پایان نامه با موضوع گستره دفاع مشروع

دانلود پایان نامه
دفاع مشروع حالت توجیه کننده جرم و حقی است که قانونگذار آن را با اجتماع شرایطی به عنوان یک قائده استثنائی در متون جزائی به رسمیت شناخته و پیش بینی کرده است. تحقق آن نه تنها موجب سلب مسؤولیت کیفری مرتکب جرم خواهد شد بلکه مسئولیت مدنی و ضمان مدافع را نیز از بین
می برد.
در مورد اصطلاح دفاع مشروع اظهارنظرهای مختلفی شده است ؛ بعضی عنوان « دفاع مشروع » را اصطلاح مناسبی نمی دانند و اصطلاحات دیگری همچون « دفاع مجرمانه » را پیشنهاد کرده اند و معتقدند « قانونگذار خواسته است، فقط نحوه ارتکاب بعضی جرایم را در کیفیات و شرایط خاصی در مقام دفاع مشروع، از نحوه ارتکاب سایر جرایم تشخیص داده است و مشروعیت آن دسته از مستثنیات را اعلام دارند. بعضی نیز اعتقاد بر این دارند که « مشروعیت مورد نظر قانونگذار، مشروعیت دفاع که امری ذاتی و طبیعی است، نبوده، بلکه در مقام اعمال مشروعیت اعمالی است که اگر در غیر موارد دفاع اعمال گردد مجرمانه محسوب خواهد شد ».
برخی از تعاریف بعمل آمده از دفاع مشروع بدین شرح است :
ـ « شخص مورد تجاوز در صورت نداشتن وقت توسل به قوای دولتی به منظور رفع تجاوز، حق دارد به نیروی شخصی از ناموس، جان و مال خود دفاع کند. این دفاع را دفاع مشروع گویند. »
ـ « شخصی که برخلاف عدل و انصاف مورد حمله قرار گرفته و برای دفاع از خود مرتکب جرم شده در حال دفاع مشروع می باشد. »
ـ « و هرگاه کسی به خاطر نفس و یا عرض و یا ناموس و یا آزادی خود یا دیگری و با رعایت شرایط پیش بینی شده در قانون مرتکب هر عملی گردد، عمل ارتکابی او جنبه مجرمانه خود را از دست داده، چنین شخصی معاف از مسؤولیت مدنی و کیفری است. »
بند دوم : در فقه امامیه
دفاع در اصطلاح فقهی دارای معانی گوناگونی است. زیرا گاهی به معنای جهاد بکار رفته است، مانند موقعی که دشمنان حمله کنند و مردم ناچار گردند که از جان و مال و عرض خود و دیگران دفاع نمایند.
حضرت امام قدس الله نفسه الزکیه در کتاب وزین تحریرالوسیله دفاع را به دو قسم تقسیم فرموده است :
1ـ دفاع از حوزه اسلام.
2ـ دفاع از نفس و مانند آن.
و در ارتباط با قسم اول می فرمایند :
اگر کشورهای اسلامی و یا مرزهای آنها از طرف دشمن خطرناکی مورد حمله قرار گیرد، به گونه ای که مجتمع اسلامی در معرض خطر باشد، دفاع بر همه واجب است و سپس این امر را بر استیلاء سیاسی و اقتصادی نیز تعمیم داده و می فرمایند : اگر روابط تجاری با دشمنان اسلام حوزه اسلام و بلاد مسلمین را از نظر سیاسی مورد خطر قرار دهد، بر همه مسلمانان واجب است از چنین روابطی خودداری نمایند ؛ و اگر بعضی از دولت های اسلامی و یا نمایندگان مجلس از نظر سیاسی و یا اقتصادی موجب آن گردند که اجانب از نظر سیاسی و اقتصادی در کشورهای اسلامی نفوذ پیدا کنند، چنین کسانی خائن محسوب شده و باید از مقامشان معزول گردند. ادله مشروعیت جهاد تدافعی ـ دفاع از خود، چه در حقوق داخلی و چه در حقوق بین الملل، یک حق مسلم طبیعی و قانونی است. اسلام، جنگ تدافعی و « رباط » را که برای دفع حمله و حفظ مرزهای دارالاسلام صورت می گیرد، مقرر داشته است. در شرع مقدس اسلام، در حقوق داخلی دفاع از جان و مال و ناموس، حتی در وقت ضرورت تا به حد قتل نفس جایز است و این حق، اساس جنگ دفاعی در عرصه بین المللی است که شریعت اسلامی نیز آن را به رسمیت می شناسد.
