پایان نامه رشته روانشناسی با موضوع: کودکان و نوجوان

ه فردى از شمادوست داشته باشد که با پروردگارش سخن بگوید, قرآن بخواند.

ـ ایـن دلـهـا نیز همانند آهن زنگارمى بندد عرض شد: اى رسول خدا, صیقل دهنده دلها, چیست ؟
فرمود: تلاوت قرآن .
ـ امام على (ع ): بارور شدن ایمان به تلاوت قرآن است .
ـ هر که به تلاوت قرآن انس گیرد,جدایى برادران او را به وحشت تنهایى نیندازد.
ـ پـیـامبر خدا(ص ): بر تو باد, خواندن قرآن , زیرا خواندن آن کفاره گناهان است وپرده اى در برابر آتش و موجب ایمنى ازعذاب .
فـرزنـدم ! از خـواندن قرآن غافل مباش , زیرا که قرآن دل را زنده مى کند و ازفحشا و زشتکارى و ستم و گناه باز مى دارد .
پیامبر خدا(ص ): صداى خوش , زیورقرآن است .
پـیـامبر خدا(ص ): قرآن را با لحنها وآوازهاى عرب بخوانید .
قران مجید به یادگیری و آموزش به طور اعم و یادگیری و آموزش نماز به طور اخص ، اهمیت بسیار داده است . اهمیت یادگیری از دیدگاه قرآن به اندازه‏ای است که در اولین‏ سوره‏ای که بر پیامبر نازل می‏شود به مسئلهء یاددادن و آموزش‏ اشاره شده و از خواندن و نوشتن و یادگیری به عنوان ابزارهایی‏ برای پرورش و رساندن انسان به کرامت یاد گردیده است ( بی‏ریا و همکاران،1375( .
خداوند در قرآن کریم خطاب به پیامبر اکرم(ص)می‏فرماید: و امراهلک بالصلوه و اصطبر علیها» یعنی خانوادهء خود را به نماز فرمان بده و بر انجام آن شکیبا باش )سوره ی طه،آیه ی 123( حضرت ابراهیم(ع)در دعاهای خود می‏فرمایند: «پروردگارا ، مرا برپا کنندهء نماز قرار ده ، و از فرزندانم (نیز چنین‏ فرما) ، پروردگارا دعای مرا بپذیر)سورهء ابراهیم،آیهء 40( .
حضرت لقمان به پسرشان می‏فرمایند:پسرم!نماز را برپادار، و امربه‏ معروف و نهی‏ازمنکر کن ، و در برابر مصائبی‏ که بر تو می‏رسد با استقامت و شکیبا باش که این از کارهای‏ مهم و اساسی است (سورهء لقمان،آیهء 17( در جای دیگر،حضرت لقمان به فرزندشان می‏فرمایند: «فرزند عزیزم!مبادا خروس از تو هشیارتر و به اوقات نماز از تو مراقب‏تر باشد.آیا نمی‏بینی که به هنگام هر نماز،رسیدن وقت‏ آن را اعلام می‏کند و سحرگاهان به آوای بلند ندا سرمی‏دهد،در حالی که تو در خوابی؟ حضرت علی (ع) می‏فرمایند : «نماز را به فرزندانتان‏ بیاموزید(عزیزی،1391) .
در روایات اسلامی آمده است هرگاه مربی به کودکی بگوید که بگو بسم اللّه الرحمن الرحیم و کودک بگوید،خداوندا یک‏ فرمان رهایی از دوزخ برای کودک و یکی برای والدین او و یکی‏ برای مربی وی می‏نویسد(دیلمی،1389( . امام باقر(ع) از قول رسول اکرم(ص)می‏فرمایند:«اسالم آیین محکم و استوار الهی‏ است و دین سهل و خالی از مشقت است . با مدارا در آن قدم بردارید و عبادت خدا را بر بندگان خدا تحمیل نکنید و همانند سواری نباشید که مرکب خود را خسته و فرسوده می‏کند و در نتیجه نه راه سفر را پیموده و نه مرکبش سالم مانده است.»
پیامبر اکرم روزی با گروهی از کودکان روبه‏ رو شدند و فرمودند:«وای بر احوال فرزندان آخر الزمان از دست‏ پدارنشان.»از حضرت سؤال کردند:«یا رسول اللّه از دست‏ پدران مشرکشان؟»فرمودند:«نه از دست پدران مؤمن و مسلمانشان.زیرا چیزی از واجبات و فرائض را به فرزندانشان‏ نمی‏آموزند و اگر فرزند شخصا برای یادگیری احکام اقدام کرد او را از این کار باز می‏دارند و به بهرهء بسیار اندکی از دنیا برای‏ آن‏ها راضی می‏شوند.»آن گاه پیامبر می‏فرمایند:«من از آن‏ها بیزارم و آن‏ها نیز از من بیزارند (راشدی،1389) .
حضرت علی(ع)می‏فرمایند:«نماز را به فرزندانتان‏ بیاموزید(نعیمی،1392 .(سلیمان جعفری می‏گوید:«از امام علی(ع)شنیدم که فرمود: «در خانهء خویش اذان بگوی،تا شیطان از آن جا بگریزد و کودکان‏ نیز به آن ذکر آشنا شوند(عزیزی،1391) امام علی(ع) می‏فرمایند:«هرگاه کودک به حدی از رشد برسد و مقداری از قرآن را بخواند،به او نماز را بیاموزید(کرمیان زیارانی،1391 .(
در حدیث دیگری به همین مضمون نقل است که امام‏ علی(ع)می‏فرمایند:«نماز بر کودک،زمانی که عقلش رسید لازم است (کرمیان زیارانی،1391 ( امام صادق(ع)می‏فرمایند:«امام علی(ع)در خانهء خود اتاق متوسطی برای نماز خود اختصاص داده بودند . شب‏ها برای نماز خواندن طفل کوچکی را که نمی‏خوابید با خود به آن‏ اتاق برده ، نماز می‏خواند(عزیزی،1391) امام صادق(ع)می‏فرمایند : هنگامی که کودک وضو را یاد می‏گیرد ، خداوند پدر و مادرش را می‏آمرزد(عزیزی،1391) .
در مورد عدم سختگیری در عبادات و نماز روایات زیر نقل شده است:

