تحقیق درمورد آداب و رسوم، اجتماعی و سیاسی، عرفان و تصوف، جهان اسلام

دانلود پایان نامه

بخش سوم: عرفان عملی 75
گفتار اول: نسبت شریعت، طریقت، حقیقت: 75
گفتار دوم: منازل و مقامات عرفانی 78
گفتار سوم: اصطلاحات عرفانی 82
بخش چهارم: دیدگاه طریقت نسبت به اهل بیت (علیهم السلام) 84
فصل پنجم: آداب و رسوم عملی طریقت دسوقیه
مقدمه 90
بخش اول:آداب طریقتی فردی 90
گفتار اول: شیخ و مرید 90
گفتار دوم: خرقه در طریقت 93
گفتار سوم: ذکر و ورد طریقت 95
بخش دوم: آداب طریقتی جمعی 101
گفتار اول: پرچم طریقت 101
گفتاردوم: وجد و رقص و سماع در طریقت 102
گفتار سوم: موالید و حضرات 103
فصل ششم:مسائل سیاسی و اجتماعی دسوقیه
مقدمه 108
مسائل سیاسی و اجتماعی 109
دوره میانه اسلامی 109
دوران مدرن 112
بخش اول: طریقت شهاویه 117
گفتار اول: فعالیتهای فرهنگی 117
گفتار دوم: فعالیت های سیاسی ـ اجتماعی 117
بخش دوم: شرنوبیه 123
گفتار اول: فعالیت های سیاسی ـ اجتماعی 123
بخش سوم: برهانیه 127
گفتار اول: فعالیت های فرهنگی 128
گفتار دوم: فعالیت های سیاسی ـ اجتماعی 129
نتیجه 130
کتابنامه 134
مقالات 140
پایگاههای اینترنتی 141
پیوستها 143

مقدمه
جریان فکری تصوف به واسطه سابقه تاریخی طولانی، برخورداری از پیروان فراوان و نفوذ حیرت‌انگیز در لایه‌های فکری و اجتماعی جوامعی مانند مصر به طور طبیعی واجد امکانات و ظرفیت‌های خارق‌العاده‌ای در عرصه‌های مختلف دینی، اجتماعی و سیاسی می‌باشد سابقه طولانی مدت تصوف در تاریخ مصر و پذیرفته شدن واقعیت آن به عنوان بافت طبیعی اجتماعی و فرهنگی این کشور، ما را بر آن داشت تا به بررسی بیشتر طریقتهای مهم صوفیان در مصر بپردازیم. یکی از این طریقت‌های مهم که در داخل مصر شکل گرفت، طریقت دسوقیه است.
بیان مسئله
این رساله در پی بررسی چگونگی شکل گیری و گسترش طریقت دسوقیه در مصر می باشد. ابراهیم دسوقی، موسس این طریقت، یکی از اقطاب اربعه به شمار می آید. ایشان تاثیرات زیادی در تاریخ اجتماعی و سیاسی مصر داشته و طریقت وی از نفوذ قابل توجهی در مصر برخوردار است، به گونه ای که هر سال موالید مختلفی در مسجد دسوقی، محل دفن موسس طریقت برگزار می شود. با توجه به اینکه هیچ گونه مقاله و رساله ای درباره این طریقت به رشته‌ی تحریر در نیامده و با توجه به اهمیت این طریقت در جامعه ی مصر، نمیتوان از انجام این امر مهم چشمپوشی کرد.