در شارع مقدس گستره دفاع مشروع محدود به موارد چهارگانه ذیل می باشد : دفاع از اسلام در مقابل فتنه گری دشمنان، دفاع از اتباع دولت اسلامی و مستأمنین، دفاع از دارالاسلام و کیان اسلامی، دفاع از بلاد اسلامی، از این موارد چهارگانه به دو مورد اخیر اشاره می گردد :
دفاع از دارالاسلام و کیان اسلامی ؛ هرگاه دارالاسلام به مخاطره بیفتد، دفاع از آن بر همه مسلمانان واجب است. همچنان که هنگام لشکرکشی نظامی روسیه به مناطق شمالی ایران در اواخر قرن نوزدهم میلادی و سال های انقلاب مشروطه، گروهی از فقهای بزرگ وقت که ساکن نجف بودند، طی نامه ای به علمای هندوستان خاطر نشان ساختند که چون دولت های عثمانی و ایران، مرکز ترویج دین اسلام و نقطه اعتماد مسلمانان هستند، حفظ اسلام در حفظ این دو دولت است و حمله نظامی روسیه و کشتار مسلمانان ایران، استقلال دولت و اصل اسلام را از بین خواهد برد.
هرگاه دشمن به سرزمین های اسلامی تجاوز کند و قصد اشغال یا استیلای سیاسی بر آن داشته باشد ولو آنکه متعرض مسلمین نشود، دفاع در مقابل این تجاوز نیز واجب است.
علامه طباطبایی در ذیل آیه 190 بقره می فرماید : « ماهیت جهاد در اسلام دفاعی محض است که حق انسانیت که براساس فطرت سلیم، حق مشروع بشریت می باشد، بدان وسیله حفظ می گردد و دفاع هم بالذات محدود است و تجاوز همان خروج از آن حدود است و به همین جهت به دنبال آیه فوق فرمود : تجاوز نکنید که خداوند تجاوزگران را دوست ندارد. بنابراین یک سری از محدودیت ها، نه به جعل و قرارداد که ذاتی دفاع است از جمله : وقوع تجاوز ( بقره 90 ) – اصل تناسب بقره : 194 – در حد ضرورت : بقره 193 – پایبندی به اصول انسانی و رعایت ارزش ها ولو آنکه طرف مقابل ناجوانمردی نماید. لذا اقدامی که به صورت دفاع از خود به عمل می آید باید در واکنش به یک تجاوز سابق بر آن و متناسب با رفع تجاوز و در همان حد که برای رفع تجاوز و خاتمه دادن به آن ضرورت داشته باشد و با رعایت اصول انسانی صورت گیرد. »
و سپس به بخش دوم پرداخته اند که مقصود ما نیز از دفاع مشروع همین بخش می باشد، در ابتدا روایات وارده در باب دفاع را تا حدی که مناسب باشد نقل می نمایم :
«1 ـ محمد بن زیاد جبلی ازابی عبدالله (ع) نقل می کند که آن حضرت فرمودند : رسول خدا (ص) فرموده است : من قتل دون عقال ( عیال ) فهو شهید. ( وسائل الشیعه 11/92 )
2 ـ عبداله بن سنان ازابی عبدالله (ع) نقل می کند که فرمودند رسول خدا (ص) فرموده است : من قتل دون مظلمه فهو شهید ( وسائل الشیعه 11/92 ) و مقصود از این دو حدیث و مانند آن این است که هرکس برای دفاع از مالش، ( عیالش ) و یا هر ستمی که به او شده است کشته شود حکم شهید را دارد.
3 ـ هیثم که یکی از راویان حدیث است می گوید به امام باقر (ع) گفتم : دزد در خانه من وارد می شود و قصد جان و مال مرا دارد، در پاسخ فرمودند : او را بکش، خداوند و هرکس را که این سخن را می شنود شاهد و گواه بر این قرار می دهم که خون وی مباح است.
این مطلب مشابه را هم بخوانید :   پایان نامه با موضوع قانون راجع به مجازات اسلامی