پایان نامهاینجا فقط تکه های از پایان نامه به صورت رندم (تصادفی) درج می شود که هنگام انتقال از فایل ورد ممکن است باعث به هم ریختگی شود و یا عکس ها ، نمودار ها و جداول درج نشوند.

برای دانلود متن کامل پایان نامه ، مقاله ، تحقیق ، پروژه ، پروپوزال ،سمینار مقطع کارشناسی ، ارشد و دکتری در موضوعات مختلف با فرمت ورد می توانید به سایت  77u.ir  مراجعه نمایید

رشته روانشناسی و علوم تربیتی همه موضوعات و گرایش ها :روانشناسی بالینی ، تربیتی ، صنعتی سازمانی ،آموزش‌ و پرورش‌، کودکاناستثنائی‌،روانسنجی، تکنولوژی آموزشی ، مدیریت آموزشی ، برنامه ریزی درسی ، زیست روانشناسی ، روانشناسی رشد

در این سایت مجموعه بسیار بزرگی از مقالات و پایان نامه ها با منابع و ماخذ کامل درج شده که قسمتی از آنها به صورت رایگان و بقیه برای فروش و دانلود درج شده اند

امام موسی کاظم(ع)در سنین کودکی در خدمت امام جعفر صادق(ع) (پدر ایشان) به نماز ایستاده بودند . اندیشمندی از اهالی شهر نزد آن حضرت بود و دید این فرزند به سوی در باز نماز می‏خواند که کراهت دارد ، مسئله را از حضرت صادق پرسید ، امام‏ فرمودند : «از خود کودک سؤال کنید.!آن اندیشمند رو به کودک‏ خردسال ، یعنی امام کاظم(ع)کرد و عرض کرد : «چرا رو به در باز نماز می‏خوانید؟امام کاظم(ع)فرمود : «آن کسی که من به سوی‏ او نماز می‏خوانم از این در به من نزدیکتر است(نرم افزار جامع‏ احادیث نور،1393) .
امام باقر(ع) از قول رسول اکرم(ص)می‏فرمایند : «اسلام‏ آیین محکم و استوار الهی است و دین سهل و خالی از مشقت‏ است.با مدارا در آن قدم بردارید و عبادت خدا را بر بندگان‏ خدا تحمیل نکنید و همانند سواری نباشید که مرکب خود را خسته و فرسوده می‏کند و در نتیجه نه راه سفر را پیمود و نه‏ مرکبش سالم مانده است(همان منبع) .
به همین دلیل باید از طولانی کردن نماز کودکان و عبادات و نماز زیاد و طولانی و خسته‏کننده پرهیز کرد(جمشیدی،1389) حضرت سجاد (ع) کودکانشان را دستور می‏داد تا نماز مغرب و عشاء را با هم بخوانند و نماز و ظهر و عصر را نیز با هم‏ بخوانند و در مورد این که هر نمازی را در وقت فضیلت و مخصوص خودش بخوانند بر آنان سخت نمی‏گرفت . به آن‏ حضرت عرض شد : «آن‏ها نماز را در غیر وقت فضیلتش‏ می‏خوانند .» امام فرمود : «این کار برای آنان بهتر است از این‏ که بخوابند و نماز نخوانند(عزیزی،1391) امام صادق(ع)می‏فرمایند : «من جوان بودم و در عبادت کوشش بسیاری می‏کردم . پدرم به من فرمود : «کم‏تر از این مقدار عبادت کن زیرا وقتی خداوند بنده‏ای را دوست دارد با عبادت کم‏ هم از او راضی می‏شود(عزیزی،1391) .