اهمیت و ضرورت مسئله
اسلام در آفریقا بیشتر با تصوف شناخته شده است. تصوف علاوه بر تاثیرات معنوی در زندگی فرد، در عرصه فرهنگ و سیاست نیز نفوذ قابل توجهی یافته است و این جایگاه مهم تصوف در کشور مصر کاملا مشهود است. از آنجایی که حب اهل بیت(علیهم السلام) یکی از ارکان مهم تصوف است، همین نقطه اشتراک می‌تواند حلقه‌ای برای ایجاد روابط و تقویت همبستگی میان مسلمانان باشد. بنابراین شناخت طریقت‌های مهم کشور‌های اسلامی به ویژه مصر می‌تواند ظریفتی برای شناسایی نقاط مشترک بیشتر و همچنین تحلیل درست از اوضاع دینی، فرهنگی و سیاسی کشور ایجاد کند. دسوقیه یکی از طریقتهای مهم مصر است اما متاسفانه این طریقت در ایران شناخته شده نیست و هیچ‌گونه پژوهشی درباره این طریقت در ایران صورت نگرفته است. و همین کمبود ایجاب می‌کند پژوهشی درباره این طریقت انجام شود.
اهداف تحقیق
1) شناخت طریقت در ابعاد مختلف :
به معرفی موسس، ادوار تاریخی، مشایخ، انشعابات و پراکندگی جغرافیایی، آداب و رسوم و شعائر، آراء و عقاید و فعالیتهای معاصر طریقت پرداخته میشود.
2) جایگاه طریقت در مصر:
سعی می شود جایگاه طریقت در عرصههای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی نشان داده شود و فعالیتهای طریقت نیز بیان گردد.
3) شناخت ظرفیت طریقت برای تعامل بیشتر میان شیعه و تصوف :
بعد از شناخت طریقت و آراء و عقاید آن میتوان با شناسایی نقاط اشتراک و اختلاف به ارائه راهکار برای همسویی بین مسلمانان پرداخت.
پرسش‌های تحقیق
پرسش اصلی
مبانی عرفانی و آداب و رسوم طریقت دسوقیه چیست و سیر تحول و جایگاه سیاسی و اجتماعی آن در کشور مصر چگونه است؟
پرسش‌های فرعی
موسس طریقت دسوقیه کیست و چه تاثیری در مصر داشته است؟
تطور تاریخی این طریقت تا دوران معاصر چگونه است؟
طریقت دسوقیه چه انشعاباتی داشته است؟
آداب و رسوم و شعائر طریقت دسوقیه چیست؟
طریقت دسوقیه چه آراء و عقایدی دارد؟
فعالیت های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی این طریقت در مصر چگونه است؟
دیدگاه طریقت نسبت به اهل بیت(علیهم السلام) چگونه است؟

فرضیه تحقیق
تاسیس طریقت دسوقیه در قرن پربحران هفتم هجری، نقش سیاسی و اجتماعی پر رنگی را برای این طریقت رقم زد اما پس از شکلگیری دولت مدرن این طریقت تحت انقیاد سیاستهای دولت محوری مصر قرار گرفت.

پیشینه تحقیق
همان گونه که بیان شد، درباره طریقت دسوقیه در ایران پژوهشی صورت نگرفته است، تنها دو مقاله مختصر و کوتاهی از موسس و کلیات طریقت در دانشنامه جهان اسلام به چاپ رسیده است. در مقاله اول، ذیل «دسوقی ابراهیم» اطلاعات مختصری از موسس طریقت آمده است و در مقاله دوم، ذیل «دسوقیه» کلیاتی از طریقت بیان شده است. کتابهایی که در مورد این طریقت نگارش شده بیشتر به زبان عربی و مربوط به موسس طریقت است. در ادامه مهمترین منابع مربوط به طریقت معرفی میشود که اغلب با رویکرد تاریخی به این طریقت پرداختهاند.
یکی از کتاب های مهم درباره موسس، کتاب لسان التعریف بحال الولی الشر
یف سیدی ابراهیم الدسوقی از «جلال الدین کرکی» است. این کتاب به جمع آوری اقوال «ابراهیم دسوقی» به عنوان آخرین قطب از اقطاب اربعه در موضوعات مختلف میپردازد. در ضمن آن، گزارش کوتاهی از زندگی موسس و وجه تسمیه طریقت نیز مطالبی ذکر شده است.
کتاب مهم دیگر، کتاب من قاده فکر الصوفی الاسلامی… السیدی ابراهیم الدسوقی از «احمد عزالدین عبدالله خلف الله» است. این کتاب در واقع پژوهشی درباره ابعاد زندگی موسس است. در این کتاب توضیحات کاملی درباره موسس، نسب و زندگی ، احوال ، آثار و برخی اقوال ایشان آمده است.
کتاب مختصر و کوتاه دیگری نیز درباره موسس با عنوان عارف بالله سیدی ابراهیم دسوقی در 28 صفحه به چاپ رسیده که اطلاعات بسیار مختصر و کوتاه درباره موسس دارد.
جامع‌ترین کتابی که اقوال موسس در آن گردآوری شده، کتابی به نام الجوهره المضئیه است. اقوال موسس در عناوین مختلف دسته‌بندی و در فصل‌های مختلف ذکر شده است. کتابهای یاد شده فقط به شخصیت موسس پرداختهاند.
در جستجوهای صورت گرفته کتابهایی به زبان عربی یافت شد که متاسفانه در ایران موجود نیست و نویسنده رساله به آنها دسترسی نداشته است. با توجه به عنوان این کتابها، به نظر میرسد بتوان اطلاعاتی درباره ساختار طریقت، بزرگان، ادوار تاریخی و عقاید طریقت به دست آورد. کتابهایی که در این جستجوها به دست آمده عبارتند از: کتاب البرهامیه والسید ابراهیم الدسوقى از محمد سلاطین، الهدیه الدسوقیه فی توحید رب البریه از جلال کرکی، الفتح الذوقی فی الکلام علی بعض کرامات سیدی ابراهیم الدسوقی از جلال کرکی، اجازه من طریق السلسله العلویه والطریقه البرهانیه الشهاویه المتصله بالشیخ الشهاوی از نویسنده مجهول، شیخ الإسلام السید إبراهیم الدسوقی از محمد أبو زید فوزی، هذا شرح حزب سیدی ابراهیم الدسوقی لقطب الزمان … از محمد بن خلیل قاوقجی، مختصرات قصائد وانشادات من کلام ابراهیم الدسوقی از ابراهیم بن محمد عبد الرحمن الصوفی الدسوقی.
با توجه به مطالعات صورت گرفته، نویسنده این سطور مدعی است که رساله حاضر را میتوان اولین رساله در باب این طریقت در زبان فارسی دانست. کتابها و مقالاتی که مورد بررسی قرار گرفته هر یک به وجه خاصی از این طریقت، آن هم در مورد تاسیس طریقت و شخص موسس بحث کردهاند در حالیکه در این رساله همهی ابعاد طریقت مورد بررسی قرار گرفته است.

این مطلب مشابه را هم بخوانید :   پایان نامه دربارهامام صادق، باید و نباید، حسن و قبح، جوادی آملی

موانع تحقیق
موضوع پژوهش حاضر به دلیل فقر منبع و پژوهش در مورد آن، بسیار بکر و دست نخورده است که این مقوله از دشواریهای پژوهش حاضر محسوب میشود. تاکنون پژوهشی درباره این طریقت در ایران صورت نگرفته است بنابراین منابع فارسی درباره این طریقت وجود ندارد و هر آنچه هست ترجمهای از منابع تاریخی است که به صورت پراکنده در آنها اشارههایی به این طریقت صورت گرفته است. درباره تاریخ و عقاید طریقت نیز هیچ منبع منسجم و جامع حتی به زبان‌های دیگر از جمله عربی و انگلیسی یافت نشده همین امر باعث مسکوت ماندن بخشی از تاریخ این طریقت شده، به طوری که بعد از موسس تا قرن 9 اطلاعاتی از این طریقت وجود ندارد. برای نگارش عقاید طریقت، باید اقوال موسس بررسی و از میان آن گزارههای اعتقادی استخراج شود که این نکته در عین سختی کار بر اهمیت پژوهش حاضر به عنوان یک پژوهش تولیدی میافزاید. در خصوص دیدگاههای سیاسی و اجتماعی طریقت نیز پژوهشی صورت نگرفته که این پژوهش سعی در جمع‌آوری اطلاعات و تحلیل آنها دارد.
امید است این پژوهش دروازهای برای مطالعات بیشتر، عمیقتر و کیفیتر در باب طریقت دسوقیه مصر باشد.

روش تحقیق
پژوهش حاضر با رهیافتی توصیفی سعی در پاسخ به چگونگی فرقه دسوقیه مصر دارد. همانگونه که در سطور قبل توضیح داده شد موضوع پژوهش حاضر بسیار بکر و دست نخورده است و نیاز به تحقیقی توصیفی که به جمعآوری و دستهبندی ابعاد مختلف طریقت دسوقیه بپردازد، آشکار است.
این رساله از نوع تحقیق کتابخانهای است و مطالب با مراجعه به کتابخانه و سایتهای اینترنتی تنظیم شده است. برای چنین پژوهشی نیاز به مطالعه میدانی ناگزیر است که متاسفانه امکان آن برای محقق وجود نداشت. برای پر کردن این خلا، مصاحبه با مصریها و یا ایرانیانی که در مصر زندگی کرده و با فرق صوفیانه در ارتباط بودهاند، در دستور کار قرار گرفت. در این راستا تاکنون با افرادی چون «حجه الاسلام والمسلمین زمانی» رایزن فرهنگی سابق ایران در مصر و معاون بین الملل حال حاضر حوزه علمیه قم، «آقای امانی» رئیس دفتر حافظ منافع ایران در مصر و «شیخ حاتم القراش» از فرقه رفاعیه مصر و «شیخ احمدی» وکیل مشیخه العامه مصاحبه صورت گرفت که برای رسیدن به تصویر درست از موقعیت کنونی طریقت‌ها در مصر کمک شایانی کرد.

مقدمه
موضوع این رساله، بررسی طریقت دسوقیه در مصر است. در این فصل مفاهیم اساسی پژوهش حاضر مورد بررسی قرار خواهد گرفت؛ مفاهیمی همچون تصوف و عرفان، طریقت دسوقیه و معرفی کشور مصر. در فصل ششم رساله سعی خواهد شد طبق طرحواره سیاسی از اندیشه سیاسی هژمون در جهان اهلسنت که طریقتها نیز تحت تاثیر آن هستند، کنشها و یا به بیان دقیقتر واکنشهای شیوخ و پیروان طریقت دسوقیه را مورد بازکاوی قرار گیرد. به همین منظور، در بخش انتهایی این فصل به طرح‌واره سیاسی اهل سنت نیز اشاره خواهیم کرد. توجه به این نکته ضروری است که بررسی وضعیت حال حاضر این طریقت و تحلیل رفتارهای سیاسی شیوخ و پیروان این طریقت و ارتباط آن با عق
اید طریقتی بر شناخت ما نسبت به این طریقت خواهد افزود و جایگاه آنها را در فضای اجتماعی مصر نشان خواهد داد.

تصوف و عرفان
عرفان و تصوف دو واژه کلیدی در تراث اسلامی است که به بعد معنوی در جهان اسلام اشاره دارد. در قرون میانه کلمه «عارف» و «صوفی» مترادف با یکدیگر و به یک معنا بکار می‌رفت و به همین جهت سه نمط آخر کتاب اشارات ابن سینا ـ که اختصاص به بحث از عرفان نظری دارد ـ به نام تصوف شناخته شده است. در آثار «خواجه عبدالله‌انصاری» و «محی‌الدین ابن عربی» نیز اینها مترادف بکار رفته‌اند. اما گذشت زمان باعث شد که عرفان و تصوف در ایران اسلامی و در نزد شیعیان از یکدیگر فاصله بگیرند و همچنان که از نظر لغت بین این دو کلمه تفاوت وجود دارد، از نظر اصطلاح نیز به صورت متفاوت بکار برده ‌شوند. به این معنی که تصوف روش و طریقه زاهدانه بر اساس مبانی شرع و تزکیه نفس و اعراض از دنیا، برای وصول به حق و سیر به کمال میباشد، اما عرفان یک مکتب فکری و فلسفی متعالی و ژرف برای شناختن حق و شناختن حقایق امور و مشکلات و رموز علوم است آن هم البته نه به طریق فلاسفه و حکما بلکه از راه اشراق و کشف و شهود صورت میگیرد.1
شهید مطهری تفاوت

دیدگاهتان را بنویسید