پایان نامه ارشد رایگان درمورد مرگ طبیعی، علم الهدی، راه میانه، امام صادق- پایان تامه ایران داک

دانلود پایان نامه
است که از تمسّک او به عصمتش آگاه است. در عین حال، چنگ زدن به عصمت]اعتصام[ جزئی از افعال انسان جویند? عصمت است. عصمت هرگز مانع از قدرت فرد بر افعال قبیح نمی شود و او را مجبور به اعمال نیک نمی کند… بلکه چیزی است که خداوند می داند اگر به بنده ای از بندگان خود عطا کند، او با اراده و اختیار از هرگونه گناهان و معاصی پرهیز می کند. احوال چنین کسی البته برای هم? خلق شناخته نیست، بلکه بر جمع اندکی از مردم که خود از برگزیدگان و نیکان هستند، قابل شناسایی است”.۱۱۶۷
بنابر این تعریف، پیامبر اکرم ۶از هرگونه سهو و نسیان مبرّا می باشد. سید مرتضی علم الهدی نیز در ابراز عقید? شیعه در باب عصمت پیامبران بر این باور است که هیچ گونه گناه و معصیتی چه کبیره و چه صغیره، چه پیش از نبوت و چه پس از آن بر آنان جایز نیست، و همین عقیده را درباره ائمه: نیز دارد. وی اصحاب حدیث و حشویه را قائل به ارتکاب کبیره پیش از نبوت و حتّی ارتکاب هرگونه گناهی به جز دروغ پس از نبوت نیز می داند. اما معتزله گناه صغیره را بر پیامبران قابل تصور می دانند اما ارتکاب کبیره را بر ایشان جایز نمی شمرد. ۱۱۶۸
شیخ مفید از متکلمانی است که به شدت باور به سهو النبی ۶ را مردود شمرد و رسال? عدم سهو النبی۶ را به رد آراء صدوق اختصاص داد.۱۱۶۹
شیخ مفید در این رساله، ابتدا با استدلال های عقلی و با استناد به آیات قرآن، عصمت پیامبر۶ را از اشتباه و خطا ثابت کرده، در ادامه روایات مربوط به سهو النبی ۶را از قبیل اخبار آحاد دانسته و آنها را فاقد حجیت معرّفی کرده است. چندان که اثر علمی و عملی ندارد. سپس متن روایات را مورد بررسی قرار داده و به اضطراب موضوع آنها اشاره نموده و این گونه روایات را هم سنگ روایات مربوط به غرانیق می داند. سپس استبعادهایی را درباره هریک از روایات مطرح کرده و به لوازم باطل این شبهه می پردازد.۱۱۷۰
گفتنی است که در بین روایاتی که از ائمه اطهار: صادر شده نیز، به داستان ذوالیدین اشاره شده است که برخی از این روایتها صحیح السند است؛ مانند روایت سعید اعرج۱۱۷۱ که از آن تعبیر به صحیحه کرده اند.۱۱۷۲ شیخ طوسی این گونه روایات را مطابق نظر اهل سنت بر می شمرد۱۱۷۳ و هرگونه سهو و اشتباه برای پیامبر اکرم ۶را جایز نمی داند.۱۱۷۴ امّا همو در تفسیر آی? (و إذا رأیت الذین یخوضون فی آیاتنا فاعرض عنهم حتى یخوضوا فی حدیث غیره وإما ینسینک الشیطان فلا تقعد بعد الذکرى مع القوم الظالمین)۱۱۷۵ سهو و نسیان پیامبر اکرم۶را در اموری که به ادای رسالت مربوط نباشد، – مادام که به اختلالی در کمال عقلشان نینجامد- ممکن دانسته است و از این جهت ادّعای جبائی را که طائف? امامیه را معتقد به نفی سهو از پیامبر اکرم۶معرّفی کرده است بی اساس می شمارد.۱۱۷۶ از این رو می توان گفت شیخ طوسی با توجه به تاریخ نگارش تهذیب و استبصار که آنها را در سالهای آغازین حیات علمی اش در بغداد نگاشته است، موضعی همانند استادش شیخ مفید اتخاذ کرده اما در واپسین سالهای سکونت در بغداد از این رأی بازگشته و حتی نفی سهو از پیامبر اکرم ۶را به طایف? امامیه نسبت می دهد.
۶- ۵- ۶- ۲. غلوّ
غلوّ بر وزن فُعول، مصدر فعل “غلی یغلو” به معنای افراط، بالا رفتن و تجاوز از حدّ و حدود هر چیز است.۱۱۷۷ در اصطلاح غالیان کسانی هستند که به امیرمؤمنان( و امامان دیگر از نسل آن حضرت نسبت الوهیّت و نبوت داده و آنان را به چنان فضیلتی در دین و دنیا ستوده اند که در آن از اندازه بیرون رفته و از مرز اعتدال گذشته اند. این افراد گمراه و کافر هستند و امیر مؤمنان( دستور به قتل و آتش زدن آنها داده و دیگر ائمه ( نیز حکم کفر و خروج از اسلام را بر آنها جاری ساخته اند.۱۱۷۸
این تعریف شیخ مفید از غلو که با واقعیت تاریخی نیز مطابقت دارد، همان غلوّ در ذات است. بدین مفهوم که شخص غالی، قائل به نبوت ائم? معصومین: یا حلول، یا تناسخ یا تفویض باشد. به عبارت بهتر ذات معصومین: را از مرتب? خود بالاتر برده است.
اما غلوّ در صفات، که در حقیقت غلوّ در فضایل و انتساب صفات، فضائل، کرامات و معجزات به ائم? معصومین: است، در این تعریف نیامده است.۱۱۷۹
به طور کلی می توان گفت غلوّ در صفات از مباحث اختلافی میان دانشمندان شیعه است که بیشتر در قلمرو عصمت و مباحث مربوط بدان، نظیر سهوالنبی و علم غیب نمود یافته است. توجه به این اختلاف در محافل شیعی از آن جهت حائز اهمیت است که برخی به دلیل عدم آشنایی کافی با اصطلاحات علمی در حوز? حدیث شیعه و بویژه با اصطلاح “غلوّ و غلات”، با برداشت نادرست از “غلوّ و غالیگری” پنداشته اند که رجالیان شیعه افرادی را غالی دانسته اند که به وجود کرامات و جایگاه والا برای امامان : باور داشته اند.۱۱۸۰ لیکن این امر توهّمی بیش نیست، زیرا بیشتر شیعیان به وجود این گونه فضائل و کرامات برای امامان : باور دارند. البته افرادی همچون نوبختیان ظهور کرامت و معجزه به دست ائمه: را نمی پذیرند۱۱۸۱ و آن گونه که ملاحظه شد رأی سید مرتضی در مواردی به اندیشه های نوبختیان نزدیک می گردد.
بدین سان، موضع دانشمندان متقدم دربار? غلوّ را می توان به چند بخش تقسیم کرد:
۱- دیدگاه محدّثان مکتب قم که در برابر غلوّ موضع سختی اتّخاذ کردند و روایات غالیان را بی اعتبار تلقّی کردند. در حالی که ممکن بود شخص متّهم به غلوّ واقعاً غالی نباشد؛ بلکه مبانی عقیدتی وی با مبنای قمیان متفاوت باشد.۱۱۸۲ برای نمونه ایشان حسین بن عبیدالله قمی،۱۱۸۳ سهل بن زیاد آدمی،۱۱۸۴ ابوسمینه محمد بن علی قرشی۱۱۸۵ را به اتّهام غلو از قم اخراج کردند. یونس بن عبدالرحمن را که از اصحاب اجماع و فردی جلیل القدر و مورد اعتماد ائم? اطهار: بود، نیز به غلو متّهم کردند.۱۱۸۶ محمد بن اورمه راوی دیگری است که به غلو متّهم شده۱۱۸۷ و ابن ولید آثاری را که وی به نقل آنها منفرد باشد مورد اعتماد ندانسته است.۱۱۸۸
از عالمان مکتب بغداد غضائری رویکردی همسو با دیدگاه قمیان داشته و کمترین مرتب? غلو را نپذیرفتن امکان سهو برای پیامبر اکرم ۶ دانسته است.۱۱۸۹ شاید علت این همسویی، آن باشد که بسیاری از مشایخ وی قمیان بوده اند.۱۱۹۰
۲- دیدگاه نوبختیان که غلوّ را هم در ذات و هم در صفات انگاشتند و ظهور معجزات و کرامات را بر دست ائم? اطهار: محال شمردند.
۳- دیدگاه میانه که غلوّ را در فقط در ذات دانسته و قمیها را به تقصیر و کوتاهی در حق ائم? اطهار: متهم کردند. این رأی مختار بیشتر محققان و متکلّمان شیعه و بویژه اندیشه وران مکتب بغداد است.
۶- ۵- ۶- ۲- ۱. نقد عقاید غلات از دیدگاه دانشمندان مکتب بغداد۱۱۹۱
عقاید غالیان از موضوعاتی است که در سده های اولیه مورد انکار دانشمندان شیعه قرار گرفت. بطوری که کتابهایی را در ردّ عقاید باطل آنان نگاشتند. از آن جمله اند: کتاب الرد علی الغلاه از اسماعیل بن علی نوبختی،۱۱۹۲ الرد علی اصحاب التناسخ و الرد علی الغلاه از حسن بن موسی نوبختی،۱۱۹۳ کتاب الرد علی الغلاه و المفوضه از حسین بن عبیدالله غضائری،۱۱۹۴ مسأله فی الرد علی الغلاه از ابویعلی جعفری،۱۱۹۵ کتاب الرد علی الغلاه از یونس بن عبدالرحمن،۱۱۹۶ الرد علی الغلاه از ابوالفتح کراجکی.۱۱۹۷ افزون بر آنچه گفته شد دیگر عالمان مکتب بغداد نیز در آثار خود به ردّ آراء غالیان پرداخته اند.
در این مجال به مشخّصه های اصلی تفکر غالیان که دانشمندان مکتب بغداد در برابر آنها موضع منفی اتخاذ کرده اند می پردازیم:
الف- الوهیّت و نبوّت ائمه:
چنانکه در تعریف غلو گفته شد ادّعاى الوهیّت و نبوّت درباره ائمه معصومین: عقید? اصلی غلات بوده است. امامان شیعه به شدت با این عقید? باطل مبارزه کردند و عالمان شیعه نیز به تبع ایشان، این گروه را مسلمان نمایان کافر نامیدند که از حدود شرعى تجاوز کرده و از راه میانه بیرون رفته اند.۱۱۹۸
ب‌- بقاء پیامبر و ائمه
از دیگر تفکراتی که به غلات نسبت داده اند این است که پس از مرگ پیامبر یا امام مدّعی می شدند که او به ظاهر مرده است. ولی در واقع روح او به آسمانها عروج کرده و آن که به جای او کشته شده یا مرده شخص دیگری در سیما و صورت او بوده است. این اعتقاد غلات برگرفته از اعتقاد آنها به الوهیّت پیامبر و ائمه: است.۱۱۹۹
شیخ مفید در مقام نقد این عقید? باطل، پیامبر و امامان را مانند دیگران، بشر دانسته که می میرند و فانی می شوند۱۲۰۰ و در موارد متعدد به نقد اندیشه بقاء ائمه پرداخته است و آن را رد مى کند. فرقه هایی از غالیان نظیر محمدیه، ناووسیه، بشریه، مفوضه و سبائیه از قائلان به این رأی بودند.

دلیل دیگر بر بطلان این عقیده بیان کیفیت وفات ائمه معصومین : است. در این باره اگرچه در چگونگی وفات امامان شیعه میان شیخ صدوق و شیخ مفید اختلافی وجود دارد، اما خبر از وفات ایشان ردّی برای بقای امامان تلقی می شود. گفتنی است شیخ صدوق معتقد است که هیچ یک از ائمه اطهار:، با مرگ طبیعی از دنیا نرفته اند؛ بلکه آنها را با شمشیر یا سم کشته اند.۱۲۰۱ در حالی که شیخ مفید بر این باور است که امیرالمؤمنین، امام حسن، امام حسین و امام کاظم: را با شمشیر یا با سم کشته شده و امام رضا ( نیز به احتمال قوی ، با سم به شهادت رسیده، اما کشته شدن بقیه ائمه: با شمشیر یا با سم ثابت نشده است و راهی به این داوری هم وجود ندارد.۱۲۰۲
ج‌- تفویض
تفویض در لغت به معنای واگذار کردن و تسلیم امری به دیگری و حاکم کردن او در آن امر است. باور به تفویض از عقاید گروه دیگری از غلات به نام مفوّضه است. بنابر عقید? ایشان “خداوند هم? امور را به پیامبر اکرم ۶ تفویض کرده و او را قادر بر آفریدن امور دنیا کرده است. آن حضرت نیز دنیا را آفریده و تدبیر کرده و خداوند هیچ چیز از این امور را – خود مستقیماً- نیافریده است. بسیاری از این گروه دربار? حضرت علی ( نیز همین عقیده را دارند یا مدّعی اند که امامان می توانند شرایع را نسخ می کنند…”.۱۲۰۳
این مفهوم از تفویض مورد نکوهش امامان شیعه: قرار گرفته است. در روایتی از امام صادق ( آمده است که ایشان در پاسخ کسی که گفته بود مفوّضه می گویند خداوند پیامبر اکرم ۶ و امیرمؤمنان علی ( را آفرید و سپس کار را به ایشان واگذاشت و آنان هستند که می آفرینند، روزی می دهند، زنده می کنند و می میرانند، فرمود: آن دشمن خدا که چنین می گوید دروغ گفته است. سپس امام ( در ردّ این عقید? باطل این آیه را تلاوت فرمودند: (ام جعلوا لله شرکاء خلقوا لخلفه فتشابه الخلق علیهم قل الله خالق کل شیء و هو الله الواحد القهار).۱۲۰۴
شیخ صدوق در توضیح عقید? مفوضه و ردّ انتساب دیدگاه ایشان به شیعه، میان تفویض امور دین به ائمه: به عنوان عقید? عمومی شیعه و تفویض امور دنیا و خلق و رزق به ایشان – به همان مفهوم پیشگفته –

دیدگاهتان را بنویسید