارالانوار: ج 94، ص125 ؛ کشف الغمه: ج 2، ص 320 ؛ من لایحضره الفقیه: ج4، صفحه 411؛ نهج البلاغه: خطبه 183).، اما روایات بسیاری نیز وجود دارد که موید این حقیقت هستند که چون قدرت شهوانی زنان به طور طبیعی بیش از مردان است خداوند عوامل کنترل کننده این قوه را که همانا صبر و حیا می باشند به طور طبیعی در زنان بیش از مردان قرار داده است.
«خَلَقَ اللّهُ ـ عَزَّوَجَلَّ ـ الشَّهْوَهَ عَشَرَهَ اَجْزاءٍ فَجَعَلَ تِسْعَهُ اَجْزاءٍ فِی النِّساءِ وَ جُزْءً واحِدا فِی الرِّجالِ

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *