منابع مقاله درمورد محیط زیست، زیست محیطی، فرسایش خاک، پوشش گیاهی

دانلود پایان نامه

ِ کُلَّ شیءٍ حیء : و از آب همه چیز را زنده گردانیدیم»(قرآن کریم ،سوره انبیاء آیه 30)
همچنین در تعریف محیط زیست آمده است که «محیط زیست عبارت است از محیطی که فرایند حیات را فراگرفته و با آن بر هم کنش دارد. محیط زیست از طبیعت، جوامع انسانی و نیز فضاهایی که با فکر و به دست انسان ساخته شده اند، تشکیل یافته است و کل فضای زیستی کره زمین،یعنی زیست کره (بیوسفر)را فرا می گیرد» (سلطانی ،11،1373) به این ترتیب مشخص می گرددکه« هر چند محیط زیستی که از آن سخن گفته می شود،تمامی فضای حیاتی زیست کره را شامل می گردد و از آن مفهوم یک و از آن یک واحد منسجم و غیر قابل تفکیک استنباط می شود، اما در اصل واحدی همانند و یکنواخت نیست و از مجموعه محیط های گوناگون،نظیر محیط های استپی(مرتع وسیع دارای علف و عاری از درخت)،بیابانی، جنگلی تشکیل شده است و هر یک از این محیط ها ارتباط متقابل با محیط دیگر دارد و به همین سبب است که این واحد منسجم در برابر تغییراتی که در هر کدام از این محیط ها پدید می آید،از خود عکس العمل نشان می دهد.»(نوری،168،1372)
درتعریف دیگری که از محیط زیست بیان شده است«محیط زیست»محیطی است با خصایص بیولوژیکی،شیمیایی و فیزیکی معین که در آن محیط ، بشر و سایر موجودات ذی حیات در طول زندگی خود می توانند از یک زندگی طبیعی بهره مند باشند.
گفتار دوم : انواع محیط زیست
امروزه در علوم مختلف از واژه «محیط» صحبت می شود و اشکال گوناگون را نیز برای آن ترسیم می کنند مانند محیط اقتصادی ، محیط فرهنگی ، محیط سیاسی و محیط روانی ، در قلمرو محیط زیست نیز ابعاد مختلفی از محیط مورد توجه قرار دارد که عبارتند از محیط طبیعی،محیط مصنوعی یا انسان ساخت و محیط اجتماعی اکنون به شرح زیر به طور مفصل تعریف می شوند.
1- محیط طبیعی
محیط طبیعی، به آن قسمت از محیط زیست اطلاق می گردد که در بر گیرنده بخشی از فضای سطح کره زمین است و به دست انسان نیز ساخته نشده است.(سلطانی،میر عظیم،35،1375)بنابراین کوه ها،دشت ها،جنگل ها،حیات وحش،دریاها،درختزارها،رودخانه ها و مانند آن به عبارت دیگر تمامی چشم اندازهای طبیعی موجود در جهان،محیط طبیعی محسوب می شوند.علیرغم اینکه انسان با توجه به پیشرفت هایی که در زمینه های گوناگون به دست آورده است، دگرگونی های عمیقی را در این بخش از محیط زیست پدید آورده است؛ با این حال در ماهیت طبیعی بودن عوامل سازنده این قسمت از محیط زیست تغییری حاصل نشده است.
عوامل تشکیل دهنده محیط زیست طبیعی را می توان به دو قسمت عوامل جان دار و بی جان تقسیم کرد:
عوامل جان دار که عبارتند از : حیات وحش ، پوشش گیاهی(رویش طبیعی).
عوامل بی جان نیز شامل :آب ، هوا و خاک می شود.
مجموعه عوامل جان دار بی جان ، فضای زنده کره خاکی یا بیوسفر را تشکیل میدهند،انرژی مورد نیاز برای حیات موجودات و استمرار آن در این فضا،از انرژی خورشید تأمین می گردد. آنچه که ما امروزه از آن به عنوان محیط طبیعی یاد می کنیم،طبیعت خالص و به دور از دگرگونی نیست و اثرات نامطلوبی از سوی انسان بر آن وارد شده است.در مناطقی(کشورهایی)مانند ایران که قدمت زندگی بشر در آن به قرن ها قبل از میلاد مسیح بر میگردد، یافتن طبیعت بکر و دست نخورده به مراتب دشوارتر خواهد بود.در عرصه بین المللی هر چندتلاش های زیادی در طول دو دهه اخیر برای حفاظت از این محیط به عمل آمده است، اما تخریب و انهدام عوامل محیط طبیعی (آب،خاک و هوا)و آلوده کردن طبیعت همواره ادامه داشته است. فرسایش خاک به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک و نیز تخریب جنگل ها و دیگر پوشش گیاهی با شدت ادامه دارد.
2- محیط مصنوعی یا انسان ساخت
محیط زیست مصنوعی به محیطی گفته می شود که توسط انسان ساخته شده است.به عقیده پاره ای از متخصصان محیط زیست، محیط زیست مصنوعی، «محیط زائیده تفکر»،«محیط فرهنگ ساخت» و «سپهرفنی» است؛ زیرا پیدایش و وضعیت موجود آن نتیجه نیروی خلاقیت و تفکر بشر است و به همین جهت است که به آن محیط فرهنگ ساخت یا تفکر ساخت هم گفته می شود. بنابراین به طور خلاصه میتوان گفت که شهرها با تمام اجزاء قسمت ها و محتوایشان ، محیط زیست مصنوعی ما را تشکیل می دهند. خانه ها، مدارس ، کارخانه ها ،خیابان ها ، فرودگاه ها و مانند این ها، اجزای این بعد از محیط زیست محسوب می شوند.علاوه بر این موارد ، زباله های کنار خیابان ها، آلودگی آب و هوا ،تمیز یا کثیف بودن جویبارهای روان و مانند آنها نیز عناصر تشکیل دهنده این قسمت از محیط زیست هستند. (سلطانی،16،1375) از آنجا که محیط زیست مصنوعی حاصل نحوه تفکر و چگونگی فرهنگ هر جامعه است بر اساس این شاخص می توان طرز تفکر و کیفیت فرهنگ یک اجتماع را دریافت.به عبارت دیگر ، با ملاحظه تمیز یا آلوده بودن یک شهر، به علاقه مندی ساکنان آن به سلامت و بهبود محیط زیست و پاکیزگی آن و یا بی توجهی نسبت به آن موضوع می توان پی برد.بنابراین بافت محیط مصنوعی و انسان ساخت ،در حقیقت محصول فرهنگ برنامه ریزی و طراحی بشر است. اما به تدریج که بشر از طبیعت فاصله گرفت، بسیاری از این اندیشه ها را از دست داد و قوانین طبیعت را از یاد برد و برای رسیدن به هدف های خود ،بدون در نظر گرفتن قوانین طبیعت به سازماندهی محیط خود پرداخت و به این ترتیب حرکت خود را در جهت آلوده سازی محیط آغاز کرد.پس از شناخت محیط مصنوعی یا انسان ساخت در مطلب بعدی به محیط اجتماعی یا مجموعهای از انسانها و نهادهای اجتماعی که به تبع محیط مصنوعی شکل می گیرد می پردازی
م .
3- محیط اجتماعی
مقصود از محیط اجتماعی جامعه ای است که بشر در آن زندگی می کند و نهادهای اجتماعی که امور گوناگون جامعه را شکل میدهند.به عبارت دیگر این قسمت از محیط زیست از انسان هایی که در کنار و اطراف ما وجود دارند و با ما سر و کار دارند و با آنها روابط متقابل داریم تشکیل شده است.(سلطانی ،7،1375)این محیط اجتماعی از خانواده آغاز می شود همسایگان ،همکاران ، رهگذران ، فروشندگان و مانند آنها در جامعه روستایی و شهری را در بر می گیرد، و گستره آن تا ملت و دولت ادامه می یابد. به این ترتیب اگر روابط اجتماعی ،اقتصادی ، سیاسی و فرهنگی میان کشورها و جوامع گوناگون مورد توجه قرار گیرد،در این صورت می توان گستره محیط زیست اجتماعی را بسیار فراتر از حد و مرز ملی دانست.در کشور های در حال رشد و به عبارت دیگر جهان سوم ،بیشتر معضلات زیست محیطی ناشی از محیط اجتماعی است. در ارزیابی کلی از وضعیت زیست محیطی این بخش از جهان، تأثیر پذیری محیط زیست (در مفهوم عام) از محیط اجتماعی به مراتب بیشتر از تأثیر گذاری عوامل فنی- مهندسی محیط زیست است، زیرا بیشتر مسائل فنی مانند آلودگی آب و هوا، فرسایش خاک، تخریب پوشش گیاهی ناشی از پاره ای ناهنجاری های اجتماعی است. (قاسمی،31،1391). به طور مثال به دلیل داشتن احتیاج به سوخت ،روستانشینان اقدام به قطع درختان و بوته هایی می کنند که روستای آنان را در برابر فرسایش خاک و جابه جایی تپه های ماسه ای حفاظت می کند و یا رشد شهرنشینی و افزایش جمعیت در شهرها که باعث بالا رفتن میزان مصرف و در نتیجه افزایش آلودگی ها مانند آلودگی آب و هوا می گردد، بر همین اساس است که بایستی میان معضلات زیست محیطی کشورهای صنعتی و غیر صنعتی(در حال رشد)تفاوت چشم گیر قایل شد.
در کشورهای صنعتی مشکلات مربوط به محیط زیست بیشتر ناشی از پیشرفت چشمگیر فن آوری و صنعت است. اما در کشورهای در حال رشد آلودگی و تخریب محیط زیست محصول رشد فزاینده صنعت و فن آوری نیست بلکه ناشی از عواملی مانند فقر، گرسنگی ، بیکاری ، بی سوادی ،کمبود مسکن ،بهداشت و مانند آن است.(حکیمیان،2،1372) این نکته از نظر جامعه جهانی سازمان ملل متحد نیز دور نمانده است. در بند چهارم ، قسمت الف بیانیه کنفرانس سازمان ملل متحد درباره انسان و محیط زیست که در سال 1972 میلادی در استکهلم برگزار گردید و به عنوان نقطه عطفی در حقوق بین الملل محیط زیست محسوب می گردد در این باره آمده است : «بسیاری از مسائل محیط زیست در کشورهای در حال رشد از کمی توسعه ناشی می شود.میلیون ها تن از افراد بشر به زندگی در سطوحی پایین تر از آنچه که شایسته زندگی یک انسان است،در محرومیت از غذای کافی و لباس، مسکن و آموزش، سلامت و بهداشت ادامه می دهند.بنابراین کشورهای در حال رشد باید با در نظر گرفتن اولویت های خود و نیاز به محافظت و بهبود محیط زیست ، تلاش های خود را به طرف توسعه معطوف سازند. کشورهای صنعتی نیز باید به همان دلیل کوشش کنند که فاصله بین خود و کشورهای در حال توسعه را تقلیل دهند. در کشورها مسائل محیط زیست معمولاً به صنعتی کردن و توسعه تکنولوژی مربوط می شود.»
در قوانین و مقررات داخلی ایران هیچ گونه تعریفی از اشکال یاد شده محیط زیست ارائه نشده است. تنها از محیط زیست طبیعی و انسان ساخت(مصنوعی) نام برده شده است و نسبت به آنها مقرراتی وضع گردیده است.شورای عالی حفاظت محیط زیست (که عالی ترین مرجع زیست محیطی در کشور است)در دو زمینه محیط زیست انسانی و طبیعی مصوباتی دارد.در مورد محیط زیست انسانی مصوباتی مانند :
مصوبه 108 مورخ 20/3/1366 در مورد اجرای مقررات مواد 11 و 12 قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست در کلیه نقاط کشور و آب های ساحلی و سرزمینی ایران.
مصوبه شماره 134 مورخ 7/12/1379 در مورد جلوگیری از آلودگی هوای تهران.
مصوبه شماره 136 مورخ 5/3/1373 در مورد جلوگیری از آلودگی هوای تهران و همچنین درباره محیط زیست طبیعی نیز مصوباتی مانند : مصوبه شماره 42 مورخ 20/901352 درباره انواع خرچنگ دارد.
در زمینه تلاش ها و اقدامات منطقه ای مربوط به محیط زیست که به ابعاد طبیعی و انسانی محیط زیست توجه شده است،می توان از برنامه همکاری های زیست محیطی کشورهای جنوب آسیا(کلمبو-1980) نام برد که جمهوری اسلامی ایران با تصویب ماده واحده ای در تاریخ 3/9/1370 به عضویت این برنامه در آمده است. (قاسمی،33،1391) برنامه مذبور هدف خود را چنین بیان کرده است: «حمایت و تشویق اجریی طرح هایی در جهت بهبود وضعیت محیط زیست اعم از طبیعی و انسانی و بهبود کیفیت زندگی در کشورهای جنوب آسیا و استفاده صحیح و پایدار از منابع طبیعی برای از بین بردن فقر و کاهش نابرابری های موجود در کشورهای مزبور.» پس از بیان انواع محیط به شرح فوق لازم است که در خصوص اصطلاح «اکوسیستم» که در پژوهش های زیست محیطی رایج و مورد استفاده قرار می گیرد و زمینه ساز محیط اجتماعی است اشاره کنیم.
4- بوم شناسی طبیعی (اکوسیستم)5
«اکوسیستم» از دو کلمه «اکو»و «سیستم» تشکیل شده است.اکو(ایکوس)به معنای مسکن ، خانه و محل زندگی است و سیستم به معنای نظام است.پس در لغت می توان اکوسیستم را نظام محل زندگی (اعم از جان دار و بی جان ) نامید.(کردوانی،42،1373) در اصطلاح اکوسیستم یا سیستم اکولوژیک، یک نظام اکولوژیکی6 است که به منزله یک واحد اساسی در اکولوژی به شمار می رود و در قالب عبارات گوناگون تعریف شده است که چند نمونه از این تعاریف در این جا ارائه می شود «اکوسیستم مجموعه جان دار و غیر جان دار محیط در یک ناحیه معینی
است که با روابط و تأثیر متقابل به ساختن و مبادله مواد غذایی و انرژی مشغول هستند.به عبارت دیگر در هر ناحیه از طبیعت که موجودات زنده و عوامل غیر جان دار محیط در حال تعادل و تأثیر متقابل بر روی یکدیگر بوده و به مبادله مواد بین یکدیگر مشغولند یک نظام اکولوژیک یعنی اکوسیستم وجود دارد.»(کردوانی،42،1373) و یا در تعریف دیگری که ارائه شده چنین بیان شد:
«به اجتماعی از موجودات زنده (گیاهی،جانوری و انسانی) و غیر زنده (آبی ، خاکی و …)در یک منطقه اکوسیستم می گویند مانند جنگل و محیط غیر زنده در آن ،دریا و موجودات زنده آن و غیره»(شریعت پناهی 153،1367)در ماده 2 معاهده 1992 سازمان ملل متحد راجع به تنوع بیولوژیک،در تعریف اکوسیستم چنین آمده است ،«اکوسیستم به معنی مجموعه پویایی از گیاه ، حیوان و موجودات ذره بینی و محیط پیرامون آنهاست که به عنوان یک واحد کارکردی بر یکدیگر اثر

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   منابع پایان نامه ارشد با موضوعجنگ جهانی اول، ایالات متحده، ادبیات معاصر، ادبیات فارسی

پاسخی بگذارید