براساس احادیث ذکر شده باید قبل از 7 سالگی برخی‏ زمینه‏های لازم برای برپاداشتن نماز توسط کودکان را ایجاد کرد، مثلا ذکرها ، شعارهای مهم اسلامی ، حرکاتی مثل ایستادن ساده‏ رو به قبله ، رکوع و سجود را می‏توان یاد داد تا گاه‏گاهی در کنار والدین تمرین کنند . به تدریج وقتی کودکان با این فریضه انس‏ گرفتند از 7 سالگی به بعد باید از آن‏ها خواست تا نماز بخوانند ، اما در این فریضه نباید سخت‏گیری کرد،تا پایان 9 سالگی که‏ مؤاخذه به آن اضافه می‏شود(باهنر،1393) .
صورت عقلی گرفتن رفتار مذهبی از 7 سالگی است که‏ کودک می‏تواند مطالبی را بفهمد و از آن سر درآورد . قبل از این‏ سنین اغلب جنبهء احساسی و نشان دادن همراهی با والدین‏ و دیگران را دارد(قائمی،1390( روایات زیر در مورد سن آموزش و نحوهء آموزش نماز است : در اسلام مسئلهء ارتباط با خدا به شکل غیر مستقیم از همان بدو تولد مورد تأکید قرار گرفته است ، به طوری که پیامبر می‏فرماید: «هرکس که خداوند به او فرزندی داده است ، در گوش راستش‏ اذان و در گوش چپ اقامه بگوید که عصمت و نگاهداری از شیطان رجیم است(عزیزی،1391) .
امام صادق می‏فرمایند:«هنگامی که کودک به سن 3 سالگی‏ رسید او را وادار کنید که هفت مرتبه بگوید:لا اله الا اللّه و او را آزاد بگذارید . همین که 3 سال و هفت ماه و 20 روزه شد ، دومین جمله یعنی‏ محمد رسول اللّه را یاد گرفته ، 7 مرتبه آن را تکرار کند . وقتی 4 ساله‏ شد ، 7 مرتبه صلوات بر پیامبر بفرستد ، سپس او را آزاد بگذارید . در 5 سالگی دست چپ و راست را یادش دهید و وقتی آن را شناخت‏ او را در جهت قبله قرار داده ، از او بخواهید که سجده کند . سپس او را آزاد بگذارید . در پایان 6 سالگی به او بگویید که نماز بگزارد و رکوع‏ و سجود را به او یاد دهید . در پایان 7 سالگی شستن دست‏ها و صورت را یادش دهید و به او بگویید که نماز بخواند . در پایان 9 سالگی نماز و وضو یادش دهید (عزیزی،1391 ( احادیث دیگری به همین مضمون از پیامبر اکرم(ص) (در مکارم الاخلاق و وسایل الشیعه) ، امام صادق (ع) (در بحار،وسایل الشیعه و میزان الحکمه) و از امام باقر(ع) (در میزان الحکمه) ذکر شده است.
همانطور که پدر و مادر بر گردن فرزندان خود حقوقی دارند، روایات، حقوقی را نیز برای فرزندان مشخص کرده که اداء نکردن آنها توسط والدین نافرمانی خداوند محسوب شده و باعث عاق شدن پدر و مادر می شود و بر عکس تربیت صحیح فرزندان باعث آمرزش و پاداش برای آنها می گردد . از جمله حقوق فرزندان بر گردن والدین این است که نام نیکو برایش انتخاب کنند ، نوشتن به او بیاموزند و قرآن و آموزه های دینی را به او تعلیم دهند .
سن آموزش در کودکان:
ائمه اطهار ـ علیهم السّلام ـ مراحل رشد فرزند را به سه دوره هفت ساله تقسیم می کنند ، که کودک در هر یک از این دوره ها ویژگی خاصی داشته ، بالطبع نیاز معینی دارد و در نتیجه روش تربیتی ویژه ای را طلب می کند. به این روایات زیبا که اصل و پایه روان شناختی دارد توجه کنید:
رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و آله ـ می فرماید: فرزند هفت سال مولا و هفت سال بنده (یا خدمتکار) و هفت سال وزیر است.
 
این روایت هفت ساله اول (7 ـ 1 سالگی) را دوره حکومترانی و بازی و تفریح و هفت ساله دوم (14 ـ 7 سالگی) را دوره اطاعت پذیری و آموزش و دوره سوم (21 ـ 14 سالگی) را دوره وزارت و مشورت پذیری کودک دانسته است.
در روایت امام جعفر صادق ـ علیه السّلام ـ می فرماید: چون فرزند سه ساله شد به او بگویید: هفت مرتبه بگو «لا اله الا الله» و چون سه سال و هفت ماه و بیست روز از عمرش گذشت به او بگویید: هفت مرتبه بگو «محمد رسول الله» و وقتی چهارسال او تمام شد به او بگویید هفت مرتبه بگو «صل الّه علی محمدٍ وآل محمد» .
سن آموزش نماز:
روایات این باب به دو قسمت تقسیم می شوند:
1.روایاتی که به ما دستور می دهند قبل از 7 سالگی شکل ظاهری نماز را به فرزندانمان بیاموزیم.
2. روایاتی که به ما دستور می دهند از 7 سالگی فرزندانمان را به خواندن نماز امر کنیم.
سن آموزش قرآن:
در اینجا باید دو امر مورد بررسی قرار گیرد:
1. منظور از آموزش قرآن چیست؟ در جواب دو احتمال وجود دارد: آموزش حفظ قرآن و آموزش روخوانی قرآن که با توجه به برخی از روایات و شیوه متداول زمان ائمه ـ علیهم السّلام ـ آموزش حفظ و قرآن وجیه تر به نظر می آید.
2. روایات سن خاصی را برای آموزش قرآن مشخص نکرده اند؛ بنابراین باید بر همان محدوده سنی آموزش به طور کلی (14 ـ 7) حمل کرد و هفت ساله دوم را سن آموزش قرآن دانست.
نتیجه :
همان گونه که دیدیم، اولاً آموزش قرآن، نماز و آموزه های دینی از نظر تربیت اسلامی قبل از سن آموزشگاهی (6 – 7 سالگی) شروع می شود. ثانیاً آموزش و تربیت می بایست ضمن برنامه ای دقیق و بر اساس سن رشدی کودک انجام شود. برنامه ای که در آن استعدادها و توانایی سنین کودکی در نظر گرفته شده است. از این رو مفهوم روایات یاد شده این نیست که فرزند را تا هفت سالگی رها کنیم و کاری به آموزش و تربیت دینی او نداشته باشیم، بلکه در هفت ساله اول عمر، آموزش و پرورش دینی به شکل مدرسه ای که جنبه تحمیلی و آموزشگاهی دارند، نمی باشد.
با توجه به مطالب بالا می توان نکات زیر را به عنوان شرایط مؤثر در آموزش و تربیت دینی کودکان از دیدگاه روایات و علم روان شناسی پیشنهاد نمود:  
1. دین اسلام تربیت را مختص به محدوده زمانی معینی نمی داند و برای تمامی سنین دستورات خاصی دارد و حتی قرائت قرآن در زمان حمل و پس از تولد را در روحیه کودک موثر می داند؛ ولی تربیت به معنای خاص آن و آموزش مفاهیم ساده دینی (مثل لا اله الا الله و …) بهتر است از دو سالگی آغاز شود.
2. از آنجا که هفت سال اول دوره سیادت و حکمرانی کودک است، باید فرزند ضمن کنترل غیر مستقیم آزاد و رها باشد. بنابراین در آموزش و تربیت فرزند روشهایی موثر است که به برخی از آنها اشاره می کنیم:
الف.دوره سیادت (هفت سال اول) به هیچ وجه با اجبار و تحمیل تناسب ندارد. پس با اجبار و زور نمی توان به جایی رسید. و تنها ملاطفت و مهربانی همراه با صبر و حوصله ثمر بخش است.
ب. تأثیر زمان و مکان: در آموزش غیر رسمی و تربیت کودک باید بهترین زمان ها مثل زمان شادابی و خوشحالی کودک ـ نه خواب آلودگی و خستگی ـ و بهترین مکان ها مثل تفریح گاه ها، محیط بازی و مهدهایی که همسن و سالهای کودک در آنجا حاضرند انتخاب شود.
ج. روش الگویی هماهنگ: یکی از موثرترین روشها انجام کار خوب توسط والدین است که کودک با مشاهده آن و تقلید از والدین با آموزه های دینی آشنا می شود. حسن این روش این است که فرزند دچار دوگانگی تربیت نمی شود که مثلاً از پدر بشنود دروغ بد است؛ ولی ببیند مادرش به او قول داده و دروغ گفته است. والدین باید در صورت تقلید کودک وی را مورد تشویق ـ مثل نوازش و … ـ قرار دهند.
د. تداعی معانی: یعنی مفاهیم دینی را با خاطره ای خوش همراه کنیم تا کودک با یاد آوری آن خاطره به یاد آن آموزه دینی بیفتد.
ه. روش های غیر مستقیم: مثل قصه، شعر، فیلم، کارتون، نمایش و … (فیلم و سی دی های مذهبی).
3. تعادل و میانه روی و پرهیز از افراط و تفریط : افراط در آموزش و کمرنگ کردن بازی و تفریح کودک ضربه ای جبران ناپذیر بر روحیه او پیدا می کند. به عنوان مثال: حضرت آیت الله بهجت در دیدار حافظ پنج ساله قرآن ، محمد حسین طباطبایی (علم الهدی) با ایشان تأکید داشتند: او را به مسافرت زیاد ببرید و تفریح و بازی او را فراموش نکنید. البته همین افراط در بازی، محبت و … نیز مضر می باشد.
طبق منابع اسلامی، برای ما مسلّم و متقن است که میل به پرستش، نیایش، کمال طلبی و حقیقت جویی در کودک، فطری و درونی است. این موضوع را شواهد تاریخی (پرستش بت، خورشید، گاو و ساختن بهترین مکان ها برای معابد) و آیات و روایات تأیید می کند.
خداوند تبارک و تعالی در قرآن مجید، می فرماید: «فاَقِم وجهَکَ لِلدّینِ حنیفاً فطرتَ اللّهِ الّتی فَطَرالنّاسَ علَیها لا تبدیلَ لِخلقِ اللّهِ ذلکَ الدّینُ القَیِّمُ ولکنَ اکثرالناس لا تعلمون» (روم: ۳۰); پس روی خود به سوی دین حنیف کن که مطابق فطرت خداست; فطرتی که خدا بشر را بر آن فطرت آفریده و در آفرینش خدا دگرگونی نیست، این است دین مستقیم، ولی بیش تر مردم نمی دانند.اگر مشاهده می شود که گروهی از کودکان و نوجوانان نسبت به مسائل دینی ـ از جمله نماز ـ رغبت و تمایلی از خود نشان نمی دهند، این مربوط به عوامل محیطی است که فطرت کودک را از مسیر خود منحرف کرده است.
متأسفانه بعضی از والدین به دلیل عدم حساسیت و اهمیت نسبت به مسائل دینی و گاهی به دلیل سخت گیری ها و آموزش های غلط و عدم آشنایی آنان با سیره ائمّه اطهار(علیهم السلام)و روش های تربیتی، به گونه ای با کودک رفتار می کنند که آنان نسبت به مسائل دینی بی تفاوت، کم رغبت و بعضاً از آن متنفّر می شوند.
در دین اسلام، تأکید فراوان بر این مطلب می شود که اصول دین تقلیدی نیست، بلکه فرد باید با آگاهی و آزادی آن را بپذیرد. بنابراین، باید تلاش کنیم که کودک و نوجوان را به طریقی مثبت و ترغیب کننده، به دین دعوت نماییم و از افرادی که دارای مبناهای اعتقادی و فکری قوی هستند در این زمینه، کمک بگیریم. باید توجه داشته باشیم که کودک و به ویژه نوجوان، در مقابل برخوردهای آمرانه، مقاومت می کند .

دکتر زهرا مصطفوی نقل می کند: همسرم به دلیل عادت خانوادگی، دخترم را از خواب صبحگاهی بیدار می کرد و به نماز وامی داشت . امام (رحمه الله) وقتی از این ماجرا خبردار شدند ، برایش پیغام فرستادند که «چهره شیرین اسلام را به مذاق

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *